Псалъэжь: ФокI нэщI лIитI гъэшынэщ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Тебэ фIыцIэм ху пцIынэ цIынэ иупцIащ.
ГушыIэ: Сэ жысIахэр си Iуэхужщ, ауэ уэ зыхэпхар сщIэкъым…
Къуажыхь: Пшэрым и уэд, уэдым и дагъэ. (Шыгъу)

УздэщыIэр

Къэплъыхъуэр

Илэ емынэ шу къызэрыфIащар

Илэ емынэ шу къызэрыфIащарЙоуэри, щIалэ, зауэм дыздэщыIэм, махуэ хуабэти, зызыкъуэздзэн жьауапIэ сымыгъуэту, си Iэкопэжь тIэкIур нэхъ куууIуэу къистхъури ситIысхьэжащ. Нэмыцэр зэ Iэтакэ къакIуэри, фIыуэ дыубэрэжьщ аби, етхужьэжауэ иджы етIуанэ къэкIуэгъуэм дежьэу арат.
Сыздэщысым, сигу къокI: «Уэлэхьи, мыбыхэм щIэх зыкъаужьыжу къытрамыгъэзэжын»,— жызоIэри, си шыплIэ пылимотыжьыр зэпкърызох згъэкъэбзэну. Зэпкърызох аби, фэтыджэным хэслъхьа къудейуэ Iэуэлъауэшхуэ къоIу. Сыкъыдэплъеймэ — «тигр» жыхуаIэ танкыжьым хуэдэ зы емынэ си занщIэр иIыгъыу къопщ…
А зинэкIэ къалъхуахэм я рэзведкэр фIыуэ лажьэрт. «Илэ и шыплIэ пылимотыр зэпкърихри фэтыджэным хилъхьауэ хэлъщ»,— жаIэри Гитлыр деж нагъэсати, унафэ къахуещI: «Илэ фыукIын фи гугъэххэмэ, иджы нэхъ укIыпIэфI фихуэжынкъым,— жери.— Евушт зы «тигри», евгъэпIытI!»—жи.
«Iыхьы-ы иджы, шыплIэ пылимотчик Илэ и анэр дэ хуэдмыгъагъмэ, тхьэр зыгъэпцIа фрицыр дэращ!»— жаIэри, танк нэхъ бзаджэIуэ къыхах аби, срагъэпIытIу загъэпсэхужыи я гугъэу къаутIыпщ. КъокIуэ иджы ар гъунэгъу къэхъуауэ, сэри соплъ сщIэнур сымыщIэу. ПцIыр хьэрэмкъэ, мис абдежым тIэкIу сыкъэгузэващ: си шыплIэ пылимотыр схузэпкърылъхьэжынутэкъым, ар къэсыху. «Сыту Iейуэ сыушыпIыртIэхъут нобэ!»— жысIэри, нэгъуэщI Iэмал сиIэжтэкъыми, си гъуэмбым зисIубащ. Танкыр къэсщ абы, си гущIыIур зэригъуэту, зигъэкIэрахъуэщ-зриIуэнтIыхьри:
— Тхьэр нахуэу игъэпцIащ иджы тэварыш Илэ къэмытэджыжмэ!— жиIэри, сипIытIа и гугъэу, игъэзэжауэ цIыву мэкIуэж, ордин пэплъэу.
Сэри си щхьэр къэсIэтри:
— Сэ фэ фхуэфI иджы сымыхъумэ, тхьэр зыгъэпцIа ИлэкIэ фыкъызэджэтIэ!— жысIэри, сеIэщ-сепхъуэщ аби, си шыплIэ пылимотыжьыр къызэфIэздзэжщ, цIыву кIуэж танкым и пхэм изубыдэри, шэ закъуэкIэ сеуэ мыгъуэщ аби… Алыхьри уэри фызгъэпцIакъэ, апхуэдизкIэ зэпкърызудат ари, танкыр здэщытам деж сабэ Iэтэ фIэкIа щызгъуэтыжам!
Нэмыцэм я гугъаращ танкым катушэ еуэу икъутауэ, сэ сызэрыщымыIэжым шэчи шубыхьэи къытрахьэжыртэкъыми, куэд дэмыкIыу дзэ фIыцIэу къожьэ:
— ШыплIэ пылимотчик Илэ щахэмытыжкIэ, дэ сэвецкэм яхуэфI дыхъункъэ!— жаIэри.

Гъунэгъуу зыбгъэдэзгъэхьэщ аби, сахэуэр езгъажьэри, хьэдэ лъэмыж исщIыкIа нэужь — дыкъацIыхужынтэкъэ си шыплIэ пылимотымрэ сэрэ!— къэнам заублэрэкIри ягъэзэжащ, нэмыцэ кIуэдыр къытхуокIуэ жаIэри.
Плъагъурэ абы я сагъызыр вэнвейм зэрыхэхуа? «Илэ танккIэ тпIытIащи, къэувыIэ диIэнукъым, пщэдей ичынды нэмэзыр Iурал гупэм щытщIыну укъыдогъэгугъэ!»—жаIэри Гитлерым хуатхауэ къыщIокI. «ЕIым-еIыж, сэ сыкъэвгъапцIэщ, си дзэр щIым и пцIанапIэм ифшэри къызэтревгъэукIащ!»—жиIэри, инэрал защIэу инэрал пщыкIуплI езы Гитлер и Iэ цIынэжьхэмкIэ итхьэлэжащ. Адрей къэнар — инэрал и Iэфицари!—сэлэт къабзэу иукъэбзыжщ аби, къызиуштащ: «Мазэ пIалъэ фызотри, Илэ е псэурэ и пашпортыр иIыгъыу е и щхьэр пыупщIарэ щхьэцыкIэкIэ фIыгъыу къысхуэв-мыгъэсмэ, фыслIынщфысшхынщи, фи къупщхьэхэм сыщIэфыжынщ!»— жиIэри.
Арати, мо насыпыншэ къомыр зэхотIысхьэри, жэщищ-махуищкIэ я Iэдакъэ я жьэпкъыпэм щIэгъэкъуауэ мэгупсысэр аби, къагупсысаращ: «Девгъауи,— жаIэ,— мы Илэ хуэзанщIэр щIы щIагъкIэ щIэдвгъэтIыкIи, жэщу иредгъэхьэлIэнщи, къитлъэфэнщ аби, ажэ-жьым хуэдэу чачэу къэтлъэфынщ: ар псэууэ а ди нэ закъуэм и пащхьэ идгъэувэмэ, къэхь къурIэн, ди инэралыгъэри, ди Iэфицарыгъэри ординрэ чресу тхичыжари къыдимытыжмэ!»— жаIэри.
Ар сэ сыткIэ сщIэнт? СщIэркъым. Мазэ псокIэ фрицым цIутI жамыIэу щысащ, дагъэбэлэрыгъыу. Нэмыцэр къызэрымыуэрэ нобэ мазэ ирокъу щыжысIэм, Iэуэлъауэ гуэрхэр зэхэсхыу щIызодзэ. Сыдоплъейри — сэмэлот къакIуэркъым, зызоплъыхьри — дзэми загъэхъейркъым. Iэуэлъауэр къыздикIыр къызгурыIуэркъым. Бел макъ, кIыркI макъ хуэдэу къысщохъу. «Уэлэхьи, мыр сэ си гугъэм щыщыIэ хуэмыдэ, мыбы зы емынэ ягу иралъхьауэ арамэ!»— жызоIэри, полъкум сопсалъэ — цIыху згъуэтыркъым, дивизым сопсалъэр — псэ зи Iэдэм згъуэтыркъым, штаб Iармэм сопсалъэри — къомандушэр къыIуохьэ:
— Узыхуейр сыт?— жи.— Щхьэ домыгъэлажьэрэ?
Ар жиIэ щхьэкIэ, жейбащхъуэ макъщ: Илэ къоджэ щыжаIэм, гузавэри къыщылэтауэ арат, армыхъуамэ нэху щыхукIэ пырхъыжу хэлъынут.
— ФыщIэзмыгъэлажьэращ,— жызоIэ,— мы зинэкIэ къалъхуахэм зы мурад мыгъуэр ящIащ.
— ЛIo,— жи,— ящIар?
— Уэлэхьи, абы ящIа мурадыр сэ къызжамыIа, ауэ мы сыхьэткIэ си лъабжьэр щIатIыкIыу ара къудейщ.
— АтIэ сыт уи унафэр?— жи.
— Си унафэращ,— жизоIэ,— хьэлъэзешэу грузэвич зы тIощIырыпщI къэвгъэкIуэну, сэлэт плIырыплI ису!
— Дэнэ къисхыу?— жи.
— Уэлэхьи, сэ абы си Iуэху хэмылъ!— жызоIэри трубкэр тызолъхьэж.
Къэхь къурIэн, сыхьэт ныкъуэ дэмыкIат грузэвич тIощIымрэ грузэвичипщIымрэ къыщысам. Абы ирихьэлIэу фрицым я белри, щIыр къызэпхиудащи, дунейм къытехьащ. Гъуэгу щIатIыкIам цIыхуитI-щы зэдихуэн хуэдэу быхъуфIти, и Iур ягъэкъэбзэжри, езыхэр бзэхыжащ. Куэд дэмыкIыу зы сырыхужь гуэрым и щхьэр къригъэжащ зиплъыхьыну — къригъэжар сыубыдри, и жьэр сIыгърэ быхъ жиIэ мыхъуу, къислъэфщ аби, сэлэт къэкIуахэм къайстащ — къайстар япхри афтэнэбилым ирагъэлъэдащ; къыкIэлъыкIуэм зыкъыщыдригъэжейм, аргуэрым и жьэр сыубыдри, къислъэфщ аби, къайстащ — къайстар япхри афтэнэбилым ирагъэлъэдащ…
Тхьэуэ уэрэ дэрэ дызэзыгъэпсалъэ, апхуэдэ защIэу нэху щыхукIэ къислъэфурэ къыIуезмыгъэшам нэмыцэ Iэфицарымрэ инэралымрэ зэщIэлъу! Iэфицар защIэу гулъэ тIощIрэ инэралыжьу гулъипщIрэ хъуащ къыIуезгъэшар зэхадзыжа нэужь.
НтIэ зы пщIэ гуэр къыпэкIуэн хуейтэкъэ абы? Штабыр зэхэтIысхьэщ аби, къагупсысаращ — Емынэ Шу фIыдощ жаIэри. Тхьэ дыгъэIэ, а зауэшхуэ екIуэкIам, сэр фIэкIа, апхуэдэ цIэ лъапIэ зыхуагъэфэща зылI къахэмыкIа!..
Фрицхэм я гур кIуэдарэ щIэцIывэжауэ, цым-цым жаIэу зэрыкIуэжым сеплъу си шыплIэ пылимотым сыздыIулъым, си дамащхьэм зыгуэр къытоуIуэ. СыкъызоплъэкIри — Сталиныр щытщ къызоплъри:
— Уэра тэварыш Илэ хъужыр?— жи.
— Сэращ,— жызоIэ.— Еблагъэ.
Уэлэхьи, аIуондэху сыкъимыцIыхуа сэ Сталиным.
— Мэлэдец, тэварыш Илэ!— жиIэри, фэеплъу дыщэ чысэ тутыныр иубауэ илъу къызитщ аби, IукIыжащ.
Бетэмал, чысэр фронтым щызгъэкIуэдащ, армыхъуамэ фэзгъэлъагъунтэкъэ!..

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: Таурыхъхэр

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 102

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: