Псалъэжь: БэлагъыкIыр зыIыгъым хьэ къарибгъу щогугъ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Зазэ и зэзыр зэзэмызэ мэуз.
ГушыIэ: Индиям судым ущыщIэсым деж уэрэд жыпIэу ядэкъэм.
Къуажыхь: КIуэ пэтми, бжьиз зымыкIу. (Гущэ)

Къэплъыхъуэр

Вындыжь Марие

Вындыжь МариеДи лъэпкъым игъащIэми къыдэгъуэгурыкIуэ щIыкIэ дахэ иIэщ: ар теплъэ екIуми, щыгъын лъапIэми я щхьэ къэхъуу, цIыхур, еплъ пэтми, зызыщимыгъэнщI, едаIуэ пэтми, зытемызашэ, псэр зыгъэгуфIэ, узыIэт гурыщIэщ. Апхуэдэ дэрэжэгъуэ къуат КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Вындыжь Марие и IэдакъэщIэкIхэм.
Вындыжь Марие и уэрэдхэм я нэхъыбэр цIыхубэм фIыуэ ялъэгъуащ, абыхэм щIэдэIуну хуейуэ куэдым зыкъытхуагъазэ, уеблэмэ нэхъыбэр дзапэ уэрэду яIурылъщ жытIэмэ дыщыуэну къыщIэкIынкъым.
ЦIыхубэм къыбгъэдэкI апхуэдэ гулъытэ хуабэм и къежьапIэр жыжьэ щыIэщ. Марие и усэхэм ящIэлъ гурыщIэм япэ дыдэу гу лъитэу абы гъуэгупэ псалъэ хуэзытхауэ щытар КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ ЩоджэнцIыкIу Iэдэмщ: «Вындыжь Марие зи щыпэтхэхэм ящыщкъым, ар зи лэжьыгъэкIи, зи щIэныгъэкIи, зэхэщIыкIкIи балигъ гупсысэкIэ зиIэ усакIуэщ. Шэч къытумыхьэжыну ар уи фIэщ ящI Ма-рие и усэ нэхъыфIхэм. Тхылъ щхьэхуэу къыдагъэкIыну зыхуэфащэ усэхэр и мащIэкъым Марие. Абы и усэхэр зэрыгъэнщIар гупсысэ къудейкъым, атIэ абыхэм ящIэлъщ пIейтей узыщI гурыщIи, псэр зыгъэнэху, гур зыгъэхуабэ макъамэ жьгъырууагъи, гъащIэм и къэхъукъащIэ куэдым укъыхуэзыгъэуши».
Iэдэм зэрыжиIамкIэ, Вындыжьыр хуэIэкIуэлъакIуэщ усэм и классикэ гъэпсыкIэми ди адыгэ гъэпсыкIэми. Псалъэхэри абы къызэригъэсэбэпыр щхьэрыутIыпщукъым, атIэ дэтхэнэ зыми езым и къалэн игъэзэщIэжу и пIэ ирегъэувэ. Вындыжьыр тхьэкIумафIэу, нэ жану, щIэщыгъуагъэ гурыщIэкIэ гъащIэм пхрыплъыфу, абы и къэхъукъащIэхэм жьгъырууэ хуэусэ усакIуэу литературэм къызэрыхыхьэр шэч хэмылъу къилъытэрт ЩоджэнцIыкIум.
Къэбэрдей-Балъкъэр усыгъэм и тхьэмадэ Iумахуэм апхуэдэу зэритхрэ блэкIа зэманым къриубыдэу Вындыжь Марие и творчествэм нэхъри зиужьащ, цIыхубэми нэхъ къацIыхуащ. УсакIуэм, уэрэдусым и къалэмыпэм къыпыкIахэм ятепсэлъыхьу, КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ Тхьэгъэзит Зубер къыхигъэщащ Марие ди критик пажэу щыта Сокъур Мусэрбий и дерс Iущхэм куэд къыхэзыхахэм зэращыщыр, ар поэзием хэзышар а критик гъуэзэджэр арауэ къызэрилъытэри. «Марие и уэрэдхэм куэдрэ седэIуа, макъамэ зыщIалъхьа абы и усэхэм сыкъеджа нэужь, си дежкIэ нэхъ нэрылъагъу хъуащ зы Iуэхугъуэ: япэрауэ, Вындыжьым иIэщ цIыкIухэм яжриIэни балигъхэм зэрызахуигъэзэни, етIуанэрауэ, Марие цIыкIухэм къехьэлъэкIын псалъэ и уэрэдхэм зэрыхимыгъэувэным хущIокъу, – жиIащ Зубер. – Апхуэдэу и тхыгъэхэм зэрелIалIэрщ Вындыжьым и уэрэдхэм яхилъхьэ гупсысэр, гурыщIэр зызыхуигъазэхэм я гум, я псэм щIыхыхьэр».
Ди лъэпкъ щэнхабзэм и цIыху пажэ куэдым гу лъатащ Марие бгъэдэлъ зэфIэкI лъагэхэм. «Iуащхьэмахуэ» журналым и редактор нэхъыщхьэу лэжьа, КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, драматург цIэрыIуэ IутIыж Борис абы щхьэкIэ жиIэгъащ: «Вындыжь Марие и унэцIэм емылъытауэ цIыху нэхущ, дахэщ. Абы сэрэ куэд лъандэрэ дызэроцIыху, лэжьыгъэкIи дызэхуозэ. Абы и усэхэм сыдихьэхыу, сфIэфIу сыкъоджэ, ауэ Марие сэ нэхъ цIэрыIуэу зэрызбжыр и уэрэдхэращ. Дэтхэнэ усакIуэми къехъулIэркъым уэрэдым псалъэ щIилъхьэну. Макъамэм псалъэ щIэлъхьэныр зэфIэкI щхьэхуэщ икIи а зэфIэкI щхьэхуэр Марие хъарзынэу къехъулIэу си щхьэкIэ къысщохъу».
Ди гуапэ зэрыхъуащи, Вындыжь Мариерэ Блашэ Владимиррэ зэдатха «Си егъэджакIуэ» уэрэдыр къыщыдэкIа гъэм педколледжым я гимну къащтат. Вындыжьым и псалъэхэм ма-къамэ ящIэзылъхьэхэм я гугъу пщIымэ, композитор нэхъыжьхэми нэхъыщIэхэми ар ядолажьэ. Къэбгъэлъагъуэмэ, Даур Аслъэн, Къэбэрдокъуэ Борис, Блашэ Владимир, ЗэрамыщIэ Заретэ, Тубай Артур, Чэгъэду Мухьэрбий, Къул Амир, АфэщIагъуэ Зое, Лий Аслъэн, Балъкъэр Иринэ, Тхьэгъэзит Руслан сымэ. Абы нэмыщI езы уэрэджыIакIуэхэм макъамэ щIагъэувэурэ жызыIи яхэтщ. Псалъэм папщIэ, Сокъур Ольгэ, Кърым Иринэ, Тхьэгъэлэдж Светланэ, Багъ Любэ сымэ.
УэрэджыIакIуэ нэхъыжьхэм ящыщу Мэремыкъуэ Хъусен зэрыжиIэмкIэ, Марие и хабзэкIи, и цIыхугъэкIи, и дуней тетыкIэкIи цIыху тэмэмщ, ныбжьэгъу пэжу щытщ. И творчествэ и лъэныкъуэкIэ къапщтэмэ, гум къинэж уэрэд куэд и Iэдакъэ къыщIэкIащ.
Тхьэм ирещIи, еджапIэ, гуфIэгъуэ пшыхь, е зэIущIэ екIуэкIыу къыщIэкIынкъым Марие и уэрэдхэм щыщ щамыгъэзащIэ, уеблэмэ «цIыхубэ уэрэдщ ар» жаIэу езы Марие къыщедауи къохъу. Абы и зы щапхъэщ режиссёру радиом илъэс куэдкIэ къыщыддэлэжьа Къуэдзокъуэ Тамарэ жиIэжари: «Зы пщыхьэщхьэ гуэрым музтеатрым концертышхуэ щекIуэкIыу «Сосрыкъуэ» ансамблым «Сосрыкъуэ» уэрэдыр ягъэзащIэрти, уэрэдыр иухыху сызыIэпишауэ седэIуащ, «IуэрыIуатэм къыхахауэ пIэрэ мы псалъэр, иджыри къэс сыту зэхэзмыхарэ» жысIэу, сфIэхьэлэмэту. ИкIэм «Абы и псалъэхэр зытхар Вындыжь Мариещ», – жаIэху, фи фIэщ зэрыхъун, ар Мариеу сымыщIакIэ. Сэ абы хуабжьу сыщыгуфIыкIащ, а зы уэрэдым фIэкIа Марие нэгъуэщI имытхауэ щытми, сэ къызолъытэ абы фIыщIэ жыг хуэфащэу. Огинскэм а зы «Полонези»-м фIэкIа имытхауэ дуней псом цIэрыIуэ щыхъуащ. Сэ сызэреплъымкIэ, а зы уэрэдым Марие и цIэр тхыдэм хитхэфынущ».
Зи ныбжьыр мы махуэхэм илъэс бжыгъэ дахэ ирикъу ди лэжьэгъуфIым, ныбжьэгъу пэжым хужаIа псалъэ гуапэхэм я зы Iыхьэ мащIэщ фи пащхьэ итлъхьар. Зи уэрэдхэр апхуэдизу цIыхубэм гунэс ящыхъу Вындыжь Марие дохъуэхъу и махуэшхуэмкIэ. ЕхъулIэныгъэщIэхэр и куэду, гъащIэм, и бынхэм, абыхэм я щIэблэм гу ящихуэу, узыншэу псэуну ди гуапэщ.

МАХУЭЛI Хъаджэт,
КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.

(«Адыгэ псалъэ», 22.08.2015 гъэ)

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: Усэхэр

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 49

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: