Псалъэжь: Бацэжь и щIагъ лIыхъужь къыщIокI.
ПсынщIэрыпсалъэ: Мыщэр пэщащэурэ мащэм ищэтащ.
ГушыIэ: Сэ жысIахэр си Iуэхужщ, ауэ уэ зыхэпхар сщIэкъым…
Къуажыхь: Ептмэ, къозыт, къуитмэ, берычэт. (Жэм)

Къэплъыхъуэр

Жьэ нахуэ

ЗэIущIэр и кIэм нэблэгъат, къызэхуэсахэр хущхьэрт, щатэрт, собранэм и секретару хаха Сурэти, колхозым и сурэттех КIэбыши куэд щIауэ зызэкIуэцIилъхьэжри кIуэжати, къыфIэIуэхуж щымыIэу, зыгуэр жыIэн зэрыхуейм щхьэкIэ зыгуэрхэр жаIэну къэпсэлъапIэм къихьэхэм жаIэр имытхыу щыст, и нэ лъэныкъуэр етIуанэ хозяйствэм и унафэщI Бемырзэ теплъызауэ. Бемырзи ищIэрт Сурэт абы и нэ лъэныкъуэкIэ къеплъа нэужь гувауэ я деж зэрыкIуэжынури, ревкомиссэм и председателым епсэлъылIэрей зищIырт, зэIущIэм къекIуэлIахэм яхэс и щхьэгъусэм Iуэхушхуэ иIэу зыкъригъэлъагъун мурадкIэ. Зэманри хэкIуэтат: бгъум фIихуауэ пщIым текIуэрыхьырт, апхуэдизрэ зэIущIэ мыбы щекIуэкIауэ зыми ищIэртэкъым.
– НтIэ, ныбжьэгъухэ, – къэтэджащ колхозым и председателыр, къыкIэлъыкIуэ къэпсалъэр къэпсэлъапIэм зэрикIыжу, – зэманри хэкIуэтащ, цIыху пщыкIутху къэпсэлъащ, иджы ТIэмаш жэрдэм къыхелъхьэ къэпсэлъэныр абдеж щыщыдгъэтыну.
– Хэслъхьамэ, азалыхьыр нахуэу згъэпцIаи! – къыщылъэтащ етIуанэ гъэш фермэм Iэхъуэу щыIэ ТIэмаш. – Ар нэхъ жэрдэмти!
– Тэмэмщ, пщэдей лэжьэгъуэ махуэщ, – къоплъ абы председателыр. –Дэ псори дешащ. Уэ упсэлъэнумэ, псалъэ, уэ зым дынодэIуэжыфынщ.
– Уэ, Хьэжмудар, – худоплъей ТIэмаши председателым, – мы дызэрыт зэманыр уи деж нэсауэ фэ птеткъым. А зэман блэкIам и къапхъэным быдэу уиIыгъ си гугъэщ иджыри.
– Уэ уи дзэр Iуиуда а блэкIа зэман жыхуэпIэм? – къыхуэдзэлэшхащ председателыр.
– Си закъуэу щытамэ, щай фIыцIэжьу къиздзэнтэкъыми, къэралым и щхьэузыхьщ жысIэнти, сытIысыжынт. Дэтхэнэ зы революцэми, Хьэжмудар, уэ фIыуэ уощIэ, улажьэурэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ зыIэрыбгъэхьащ, дэтхэнэ революцэми-тIэ жьыр, зыхуэмеижыр, зэран къыхуэхъур екъутэ.
Дэ нобэ тлъагъур, дызыхэтыр революцэщ, председатель. Уэ сыт…
– Iэщэ къащти къыдыхьэ-тIэ уэрамым, – нэщхъыцэу къеплъащ Iэхъуэм председателыр. – ПщыкIубл гъэм щыIа революцэм Къамылхэ фи лъэпкъым щыщ щыхэмытакIэ…
– Абыи хэтащ, ноби хэтщ, – къикIуэтыркъым ТIэмаш. – Ауэ нобэ дэ Iэщэ дыхуейкъым. Нобэ дэ ди Iэщэр Iуэхущ, пэжыгъэщ. Уэ а псори, япэхэми хуэдэу, «мор тщIащ», «мор къытетхащ» псалъэ зыри къызэрымыкIхэмкIэ зэфIэбгъэкIыну яужь уитщ. Сэ сыхуейщ мы ди зэманым екIуэкI Iуэхугъуэшхуэхэм егъэбыдылIауэ иджыпсту колхозым иригъэкIуэкIа, иригъэкIуэкI Iуэхугъуэхэм пыухыкIауэ укъытхутепсэлъыхьыну.
– Уэ ухэт, ТIэмаш? – зэIохьэ председателым и гукъыдэжыр.
– СыцIыхущ, – къикIуэтыркъым ТIэмаш.
– Хьэуэ, аракъым сэ сызыщIэупщIэр. Колхозым ущыхэт уэ?
– СыщыIэхъуэщ.
– НтIэ, уи IэхъуапIэ ис, «блэкIа», «щыIа!» Уи жьэр зэтепIи, «цIутI» жумыIэу щыс. Ар уи дежкIэ нэхъыфIщ.
– Си жьэр уэ зэтумыпIэ, Хьэжмудар! – губжьащ ТIэмаш. – Куэдщ ар зэтепIауэ зэрыщытар. Уэ, дауи, а «Маржэ»-р нэхъ къапщтэу къыщIэкIынт дрищIэбгъэпхъуэну.
– Iейуэ ущIэпхъуэнт уэ, – къыхуитIащ и дзэлыфэр председателым.
– ДыщIэпхъуатэкъэ? – Захуегъазэ ТIэмаш къызэхуэсахэм. – ЖыфIэт, жэмыхьэт, дыщIэпхъуатэкъэ? «Маржэ, ищI гъэм ди цIыхухэр коммунизмым щыпсэунущ», – жаIэри дыщIэпхъуэри, дэнэ дынэса? Канадэм, Хьэжмудар… Гъавэщэху. Пэжкъэ? Е къащтэ ди Iэщым и Iуэху. Сыт щыгъуэ къыщыхъуар адыгэ унагъуэ зы жэмыжь имыIэу? Шэри, шхури, шатэри ди тыкуэнхэм щIэзу щIэлъыну жаIэри жэмыжь зырызыр щIэдубыдэжауэ щытакъэ? Зэ умыпIащIэ, Хьэжмудар, абыи сынэсынущ. ГъэшхэкIыр пудыжьу, пэрыхьэту фыщиIэнукIэ хъупIэ лъэпкъ фыхуейкъым жыфIэри, ди хъупIэр щхьэгъубжэ лъабжьэм къеуалIэу къеввылIакъэ, жэмыжьым и щхьэр бом къыщIигъэжамэ, колхоз гуэдзыр пIэтIравэ уощI жытIэурэ гуахъуэкIэ деуэрэ щIэтхуэжу? Абы щхьэкIэ ди гъэшыр нэхъыбэ хъуа?
Хьэмэрэ ди Iэщ бжыгъэм хэхъуа?.. АпхуэдизкIэ хэхъуащи, унагъуищэм жэм щэ ныкъуэщ къахуэнар. Иджы ахъшэ къэралым къыдитурэ жэм къыдощэхуж. Жэмыр къэтщэхужынт, хъупIэр дэнэ къыщыпщэхунур?
– ЖиIэнщ иджы фIы лъэпкъ ди гъащIэм хэмылъауэ, – гъумэтIымащ председателыр. – Яхэплъэ мыбы къызэхуэсахэм, абыхэм орденрэ медалу яхэлъым, щIыхь тхылъ колхозым къратам…
– Дауи, – мащIэу пыгуфIыкIащ ТIэмаш, – орденрэ медалкIэ зыри къытщIэрыхьэнукъым. Ауэ зи дамыгъэхэр зыхэзымылъхьа куэди щIэсщ мыбы. Псалъэм папщIэ, мо Дыжь Къарней. ИлъэситIым орденитI хэфлъхьащ, а илъэситIым фIэкIа и гъащIэм колхозым зы чымпэ къыщиIэтакъым.
Пэжкъэ, Хьэжмудар?.. А-а, зыри жыпIэркъым, пэжщи. ОрденитIыр ефтщ, партым хэвгъэхьэри, къызыIукIа заготбазэм вгъэкIуэжащ заготовителу.
Хэт фейдэр зейр: колхозыра хьэмэрэ Дыжьыра?.. Мис аращ-тIэ. Фэ, итIани, илъэс IэджэкIэ мыбдеж лозунг фIэвгъэлъащ «Экономикэр экономнэу щытын хуейщ» жиIэу тету. Ари метр пщыкIутху зи кIыхьагъ щэкI плъыжьым тетхауэ. Дапщэ къэрал псом щэкIыу абы щхьэкIэ ягъэкIуэдар? Сыт абы тетхами къикIрэт? Экономикэ щыIэ мыэкономнэу, хьэмэрэ мыэкономнэм экономикэ зэрыпщIынури сыт? Пхъэр пхъэуэ, гъущIыр гъущIу щытын хуейщ жыпIэри ари – тIури зыщ. ИтIани ар ди Iупэтелъу сыт хуэдизрэ екIуэкIа? Жьыми щIэми жытIэу! – ЗэманыфIащ ар, Хьэжмудар. Орденыр узыхуейм епту, медалыр адрей-модрейм лъыбгъэсу, а псори мазэм щIигъукIэ фтхьэщIу псы Iуфэм фыIусу щыщытар. Тобэ, ауэ узэплъэкIыжмэ, сыту гъэщIэгъуэныщэу екIуэкIа мы дунейр! Къэрал псор зы фадафэ Iэнэ бгъэдэс хуэдэт. ЦIыхуипщI лажьэу губгъуэм щыплъагъунутэкъым.
КъыдэкIхэрти, кIуэдхэрт. Хэт мэз щIагъым, хэт нартыху лъабжьэм, хэти псы Iуфэм зэхъуэхъужу щызэхэст. Нэхъыжьи нэхъыщIи, нэхъыщхьи нэхъ лъахъши. Узыдефам «кIуэни лажьэ» пхужеIэжыркъым, «уемыфэ» псалъэм и гугъу сщIыххэкъым. Мис аращ, Хьэжмудар, а къыббгъурыс
Мулид, ревизионнэ комиссэр, щIыпхутемыгъэкIри щIытумыгъэкIри.
ФIыуэ уощIэ ар къуажэм зэраужэгъуар, зэрымылажьэр, зэрыхьэрэмышхыр, итIани пIыгъщ жылэр къыппэмылъэщу. Сыт щIэпIыгъыр? Ущошынэ, узэрыдефэр, узэрыдэшхэр къэувынурэ жиIэжынущи.
Председателыр жэгундэм хуэдэу плъыжь къэхъуащ. Ревизионнэ комиссэм и председатель Мулид хуэмурэ зыкъиIэту щIидзат, и джанэ Iэщхьэхэр дрилъэфейуэ, ауэ Хьэжмудар и Iэ лъэщыр абы и дамэм трилъхьэри, игъэтIысыжащ.
– Уэ пхуэдэхэр, ТIэмаш, щэщIрэ блы гъэм ирагъэсыкIыу щытащ и унэцIэмкIэ емыупщIу, – къэлыдыным нэсащ Хьэжмудар. – Уэ партым и политикэм и бийуэ уопсалъэ, абы упэщIоувэ. УипIытIынщ, тхьэмыщкIэ.
ТIэмаш, зыри къэмыхъуа хуэдэ, залыр къызэхиплъыхьри, нэхъ щабэу зэрыпсэлъэным хущIэкъуурэ и Iэпэхэр щIигъашэурэ къригъэжьащ:
– Япэрауэ, Хьэжмудар, сэ партым и политикэм сыпэщIэувэркъым, абы и политикэр зыщIри зы цIыхукъым. Сэ нэхърэ уэ унэхъыжьми, уяпэ сыхыхьащ партым, и политикэри нэхъ къызгурыIуэ си гугъэщ. ЕтIуанэрауэ, ныбжьэгъухэ, а нетIэ жыхуэсIа, иджыпсту екIуэкI революцэм и IэнатIэм IуигъэкIыр мылэжьэф унафэщIхэм я закъуэкъым, атIэ гу щIыIэ, псэ фIей зиIэ, цIыхухэр зэхэзымыщIыкI унафэ зыщIхэри IуегъэкI…
– Сыт мы гъуамэм къиухар? – ехъуцэцащ Хьэжмудар парткомым.
– КлассипщI.
– Аркъудей?
– Заочнэу йоджэ.
– Дэнэ щеджэр?
– Москва.
– Зыхуеджэр сыт?
– Ветеринару.
– НтIэ, щхьэ Iэхъуэу пIыгъ мы троцкистыр? – губжьащ председателыр… – Апхуэдэ былымым ебгъэкIуалIэ хъурэ?
– Сыт щхьэкIэ? – къыгурыIуакъым парткомым.
– Зи щхьэкIэр пщIэнщ, уи жэмхэм шэ ткIуэпс къуамытыжу хъумэ. Немедленнэу зав. клубу гъакIуэ. Апхуэдэжьэ зэщIэзых узыхуэмейщ.
– Зав. клубыр дэнэ схьыну? – Къэгузэващ парткомыр. Ар абы и щхьэгъусэм и дэлъхут.
– Библиотекэм щIэтыр пщэдеймыщкIэ декрет макIуэ жаIащи, абы дгъэкIуэнщ…
Председателымрэ парткомымрэ зыхэт Iуэхум ТIэмаш зэщIэплъауэ жиIэм къыхишащ:
– Тхы, Сурэт! Къуажэ зэIущIэм унафэ къищтащ…
– Ей, ТIэмаш, щIумыгъатхъэт иджы, – къыщылъэтащ Хьэжмудар.
– ЖыпIэнур жыпIам, кIуэи тIысыж. Сыт унафэ, хэт къэзыщтар?
– Къуажэ зэIущIэм. Мис мыбдеж щысхэм.
– Сыт щыгъуэ?
– Фэ тIур фызэпсэлъэху. Iэ яIэтыжащ, ухуеймэ. Тхы, Сурэт. Къуажэ зэIущIэм унафэ къищтащ: япэу – нобэрей ди гъащIэм къигъэувауэ къэралым щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэшхуэхэм къемызэгъ Iуэхухэр зэрилэжьым къыхэкIыу колхозым и правленэм и председатель Гумыдэ Хьэжмудар ЖэбрэIил и къуэм а къулыкъур щхьэщыхын…
– Фыхуиткъым! – зэрифIэщкIэ IэштIымкIэ стIолым еуащ Хьэжмудар.
– Дыхуитщ, Хьэжмудар, – жиIащ ТIэмаш. Залым щIэсхэм захуигъэзащ: – Колхозым и председателу хэтхыну жыхуэфIамкIэ фыарэзы?
– Дыарэзыщ!
– НэхъыфI дыхуейкъым!
– Фыхуеймэ, иджыри зэ Iэ тIэтынщ! – зэрогъэкIий лъэныкъуэ псомкIи.
– НтIэ, Бэвыкъуэ ТIэмаш Цу и къуэр колхозым и председателу хахыну арэзым Iэ фIэт… Мис, президиумым исхэм нэмыщI, псоми яIэтащ. – Ар псынщIэу псэлъапIэм къикIри, Хьэмудар бгъэдыхьащ: – Хьэжмудар, моуэ нэхъ ибгъумкIэ къэтIысыт. НтIэ, ныбжьэгъухэ, нобэ къыщыщIэдзауэ
дыгъуасэ дызэрылэжьам хуэдэу дылажьэ хъунукъым…
– Илъэс дапщэ хъурэ а щIалэр? – еупщIащ районым къикIа хьэщIэр.
– Нэгъабэ дзэм къикIыжа къудейщ. Пэцанщ, итIани абы зэIищIэм еплъ. Хэт сыт хуейми ищIэу дыкъэнащ, – гъумэтIымащ председателыр.
– Сыт щхьэкIэ, щIалэм ямылей лъэпкъ ищIакъым. А сэ слъагъум чыным хуэдэу фыкърихуэкIыну къыщIэкIынущ. Фымыбэлэрыгъ.

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр:

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 22

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: