Псалъэжь: И напIэ щIэлъмэ щIихынукъым.
ПсынщIэрыпсалъэ: Жамыбгъэ бгъэгу хужь мэжьэгъуашхэ.
ГушыIэ: ЩIалэм пыIэ къигъуэтащ. Хуэхъупсуращ.
Къуажыхь: Зи кIэр памычу бом щIэмыхьэ. (Кхъужь)

Къэплъыхъуэр

Къунчыкъуэ и теуэ

(Г ъ э к I э щ I а у э)

Аскъалэ пшэ фIыцIэ щхьэщылът; зэзэмызэ уафэр хъуэпскIырти дэгу-дэгуу къыхэгъуэгъукIырт, уэшх мащIи къыпхидзырт. Къалэр жейм хуэмурэ хилъафэрт, щхьэгъубжэхэм къыдидз нэхухэр зыр зым кIэлъыкIуэу ункIыфIырт, къалэ хъумакIуэхэми я макъхэр ужьыхыжырт.
Уафэр ину хъуэпскIащ – щIытI лъагэм пкIэлъей къезыгъэжэх къэрэгъулыр нэхум къыхэщащ. Аргуэру хъуэпскIащ уафэр – иджы уолъагъу ар, блэм хуэдэу, сакъыу щIытIым къызэрепщыхыр…
Къалэм и щIыбкIэ щIым зыхаIубауэ цIыхуищэ хуэдиз, афэ джанэхэр ящыгъыу, щылъщ. Ахэр зытеса шыхэр IумпIэкIэ яIыгъыу цIыхуипщI хуэдиз адэIуэкIэ къыщытщ. Шу тIощI хуэдизи, зрачын хьэзыру, зэфIэтт.
ЦIыхуищэм ящыщ зым зыгуэр къепщылIэри къеIущэщащ, арыххэуи афэ джанэхэр зэщIэхъеящ…
Пэщэм и унэр чырбыш блын лъагэкIэ къещIэкIауэ къалэкIэм дэтт. Къэрэгъулхэм я Iущащэ макъым фIэкI абы и пщIантIэм Iэуэлъауэ щызэхэпхыртэкъым, псори зэгъэжат.
– Сыт пэщэм мыбдеж, хьэ гъэсам хуэдэу, дыщIигъэувар? – къыхэпсэлъыкIащ къэрэгъулхэм ящыщ зы. – Сыт зыщышынэр? Хэт дэ ар зыщытхъумэри?
– «Хэт зыщышынэр?» жыпIа – жиIащ адрейм. – Зыщышынэн щыIэщ: и ныбжьэгъуу щыта Къунчыкъуэ фIыуэ илъагъу хъыджэбзыр къытрихащи, аращ зыщышынэр, умыщIэмэ.
– Къытрихауи? Дауэ къызэрытрихар?
– Дауи щхьэуи хэлъкъым: пэщэр Къунчыкъуэ и гъунэгъу гуэрым деж хьэщIапIэ кIуауэ джэгум щрихьэлIэри мо хъьщжэбз дахэкIейр къыIэщIэлъэгъуащ. «Хэт ар?» – жиIэу щыщIэупщIэм, «Къунчыкъуэ и къэшэнщ»,– къыжраIащ. Пэщэр аргуэру щIэупщIэри: «Дапщэ зи уасэр?» – жиIащ, ауэ жэуапым и. пIэкIэ абы ину къыщыдыхьэшхащ. Пэщэр укIытэри пщIантIэм къыдэкIыжащ, ауэ мурад бзаджэ ищIащ. Нахуэу щемызэгъым, щэхуу сату щыпщI мэхъу, – пэщэм апхуэдэ и щыпэлэжьтэкъым. Къэдабэ, шухьэ, Дарий, къинэмыщI щэкI лъапIэ Iэджи кIэщIиупщIащ абы хъыджэбзым и адэм,– сытми арэзы къи-щIащ и пхъур къритыну. Арэзы къищIа щхьэкIэ, Къунчыкъуэ и лIы-гъэм фIэлIыкIырти, «Си Iуэху хэмылъу гъэкIуасэ»,– къыжриIащ…

Зы пщэдджыжь гуэрым, «Къунчыкъуэ сыкъиIуэхуащ»,– жиIэри, хъыджэбзым деж куэсэлI гуэр щIыхьащ.– «Уи адэр хьэсыщ, фызышэм тримыгъэкIуадэIауэ, укъыздэкIуасэрэ Iуэхур абыкIэ зэфIэдгъэкIмэ, нэхъ къищтэнущ,– аращ Къунчыкъуэ и унафэр»,– пцIы хуиупсащ абы хъыджэбзым. Хъыджэбзыр зыхуеиххэри арат: Къунчыкъуэ и псэм хуэдэу илъагъурти, «накIуэ» жиIэмэ, хьэзырт.

Дыгъэм худэплъейуэ, махуэр фIэкIыхьу игъэкIуащ Кулэ дахэ, арат хъыджэбзым зэреджэр. Пшапэр зэхэуа нэужь, шууипщI хуэдиз абы и куэбжэм бгъэдыхьащ, хъыджэбзыр унэм къыщIэкIуэсыкIащ, фIыуэ илъагъум хуахь и гугъэу абы и гур къилъэтырт, ауэ а шухэр Къунчыкъуэ и лIыкIуэтэкъым, куэсэри абы къиIуэхуатэкъым. Хъьщжэбз
тхьэмыщкIэр пэщэм и пащхьэм зэкIуэцIыпхауэ къихутащ. Куэсэм и гугъа хъунщ пэщэр абы щхьэкIэ къыхуэупсэну, а Iуэхум хэуныкIыну. КъехъулIакъым. «Уэ нобэ уи ныбжьэгъум уепцIыжащ, пщэдей сэ сыпщэн пхузэфIэкIынущ»,– жиIэри къелъэпауэри къыщIихужащ. Куэсэм зыри жиIакъым, мэлым хуэдэу, зиущэхуауэ къэрэгъулхэм яхэту къулыкъу ещIэ, мес мо лъэныкъуэмкIэ щытщ…
– АтIэ къэрэгъулу щхьэ игъэува? Тхьэр згъэпцIащ, мафIэр къытщIидзэн тIэу еплъым!
– Куэду фIыщ, къытщIидзэмэ! Си сыт хэкIуадэрэ? Истамбыл зэрыщыту игъэсами, си зы аргуажьэ хисхьэнукъым,– жиIэри къэрэгъулым тутыныр щIигъэнэжащ.– Сэ сфIэгуэныхьыр хъыджэбзыращ. Зы тхьэмахуэ хуэдэкIэ нэчыхь ятхыну зэхэсхащ, ауэ алыхьым си фIэщ имыщIкIэ – дыгъуэпшыхь щхьэгъубжэм сьщэплъати, къамэ пцIанэр иIыгъыу дурэшым дэтщ. Ефэркъым, ешхэркъым, и нэбдзыпи зэт-рилъхьэркъым. Фагъуэщ, и нитIыр Iэлу мэцIу. Мес жэщыбг хъуащ, итIани и щхьэгъубжэр нэхущ…
Ар жиIэри къэрэгъулыр, дыгъужь нэщIам хуэдэу, хущхьащ, афIэ-кIаи абы и жьэ зэщIихыжакъым: куэсэм и шабзэшэм ар щIым хиIулIащ…
Афэ джанищэр пэщэм и сэреижьым дэуащ.
Мы сэреижьыр Тырку пэщэм гъэрыпIэу иIэт, цIыху хей мащIэ щыкIуэдакъым абы, бгырыс цIыхубз Iэджэми гъащIэр бампIэу щагъэкIуащ.
Къунчыкъуэ и шу гъусэ хьыжьэхэм а лъэхъуэщ кIыфIыр хьэбэсабэу зэхакъутэри мафIи щIадзэжащ. Иресэхэж пэщэ бзаджэм и гъуэмбырэщыр! ЩIы къатиблкIэ щIрелъадэ ди щIы кIапэм къытращIыхьа а кхъэлэгъунэр!
Къунчыкъуэ и бгъэр хунту бэуэжащ, мыгъуагъэм и ныбжь сэреижьыр мафIэ бзийм илыпщIу щилъагъум. Ауэ… дэнэ щыIэ езы пэщэр?
– Сэ сощIэ абы зыщигъэпщкIур, накIуэ,– жиIащ куэсэлIым.
Къунчыкъуэ абы и ужь иувэри щIыунэм ехащ. Пэщэр пэш нэщIым зиудыгъуауэ щIэст, хьэ щтам хуэдэу, и нэр къихуу.
– Кхъуэ жьакIэ! – кърипхъуэтащ Къунчыкъуэ и къамэр – Уэ си ныбжьэгъугъэр пхуэIыгъакъым, иджы си губжьыр къыплъысащи, къащтэ Iэщэ!
Пэщэм и нэр Iэлу зэблигъэплъащ:
– Уэрэ сэрэ ди щIыхуэ зэIытхыжыну дыхущIыхьэнщ, япэщIыкIэ мис мыбы,– куэсэм щхьэкIэ жиIэри,– мис мы гъэпцIакIуэм…
ФокIэщIыр уащ, куэсэлIыр щхьэ щIыбкIэ утыкум иукIуриящ…
– Аращ абы хуэфащэр,– гурымащ пэщэр.– Иджы уи чэзущ…
АрщхьэкIэ ар кIакхъум хунэсакъым: Къунчыкъуэ и къамэм абы и щхьэ пцIанэр тIууэ зэгуихащ…
Пэщэм и сэрейм щIэса цIыхубзхэр, Кулэ дахи яхэту, къыздрахьэжьэжри Къунчыкъуэ сымэ Аскъалэ къыдэкIыжащ, ПсыжькIэ къаIуэнтIэжри губгъуэм къихьэжащ. А лъэхъэнэм Псыжьрэ Тэнрэ я зэхуакур губгъуэ нэщIт, шу гъуэгу дэнэ къэна, шу лъагъуи кIуэцIрыкIыртэкъым, гъуэгурыкIуэхэр гъуащэу дбы щикIуадэ куэдрэ къэхъурт. Ауэ зауэлI хахуэхэм, жэщкIэ вагъуэхэм, махуэкIэ жьым и къеуэкIэм иригъуазэурэ, гъуэгуанэ кIыхьыр зэпачырт. Къунчыкъуэ хуэдэлI зи пашэ гупыр абы игъуэщыхьынутэкъым.
Ауэрэ шу гупыр Псыжь къеуэлIэжащ.
Мес уолъагъу псым адрыщIкIэ нэпкъым къытет жыг баринэхэр, адэкIэ уплъэмэ – уэсылъэ къырыжьхэр.
– Къуэшхэ! – жиIащ Къунчыкъуэ, гупыр зэтригъэувыIэри.– Дэ дыкъэсыжащ, депсыхыу тIэкIу зыдгъэпсэхуми ягъэ кIынукъым – зэплъэкIын шынэу къытхуэкIуэжащ жаIэнщи, ауан дыкъащIынщ.
Гупыр абыкIэ арэзы хъури епсыхащ, шыхэр ялъэхъащ, цIыхубзхэми пщыIэ хуащIащ. Ауэ зы шу зэфIэтт, къепсыхын и мымураду.
– Плъыр диIэщ! – гушыIащ гупым ящыщ зы.
Шур абы къеплъри:
– УмыгушыIэ,– жиIащ.– Дэ ди лъэужьыр кIуэдыжакъым – тыркухэр я Iэ зэтедзауэ щысын уи мыгугъэ.
АрщхьэкIэ абы зыри едэIуакъым. Пшапэр зэхэуэри, гул ешар жейм хилъэфащ. Шу гумызагъэр лъэныкъуэкIэ IукIуэтри къепсыхащ, ауэ и Iэщэ зыфIимыхыу зигъэукIурийри IэдакъэкIэ зригъэщIащ.
Нэху щащ. Дыгъэри къыщIэкIащ. Гупыр иджыри IэфIу жейрт. Дыгъуэпшыхьрей лIы гумызагъэм зиужьауэ къикIукI-никIукIыу гупым щхьэщытт.
ЛIыр къэскIащ. Iуащхьэм дэжейри зиплъыхьащ, ауэ пшагъуэ къытрихуати, зыри илъэгъуакъым: щIым зытриIубэри щIэдэIукIащ.
– Фытэдж, уанэ мыгъуэр тезымылъхьэнхэ! Пхъэрхэр къэсащ! -яхэлъэдащ ар гупым.
Къыщылъэтахэщ, ауэ жейбащхъуэти, зэпхъуэри ящIэжыртэкъым. Тырку къэпхъэрахэр къахэлъадэри фон уэ макъымрэ сэшхуэдзэ зэрышхымрэ губгъуэр къагъэпсэлъащ. Iэрпхъуэр хъуа зекIуэлIхэм зыкъащIэжыху, тыркухэр утыкум къизэрыгуащ.
Къунчыкъуэ и зауэлIхэм Iэщэр хъыжьэу ягъабзэ, ауэ тыркухэр дзэ фIыцIэт – хаукIыкIым къебакъуэурэ къобгъэрыкIуэ.
– ЦIыхубзхэр псым зэпрыфщ! – къызэпсэлъэкIащ Къунчыкъуэ, тыркухэр зэтриIыгъэу; ауэ псы зэпрыкIыпIэри бийм иубыдакIэт. КIуапIэ щыIэкъым, къаухъуреихьащ.
Зыр зым кIэлъыкIуэу мэджалэ Къунчыкъуэ и зауэлIхэр. Мес, Къунчыкъуэ и закъуэщ къэнэжар. Аслъэным хуэдэу, мэзауэ ар кърикуу зы къыбгъэдыхьэфыркъым. «Зет тыркухэм, нэгъуэщI Iэмал диIэжкъым!» – йолъэIу ар Кулэ дахэ, арщхьэкIэ пщащэм тыркухэм запхуритынт. ФIыуэ илъагъум щIыгъуу лIэмэ, нэхь къещтэ.
Къунчыкъуэ, Кулэ дахэ къипхъуатэри, джатэпэкIэ гъуэгу пхрихащ. Псыжь щхьэщыхьащ, къызэуэкIыу. Псыр нэпкъ лъагэм хъущIэу къыжьэхолъэ, шхыдэу, къикъуэлъыкIыу йокIуэсэх. Тыркухэр зым и къуагъым адрейр къуэту, къокIуатэ. КъокIуатэ, сэшхуэ къуаншэхэр яшийуэ. Хьэуэ, зитынкъым Къунчыкъуэ, и зауэлIхэм епцIыжынкъым. Ажалыр нэхъыфIщ, тыркухэм зарит нэхьрэ.
Псыжь ирежьу абыхэм я гъыбзэм: Къунчыкъуэрэ Кулэ дахэрэ нэпкъ лъагэм елъащ. Архъуанэм губжьауэ зриIуэнтIыхьри а тIум я хьэдэр игъащIэкIэ игъэпщкIуащ…
Абы лъандэрэ адыгэхэр абдежым «Къунчыкъуэ и щыхупIэкIэ» йоджэ.

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: Хъан-Джэрий

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Мыбы ещхьхэр:

  • Хъан-Джэрий

  • Зыгуэр къэптхыным:

    Къытхыхьэ

    Сайтым къихьар

    Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
    ЦIыхуу еплъар: 52

    Сообщить об опечатке

    Текст, который будет отправлен нашим редакторам: