ПсынщIэрыпсалъэ: Бадэ бадзэ къеубыд, Бадэ бадзэм иреуд.
Псалъэжь: Фэлъыркъэб псым щIилъафэрэ?
ГушыIэ: ЦIыхухэр зэкъуэшщ, ауэ псори акъылкIэкъым.
Къуажыхь: Зи цIэ изыIуэж мыкъурт. (КIыгуугу)

ХьэхъупащIэ Амырхъан

(1882-1972)

ХьэхъупащIэ АмырхъанДжэгуакIуэт, лъэпкъ IуэрыIуатэм куууэ щыгъуазэт, Iэзэу уэрэд жиIэрт, псысэхэр, хъыбархэр куэду ищIэрт ХьэхъупащIэ Амырхъан Iэсхьэд и къуэм. Ар 1882 гъэм ноябрым и 8-м Къэхъун къуажэм къыщалъхуащ. МэкъумэшыщIэ унагъуэ къулейсызым къыхалъхуа щIалэм дахэ-дахэу сабиигъуэ щIагъуи иIакъым, къуансэ еджапIэм щIыхьэнри абы хузэфIэкIакъым. Пасэу лэжьэн щIэзыдза щIалэр и адэм куэдрэ и Iэпыдзлъэпыдзщ, сабий щIыкIэ сыт хуэдэ IэщIагъэми ар хэзагъэу егъасэ, и адэм и фIыгъэкIи Амырхъан, лIыпIэ имыувами, пасэу и къару йоплъыж, уэрэдхэр зэхилъхьэу хуожьэ.

Усэн щыщIидза япэ илъэсхэм ХьэхъупащIэм нэхъ зыубгъуауэ къигъэсэбэпыр гъыбзэрщ. УсакIуэм и тхыгъэ ди деж къэсахэм ящыщу къызэтенар, зи мыхьэнэр мыкIуэдар «Дзадзунэ и уэрэд», «Яшам и тхьэусыхэ», «Мывэм нэхърэ нэхъ хьэлъэ», «Бохъшэ» уэрэдхэрщ.

Хэку зауэшхуэм щыгъуи, зауэ нэужь лъэхъэнэхэм къриубыдэуи Амырхъан и Iэдакъэ тхыгъэ куэд къыщIэкIащ. Апхуэдэхэщ: «ЛIыфI нэщэнэ», «Къардэн Къубатий», «Жамборэ Щэуал», «Наурыз Мамышэ», «ГъущIынэ Гъузер», «Щхьэтепхъуэ» усэхэр.

Зауэ нэужь лъэхъэнэхэм Амырхъан и къару щоплъыж поэмэ жанрми. Эпикэр къигъэсэбэпын папщIэ, абы дэIэпыкъуэгъу ищIыр адыгэ IуэрыIуатэрщ, абы и лъэныкъуэкIэ зыIэригъэхьащ ехъулIэныгъэхэр. Аращ усакIуэм и эпическэ тхыгъэхэм IуэрыIуатэми ПащIэ Б. и тхыгъэхэми я нэщэнэр щIахэплъагъуэр.

ХьэхъупащIэм и поэмэхэм щIыпэ нэхъ ин щызыубыдыр гъащIэжь блэкIар къэгъэлъэгъуэжынырщ. ПсэукIэжь щыIам абы триухуащ «Къэзэнокъуэ Жэбагъы», «Андемыркъан», «Си сабиигъуэр», «Тхыдэжь» поэмэхэр. Езыр хэмытами, Хэку зауэшхуэм теухуа тхыгъэхэри иIэщ ХьэхъупащIэм, псалъэм папщIэ, «Хэку зауэшхуэ», «Къэбэрдей партизанхэр» поэмэхэр.

И ныбжь хэкIуэтами, зауэ нэужь лъэхъэнэхэм Амырхъан хузэфIэкI ещIэ: уэрэджыIакIуэ лIыжь гуп къызэрегъэпэщ, радио, телевиденэкIэ куэдрэ къопсалъэ, Хэкум щекIуэкI зэIущIэхэм жыджэру хэтщ, нэгъуэщI лъахэхэм, лъэпкъхэм я деж макIуэ, я лIыкIуэхэм IуощIэ. Творческэ лэжьыгъэ ин иригъэкIуэкIахэм папщIэ, усакIуэ гъуэзэджэм тыгъэ лъапIэхэри къыхуагъэфащэ: орденхэр кърат, Республикэм и Верховнэ Советым и депутату хах, искусствэм и лэжьакIуэ пэрьгг, народ усакIуэ цIэр къыфIащ. ХьэхъупащIэ Амырхъан 1972 гъэм дунейм ехыжащ.


Тхылъ щхьэхуэхэмрэ тхыгъэхэмрэ

АдыгэбзэкIэ
ЛIыфI нэщэнэ. Усэхэр. — Налшык: Къэбэрд.-Балъкъ. тхылъ тедзапIэ, 1960.
Гу хуабагьэ. Усэхэр.- Налшык: Эльбрус , 1965.
Уэрэдыр къызэралъхуар. Усэхэр, таурыхъхэр.- Налшык: Къэбэрд.-Балъкъ. тхылъ тедзапIэ, 1968.
Тхыгъэ къыхэхахэр. — Налшык: Эльбрус , 1972. Тхыгъэхэр.Усыгъэхэр, хъыбархэр.- Налшык: Эльбрус , 1983.


Щыуагъэ гуэр къэбгъуэтам, чэм Iам, е нэгъуэщI гуэрхэри хэгъэхьэн хуейуэ къэплъытэм, хъыбар дыгъащIэ. Уэри уиIэм, къытхуегъэхь, е къыщыдгъуэтыфыныр къыджеIэ.

Уи цIэр:

E-mail:

*ТхакIуэм, усакIуэм, актерым е уэрэджыIакIуэм и цIэр:

*И гъащIэмрэ лэжьыгъэмрэ теухуауэ:

И сурэтыр:

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ Ctrl+Enter.


Зыхыхьэр: ХьэхъупащIэ Амырхъан

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Иужьрейхэр

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru

КъыддэIэпыкъу

Ахъшэр здэкIуэным теухуауэ…

Ныбжьэгъу лъапIэ!

Уи нэм щIэуэу щымыту зэрыдгъэувын дыхэтащ мы тIэкIур…

Дэ езым ди жагъуэщ икIи тфIэемыкIущ мыхуэдэ къызэрытеддзэр, ауэ нэгъуэщIу хъужкъым — ди сайтыр адэкIи лэжьэн папщIэ мазэм 383 руб. етын хуейщи — дыпэлъэщкъым.

Сайтыр зэгуэр сэбэп къыпхуэхъуам — сыт хуэдизу щытми уэри зыгуэркIэ зыкъытщIэгъакъуэ.

ЦIыхуу еплъар: 204

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: