Псалъэжь: ЖамыIа щыIэкъым, ямыщIа мыхъумэ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Шыбжииплъ, псы плъыжьыбзэ.
ГушыIэ: Псы емыжэхым, бдзэжьейр къыхэпхынукъым.
Къуажыхь: Зи кIэр зылъэф, зи фэр зи бий. (Бажэ)

Къэплъыхъуэр

ХьэжытIэгъуей ауз

(Гъуэгуанэ тхыгъэ)

Жэщыр щисха бысымым и пщIантIэм, дыгъэр къыщIэмыкI щIыкIэ, сыкъыдэкIыжри аузым лъагэу къыщхьэщыува бгымкIэ сыунэтIащ. Си гъуэгур нэхъ кIэщI хъумэ си гуапэу, сэмэгурабгъумкIэ тесIуэнтIыкIри джабэм кIэрыхьэ шу лъагъуэм сытехьащ; мывэкIэщхь зэмыфэгъумкIэ сея шу лъагъуэр щыхупIэм щхьэщыту екIуэкIырт. Сэ си гур къилъэтырт, си псэм и щIасэ щIыналъэжьым и мэ дахэр зыщызмыгъэнщIу жьэдэсшэрт, сэ ар си IэплIэм щызгъэпщкIуну сыхьэзырт, зэ пхъуэгъуэм, напIэзыпIэм зэщIэзубыдэу и бгъафэм зыщIэздзэну сыхуеIэрт…
Сэ бгыщхьэм сыкъихутащ, къуэ куур си щIыбкIэ къыщынэм, илъэс блэкIахэм я гукъэкIыж IэфIыр нэхъри къыспкърыуащ. Си нэгу къыщIыхьэжащ сабиигъуэ дырийпсырийр; сэркIэ абы нэхъ IэфI сыт щыIэнт — куэдрэ, куэдрэ сыкъызэщымыужыфу сиIыгъащ сэ пщIыхьэпIэм хуэдэу си нэгу къыщIыхьэжа сабиигъуэм и нэхугъэ мащIэм…
Гупсысэ куум сыхэтурэ зэманыфI дэкIагъэнщ; IэмалыншагъэкIэ зэгуэр пэIэщIэ сызыхуэхъуауэ шыта щIыналъэр къызэрызгъэзэжам щыгуфIыкIыу къысщыхъури, абы и теплъэм итхьэкъуа си нэм нэпс ткIуэпс къыщIэлъэдащ.
Зи быдзышэ сIурылъ хэкужьым сыкъихутэжащ сэ; мес ди жьэгужь сэхыжам щиху закъуэр къепэзэзэхыу щхьэщытщ; къуейщIеиным си пкъыр щагъэундэрабжьэкIэ, IэфIу сыIурихыу, жейр стеумэ, аргуэру гухэхъуэгъуэ дахэм сыкIэлъыIэбэу, сыкIэлъыIэбэ щхьэкIэ сылъэмыIэсу махуэ дапщэ шызгъэкIуа сэ мыбдеж…
Мес удз гъэгъахэм щIагъэна Iуащхьэ лъагуэхэр; абыхэм, лIыжь жьакIэтхъу нэхъей, Iуащхьэ дыкъуакъуэ лъагэ къыхэтэджыкIащ; сэ си нэгу къыщIыхьэжащ губгъуэ бжэн Iэлым хуэдэу схуримыкъуу абы и лъапэр джэгупIэу щызиIа зэман телъыджэр… Пшагъуэ мащIэ зыщхьэщылъ псыхъуэ куум къыдиху акъужь щIыIэм удз кIырыр егъэуфафэ, къызэщыуауэ, зэхуезэша нэхъей, зызэрашэкI. ЗызэрашэкI зызыщамыгъэнщIу, зыр зым йоIущащэ: тхьэм ещIэ уэсэпс къабзэм ибла удз гъэгъа цIынэхэм иджыпсту зэхуаIуатэр…
ХьэжытIэгъуей аузыр Iэщ гуартэхэм яуфэбгъуу щIадзащ; гъуэгурыкIуэ жьырытэджхэр зэхэзекIуэу уолъагъу; ауэрэ щIалэгъуалэр хэт шууэ, хэти лъэсу, псыхъуэм дэз мэхъу: сабийхэр, зыр зым кIэлъыпхъуэу, шыкIэ къызэдожэ. ДэнэкIэ сымыплъэми, гуфIэгъуэ макъыр зэхызох, нэхъапэм хуэдэу, псыхъуэр гугъэ дахэм къыщIотаджэ; сэ зырщ абы дэзашэр: блэкIащ сэ мыбы сыщытеууэ щыта махуэхэр. БлэкIащ игъащIэкIэ къамыгъэзэжыну.
И лъабжьэмкIэ, толъкъун бырыбхэр жьэгъум иридзылIэу, Инжыдж щохъущIэ. Зыгуэрым хуэшхыдэрэ хьэмэ и губжьыр игъэтIыс- рэ — ар сэркIэ щэхущ. Сэ сщIэркъым абы игу къеуэр. СщIэркъым апхуэдэу щIэхъущIэр къысхуэзэшауэ арами, е къызэрызгъэзэжам щымыгуфIыкIми. Нэхьапэм абы и нэпкъ лъагэм мэз Iувыр къекIуалIэрт; дыгъэр жьэражьэу уэгум къыщиувэкIэ, мащIэрэ зышызгъэпскIа сэ Инжыдж и уэрыпIэм…
ГукъэкIыжхэм сыздаIыгъым, гу лъыстакъым дыгъэр къыщIэкIыу зэрыхуежьам: ар темыгушхуащэу Арукъыз бжьэпэм къыкъуэплъырт. Дыгъэнэпсыр хуэм-хуэмурэ нэхъ уэр хъури, жьы щIыIэр къызыдиху аузыр къэнэхуаш. Iэгум илъым хуэдэу, уолъагъу къурш лъапэр, жыжьэ уноплъыс мы бжьэпэм утету.
Мес, Псыжь и Бещто лъэныкъуэмкIэ щылъ губгъуэшхуэр хьэлыуэ IупщIэу гуэшащ — ар къэзакъ жылагъуэхэм я хадэхэрщ. А губгъуэр урысхэм Невинкэ зыфIаща Арукъыз бгым и лъапэм къыщожьэри Погореловскэ станицэм нос, верст щэ ныкъуэ нэблагъэкIэ укъуэдияуэ; губгъуэр джафэщ, ухуеймэ хьэфэ топ щызегъажэ. Пэжщ, абы щIыпIэщIыпIэхэмкIэ Iуащхьэ цIыкIухэм зыкъышыхаIэтыкI, Дурткъул Iуащхьэ плIимэм нэхъ лъагэ хэмыту. ИщхъэрэкIэ къыщежьэрэ Бещто лъэныкъуэкIэ иунэтIыжу губгъуэм щытх лъахъшэ кIыхь къыдокIуэкI, щытхыщхьэм зыкъыщиIэтащ зи джабэ лъэныкъуэр мэз Iуву зэщIэкIа Жагъырлыкъ бгым; абы и лъапэм щIэтщ абрэджхэм я щхьэфэцым зезыгъэIэт Темнолесная быдапIэм и тутнакъэщыр…
Псыжь и нэпкъ лъагэр зи гъунапкъэ губгъуэр, жьыбгъэ къыкъуэуауэ, щыуфафэкIэ, тенджыз къэукъубея фIэкI пщIэркъым; 1823 гъэм мыбдежым лъыр иракIуту щызэуэгъащ бгырысхэр.
Сэ зыщысплъыхь бжьэпэм и щыгури губгъуэщ, ауэ ар ищхьэкIэ зи гугъу сщIам нэхърэ куэдкIэ нэхъ инщ. Адыгэхэр абы КъазмэкIэ йоджэ. Ар Инжыдж Псыжь щыхэхуэжым деж къыщожьэри Уарп псым хуокIуэ, верстищэм щIигъукIэ укъуэдияуэ. Ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэхэм хъупIэу къагъэсэбэп Къазмэ губгъуэм сытым щыгъуи Iэщ гуартэ Iэджэхэр щызеуэрт; гъуни нэзи яIэтэкъым абы хьэкIэкхъуэкIэу щыпэкIуми, ауэ ар нобэ щымщ, зэуакIуэ хъыжьэхэм шы лъэгукIэ яутауэ щымщ, игу зэрыхэщIыр плъагъуу нэщхьейщ…
Дыгъэм лъагэу зыкъиIэтащ. Сэ, гъуэгу къысщIэлъти, зыплъыхьынкIэ зызмыгъэнщIами, шым семылъэдэкъауэу хъуакъым. Мы щIыпIэ дахэм иджыри къызэрытезгъэзэнум сэ си гугъэр хэсхыжыркъым. ХьэжытIэгъуей аузымрэ Къазмэ губгъуэ дахэмрэ сэлам есхыжри сежьэжащ.
Верст щэщI хуэдиз скIуами, зызоумысыж, сэ гу лъыстакъым апхуэдиз гъуэгуанэ зэрызэпысчам. Сыту ещхь мы щIыпIэр мыбы щыпсэу бгырыс Iэлхэм, сытуи телъыджэ щыхьэрым укъыдэкIыу мыбы укъыщыхутэныр: мывэкIэ къищIыкIа уэрам шэщIахэм я пIэкIэудз кIырыр толъкъуну щыуфафэ губгъуэ нэщIыжьыр уолъагъу, гу хъыринэ щабэхэм я пIэкIэ къыпIущIэр шыр кIэбдзкIэ зыгъатхъуэ бгырыс пыIэ къуацэрщ. Европэм сыщамылъхуами, сэ си нэгу къыщIэзгъэхьэфащ мыбыхэм я гъащIэ дыджыр, сэшхуэдзэм дэлъ зэпыту ягъакIуэ гъащIэр… Ауэрэ сыздэгупсысэм, сигу къэкIыжащ апхуэдиз псалъэмакъ зращIэкIа, апхуэдизрэ ягъэныщкIуа щIэныгъэ Iуэхур. ГъэщIэгъуэнщ! Куэд щIа сэ мы лъахэм, жьым хуэдэу, шууэ къэзжыхъу сызэритрэ? Иджы сыхьэзырщ мыбы щIэныгъэр къэса зэрыхъун Iэмал минхэр зэхэслъхьэну… Ауэ аракъым иджыпсту къыспэщытыр — нэхъыфIыр тхьэм къытхуищIэ, зэрыхъуIамэ, хъунщ — си гъусэхэр арауэ къыщIэкIынкъым иджыпсту зыщIэхъуэпсыр; етIуанэ жэщыр щыдгъэкIуэну быдапIэр щалъагъум, ахэр къэгуфIащ, сэри гупсысэр щысщхьэщум, си щхьэр къэсIэтри сльэгъуащ урыс быдапIэр. ИлъэсипщI и пэкIэ хэт и гугъэнт урысхэм мыбдежым быдапIэ къытращIыхьыну: си пщIыхьэпIи къыхэхуэнтэкъым зэгуэр си бийуэ щытам и деж мыпхуэдэ жэщ щисхыну…
Гъэмахуэ пщыхьэщхьэ дахэм ситхьэкъупащ, бгы фIыцIэ щымхэм аргуэру теплъызащ си нитIыр. Къыр дзакIэм къыкъуэплъ дыгъэ бзийм урыс сэлэтым и мыжурэр вагъуэу полыд. Дыгъэр хуэм-хуэмурэ къурш щIыбым щыужьыхыжащ, уафэ лъащIэм телъ пшэ гъуабжэхэм я нэзым плъыжььше мащIэ къыщIэлъэдащ, къуршышхьэ уэсри, зыгуэрым игъэукIыта нэхъей, цIыплъ къэхъуащ.
Куэд щIауэ сымылъэгъуа щIыналъэм и дахагъым ситхьэкъупауэ зысплъыхьу уанэгум зыбжанэрэ сисащ: Кавказым сыкъихьэжауэ сэ ерагъымыгъуейуэт си фIэщ зэрыхъур; сэ къысфIэщIырт Бытырбыху театрым сыщIэсу оперэ телъыджэм седаIуэ, ауэ, зэ нэхъ мыхъуми, мы аузыр зылъэгъуар игъащIэкIэ къыпхуэгъэпцIэнкъым искусствэ IэрыщIым и теплъэ фагъуэмкIэ.
Ауэрэ Ерсукъан быдапIэм дынэсащ. Си ныбжьэгъу гуэр сыIущIэри, сыщригъэблагъэм, абы и деж нэху щызгъэщын мурад сщIат, ауэ дэнэ? Мыпхуэдэ жэщ къэбгъанэу щIыунэ бэмпIэгъуэм ущыгъуэлъ хъурэт; унафэ тщIащ жьы къабзэм дыхэлъыну. ЩIакIуэ зырыз тIыгъыу дэ щIыунэм дыкъыщIэкIащ — пщыхьэщхьэ щIыIэтыIэр псэм и гуапэт. МахуитI нейкIэ зыщызмыгъэнщIу зыщысплъыхьащ сэ мы псыхъуэм, зыщысплъыхьащ илъэс блэкIахэр си нэгу къыщIэзгъэхьэжу, итIани Кавказым и жэщыр игъащIэкIэ пэпщI хъунукъым абы и махуэм; псэм фIэфIщ пщыхьэщхьэ щIыIэтыIэм и даущ макъыр; гум имыхужщ абы и удзыпцIэ щIыIэтыIэр.
Iэуи-лъауи щыIэкъым: бзыгъэщи, вагъуэбэхэр мэпщIыпщI. Сэ си ныбжьэгъум селъэIуащ псым зыгъэпскIакIуэ ныздэкIуэну: псыр и лъабжьэмкIэ щыхъущIэрт, сэ къысфIэщIырт ар къызэджэу, къысфIэщIырт зыгуэр къызжиIэным хуэпIащIэу…
Дэ Iэщэ къыздэтщтащ — ухутыкъуауэ мыбы къыщыпкIухьыныр, дауи, губзыгъагъэм щыщтэкъым; фоч яIыгъыу сэлэтитI зыщIыдгъуащ…
Псыхъуэм мазэгъуэ нурыр къыдихырт. Адэ нэхъ жыжьэу мэз кIыфIыр щыболъагъу — ар шэджагъуэ дахэм къытрихьа пшэ фIыцIэ фIэкI зэрыпщIэн щыIэтэкъым; жьынду джэ макъым зэзэмызэ къигъаскIэ къуэ кIуэцIым Инжыдж и щхьэфэ зэлъахэр долъагъуэ, мазэм къыIурих нурым гъуаплъафэ щIэхъукIыу. ЛъэныкъуэкIэ нэщхъыдзэу псым къыщхьэщытщ Ерсукъан бгыжьыр, и пэнцIывым къыр къутахуэхэр къытебэгарэ и лъапэм, къэдабэ фIыцIэм хуэдэу, удз цIынэр щигъуэлъыкIауэ. Гъэми щIыми нэщхъыдзэу щызэфIэтщ ар мыбдеж, и жьауэ щIыIэмкIэ псыхъуэр дыгъэ пэзэзым щихъумэу.
Дэ дызэх нэпкъыр лъагэ дыдэтэкъым, мылъагэми ехыгъуейт: лъагъуэ закъуэм и бгъуитIымкIи банэ Iув щыкIащи, зы шэтвэркIэ утебэкъукIамэ, банэм уеубыдри, щIэх укъыIэщIэкIыжыфыркъым; абы и щIыIужкIэ мывэкIэщхъ хьэлэчщ, пхэщIыщхьэкIэ ущIэтIысыкIыу ущыхункIи шынагъуэщ.
Псы Iуфэм дынэсащ. Мыбдежым мэзыр щызэпыкIащи, зы верст ныкъуэ хуэдизкIэ псыр хуиту уолъагъу, уэшх нэужьым уафэ джабэм къытридза лэгъупыкъу нэхъей.
Псы Iуфэм деж пшахъуавэ мащIэ иIэщ, мывэкIэщхь цIыкIухэр, нэм къищтэ къудейуэ, къыхэцIуукIыу. Толъкъун лъагэхэмкIэ Iуфэм къыIурыуэу екIуэсэх псы уэрыр мэз кIыфIым къыщIожри, къуэ кIуэцIым зиIуантIэ-зишантIэу зыкъомрэ щыдыма нэужь, аргуэрыжьу мэз кIыфIымхокIуэдэж, благъуэ фIыцIэжь гуэрым зыIуригъэлъэда фIэкI умыщIэну.
АдрыщIкIэ нэпкъым къыщхьэщыува жыгхэм я жьауэр псы щхьэфэ лантIэм къытредзэ икIи, псэ япыт нэхъей, толъкъунхэм дещIэу псы гущIыIум телъщ. Мазэр пшэ чэсей пIащIэм пхосыкI, къыщыщIэщыжкIэ и нурыр зэуэ къеблыжу.
Сэ зыстIэщIри псым сыхыхьаш; сыхьэзырт мыбы сыкъэзыхьыжа тхьэ лъапIэм си псэр къурмэн хуэсщIыну. Мазэр уафэми псыми щесырт, ауэ сэ уафэм щес мазэр къэзгъанэри псым зыщIэзыгъэмбрыуа мазэм сыкIэлъыIэбащ. Сэ нэхъ насыпыфIэ хэт щыIэнт иджыпсту. Сабиигъуэ IэфIыр сигу къихьэжауэ сэ псым сыщыджэгурт; зыри, зыри сщIэжыртэкъым сэ иджыпсту — гъуэгу сызэрытетари, Iуэху къызэрыспэщылъри, уеблэмэ дуней псом сэ зым фIэкI темытыжу къысщыхъурт. Щреджэгу хэт хуейми тенджызыжьхэм я толъкъун абрагъуэхэм, хуитщ хэт хуейми и нэр хы гъунэншэм теплъызэну. Сэ сызэдэIуэнур зи быдзышэ сIурылъ къуршыпс Iэлым и шхыдэ макъырщ; мыращ, мы псы уэрырщ сэ сигу хэзыгъэхъуар, мыращ, мы псы уэрырщ и къуэ закъуэм и фэеплъу си анэжьым къыхуэнар. Фызабэм и гугъапIэу сыкъыщыхъуащ сэ мыбы и Iуфэм, мыбдежырщ сабиигъуэм сыщыпыкIари. Сэ си Iыхьлыщ мы псы Iэлыр: мы губгъуэ нэщIым зэшу ит Iуащхьэ папцIэхэри сэращ зыпэплъэр: къыспоплъэ, къызэдэхащIэу, къыспоплъэ я гукъеуэ къысхуаIуэтэну. Сэ си псэм фIэфIщ мы псым и даущри, мы псыхъуэм къыдиху акъужьым и Iэуэлъауэри, удз пхъашэм и Iущащэ макъри, мы къуэм нэщхъыдзэу къыдэплъэ бгыжьри.
Псым сыкъыхэкIыжри щIакIуэр зэсшэкIащ; хьэуа къабзэм тутынымэ гуащIэр хэсшэу сыздэщысым, аргуэру Iэджэ си нэгу къыщIыхьэжаш. ЦIыхум апхуэдэ дакъикъэ къыщыхуепсых къэхъуркъэ — уи псэм фIэфIри ар зыщIэкъури умыщIэжу? Тхьэм ищIэнщ а дакъикъэм си щхьэм къыдэуея псор… ЗыкъэсIэтат си жагъуэу, сешауэ, псы Iуфэм сыIуст сэ; сигурэ си щхьэрэ зэрызэбгъэжам гу лъита хуэдэ, псыри нэхъ щым хъуауэ къысфIэщIащ. Зигу зэпыуда сабий нэхъей, сэ си нэпсым къызэпижыхьащ.
Си ныбжьэгъури сызыхищIауэ щымт; сэ гу лъыстащ абы и нэпс ткIуэпси мазэм зэрыпэлыдам. Къызэхъуапсэу къыщIэкIынт — хэт ищIэн? Абы и гупсысэр иджыпсту Днепр щхьэщытт! Сытым пищIынт абы иджыпсту и гупсысэм щIыгъуныр… Псым ауан сыкъищI хуэдэщ, сыту утелъыджэ уэ, цIыху цIыкIу! Уигу къызэфIэнауэ ущысыну къокIурэ: уэ къыппоплъэ укъызыхуэкIуэжа уи Iыхьлыхэр. Ахэр зыщыбгъэгъупщауэ, дэнэ уи гупсысэм къыщикIухьыр?..
Нэху щащ. Акъужь щIыIэм пкъыр егъэщхьэх — IэфIщ пщэджыжь жейр, губгъуэм уилъмэ. Сэ, зызужьын си жагъуэу, щIакIуэм сыкъыщIоплъ: дыгъэр лъагэ къэхъуами, Ерсукъан щхьэщылъ пшагъуэм къыпхыпсыфыркъым. Хуэм-хуэмурэ пшагъуэр зэкIэщIихужри, дыгъэр, абы къызэрыIэщIэкIыжам щыгуфIыкI хуэдэ, мафIэ бзийр къыпылъэлъу уэгум къиуващ, кIуэ пэтми нэхъ ину къэпщ къыпфIэщIу. Мыгувэу ар бгы нэщхъыдзэжьым къыщхьэщыхьэри абы и нэщIащэм идиихьа пшагъуэ чэтхъахуэхэри игъэткIуащ…
ЗызмыIэжьэу сышэсри гъуэгу сытехьэжащ. ИщхъэрабгъумкIэ губгъуэр щылът; абы кIуэцIрыкIырт сэ сызытет гъуэгу сабалъэр. ИжьырабгъумкIэ, Лабэ псьпцхьэ, мэз Iув щыболъагъу; кIуэ пэтми нэхъ лъагэу зызыIэт шытхыр сэмэгурабгъумкIэ къэнащ. Зысплъыхьу сыздэкIуэм, гу лъыстащ арщыниплI (7I см.) хуэдиз зи лъагагъ мывэ сыныжьым. Сэ сыкъэскIащ тхыдэм и фэбжь зытелъ сыныр щыслъагъум: сишми, сыкъищIа нэхъей, зричащ. И тхьэкIумэр игъэкIри щIэкIуэрыкIащ ар, мывэ пкъо фIыцIэжьым сыхуихьу. Сэ схуэдэу а сынри пэIэщIэ хъуащ и Iыхьлыхэм: мы псыхъуэ нэщIым и закъуэу къыдэнащи, хуоплъэкI адэ мэзыщхьэм зыкъыщызыIэт бгы лъагэхэм…
Сыныр зытет Iуащхьэм си шыр пырхъыу дэжеящ. Сэ сепсыхаш, куэд щIауэ сымылъэгъуа мывэжьым сэлам есхын папщIэ. ЛIыжь лъэдакъачэр зэфIэтт, нэщхьейуэ къухьэпIэмкIэ мащIэу ебауэ. Абы и нэкIу зэлъам Iэшмэкъугу гуэрым къыхибзыкIа жор фIыцIэ тыболъагъуэ; сэ нэхъапэм къысфIэщIырт а жорыр пасэрей лъэпкъыжь гуэрым и дамыгъэу. Iэджэ и нэгу щIэкIащ мы псыхъуэм дэзашэ мывэ сыныжьым; мыбыкIэ блэмыкIауэ пIэрэ пасэрей дунеижьыр зэтезыгъэшэхэжа дзэ фIыцIэр; Рим и щхьэфэцыр зыгъэтэджу щыта лъэпкъ Iэлхэм абы и блыпкъыр Iэджэрэ блатхъуагъэнщ.
Пэжщ, уэ, Кавказ, Европэм и бжэщхьэIуу ущытар икI и, хэт ищIэрэ, мы сыныжьым илъэгъуагъэнщ пасэрей зауэшхуэхэр — гуннхэр, мэжархэр, авархэр, печенегхэр… Ахэр сыт — ар дэркIэ щэхущ: сыным бзэ иIэкъым, ар мыбдежым щыхэзытIами абы и щIыфэ упсам тхыгъэ гуэр тридзэну гукъэкI ищIакъым. Уитщ уэ, Къышыкъ и сын, мы губгъуэ нэщIыжьым уи закъуэу, уи щэху тщыббзыщIу; жьым епхьэх, зэманым едзэгъу уи Iэпкълъэпкъ дияр. Ауэ, ухэмыплъэ, куэд къыпхуэнэжакъым; уджэлэнщ уэри; уджэлэнщи, Бещто дыджым уи сабэр и пхъэнкIыжынщ…
Хэти сыт къызрехъуэн, ауэ сэ слъэкIынукъым, сыныжь, уи деж зыщызмыIэжьэн; къыздалъхуам хуэдэу усфIэфIщ сэ уэ. Мыбдежыракъэ, мы сыным и лъапэракъэ си сабиигъуэр щисхар, гупсысэ жанкIэ щIалэ акъылыр щыхъуэпскIар! Сэ сощIэж жьыбгъэ щIыIэм зэрихуэ пшэ фIыцIэжьхэм Ерсукъан хэбжьахъуэу; псыр нэпкъым дэмыхуэжу къиуауэ, нэр щисыкIыу уафэхъуэпскIыр къэлыдрэ щыблэр абы щыкIэлъыуэжкIэ, си гур къилъэту уи лъапэм сыщытеса махуэхэр: абы щыгъуэ сэ зыхэсщIащ борэным и къару лъэщыр. Алъандэрэ си псэм и щIасэщ дунейр гужьеигъуэ хэзьдзэ борэн IэубьдыпIэншэр, гуфIэу сыпожьэ абы, мафIэр къыпылъэлъми…
Уэ уи пщыхьэщхьэ уэмхэм, уи шэджагъуэ жьауэм, уэ уи борэнхэм, уи губгъуэ щхъуантIэхэм, пшэм къыпхыплъ уэсылъэ къырхэм сытыр пэхъун, Кавказ! Уи нэм илъагъум уетхьэкъу. Жыжьэ ущIэкIуэн шыIэкъым — мес, зи пащхьэ сит мывэ сыныжьыр къащтэ. Гува-щIэхами бгырысхэм къахэкIынщ абы и гукъеуэр пшыналъэ къабзэкIэ зыIуэтэфын усакIуэ. Шэч къыщIытепхьэжын щыIэкъым: Кавказым и дурэшхэм дэс лъэпкъхэр усэбзэ гуакIуэм и джэ макъым къыдэушынщ; мы лъахэм и уэрэдыжьхэр, ахэр зи гущIэм къиIукI джэгуакIуэ екIуэлIапIэншэхэр лъэужьыншэу кIуэдыжыныр фIэщ хъугъуейщ – гупсысэрэ къарурэ я бэщ абыхэм…
Ауэ… сэ сытехьэулеикIэш, мы сыныжьым сэлам есхыжынуи и чэзу хъуащ…
Сэ сышэсыжри шым сыжьэдэуащ, мыгувэуи си лъэужьыр сабэм исеижащ.

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: Къаз-Джэрий СулътIан

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Мыбы ещхьхэр:

  • Къаз-Джэрий СулътIан

  • Зыгуэр къэптхыным:

    Къытхыхьэ

    Сайтым къихьар

    Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
    ЦIыхуу еплъар: 109

    Сообщить об опечатке

    Текст, который будет отправлен нашим редакторам: