Псалъэжь: Пкъым пыт лыр мэуз.
ПсынщIэрыпсалъэ: Пхъэр сошэр – пхъыр сошхыр.
ГушыIэ: ЦIыхухэр зэкъуэшщ, ауэ псори акъылкIэкъым.
Къуажыхь: ЩабэрыкIуэ мэз кIуэрей. (Iэжьэ)

Къэплъыхъуэр

Уэхъутэ Абдулыхь

(1909-1971)

Уэхъутэ АбдулыхьУэхъутэ Нащхъуэ и къуэ Абдулыхь февралым и 25-м 1909 гъэм Къэрэшей-Шэрджэс республикэм хыхьэ Хьэбэз районым щыщ Беслъэней къуажэм дэс адыгэ мэкъумэшыщIэ къулейсыз унагъуэм къыщалъхуащ. Зэман хьэлъэм халъхуа щIалэ ныбжьыщIэм пасэ дыдэу зыхищIащ къулейсызыгъэмрэ гугъуехьымрэ икIи ар зыкъомкIэ гъащIэм хуагъэхьэзыращ а Iуэхугъуэхэм. Абдулыхь щIалэ цIыкIум пашэхэм ящыщ зыуэ еджэн щIидзащ. Ар япэ щIыкIэ къуажэ еджапIэм щеджащ, итIанэ щIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ щIалэ цIыкIу гурыхуэр езыр-езырурэ йоджэри, иужькIэ езым я къуажэ еджапIэм и.пэщIэдзэ классхэм щригъаджэу щIедзэ.

Уэхъутэм и тхыгъэ япэ дыдэу къыщытрадзар I934 гъэращ. А гъэ дыдэм шэрджэс тхакIуэхэмрэ усакIуэхэмрэ я тхыгъэ зыбжанэ иту къыдэкIа литературнэ сборникым Уэхъутэм и повесть «Алий» жыхуиIэм щыщ пычыгъуэ къытрадзауэ щытащ.

Повестым и литературнэ лIыхъужь нэхъьпцхьэ Хьэзиз гугъуехьакIуэхэм къыхэкIа цIыху пэжщ. Ар хъунщIакIуэ-зэ-рашцIакIуэхэм япоув ерыщу икIи ятокIуэ. Хьэзиз и образыр мыIейуэ зэфIэгъэува хъуащ. Абы гур кIэропщIэ, псэр дехьэх. Абы и IуэхущIафэхэм уи фIэщ ящI а цIыху гуащIафIэм лIыхъужьыгъэ зэрызэрихьэфынур. Уэхъутэм и япэ художественнэ тхыгъэм къыхощ гъащIэщIэм щIэбэн цIыху ябгэр. Нэхъ иужьыIуэкIэ Абдулыхь и Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэ зыбжанэми апхуэдэ лIыхъужьхэм увыпIэ щхьэхуэ щаубыд.

Зэман докIри тхакIуэ ныбжьыщIэм «Пионерым и боршыр бгъэзэIцIащ» жыхуиIэ гъэсэныгъэ зыхэлъ рассказыр етхри I939 гъэм ар «Шэрджэс плъыжь» газетым къытрырегъадзэ. Апхуэдэурэ Уэхъутэр тхэным дехьэхри, литературнэ лэжьыгъэм зретыпэ, абы и тхыгъэхэр щIэх-щIэхыурэ газетхэмрэ журналхэмрэ, альманаххэмрэ сборникхэмрэ къытрадзэу хуожьэ. Езыри гъазэ имыIэу тхакIуэ гъуэгум тохьэ, икIи игъащIэ псом зыщIэхъуэпса хуэхугъуэр къехъулIауэ къелъытэри ерыщагъ хэлъу зэрылэжьэнум, и щIэныгъэм зэрыхигъэхъуэным мыбэлэрыгъыу хущIокъу. Нобэ дыщыгъуазэщ ар абы дэгъуэу къызэрехъулIам.

Уэхъутэ Абдулыхь и щIалэгъуэ дахэу, и ныбжьыр илъэс 25-м иту 1934 гъэм СССР-м и ТхакIуэхэм я союзым хагъэхьауэ щытащ икIи а зэманым къыщыщIэдзауэ псэуху абы тхакIуэ къалэн лъапIэр щIыхь пылъу игъэзэщIащ.

Япэ щIыкIэ я лъахэм щыIэ щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым, итIанэ областым адыгэбзэкIэ къыщыдэкI газетым щылажьэурэ, адыгэ IуэрыIуатэр ерыщагъ хэлъу зэхуехьэс, холэжьыхьри I939 гъэм урысыбзэкIэ къыдегъэкI шыпсэхэм щыщ зыбжанэ щызыхуэхьэса «Волшебная сабля» жыхуиIэ тхылъыр. Ар усакIуэм и япэ тхылъ щхьэхуэу, и ехъулIэныгъэу уващ. А зэманым а тхылъым мыхьэнэшхуэ иIащ, ноби абы и мыхьэнэр зыкIи нэхъ мащIэ хъуакъым. ИужькIэ адыгэ цIыхубэ IуэрыIуатэр и лъабжьэу Уэхъутэм адыгэбзэкIэ къыдегъэкI «Джатэ гъуэзэджэ», «Шэрджэс таурыхъхэр» жыхуиIэ тхылъ гъэщIэгъуэнхэр.

Уэхъутэ Абдулыхь игъуэта литературно-творческэ зыужьыныгъэмрэ гъэсэныгъэмрэ дэIэпыкъуэгъу хуэхъуащ нэхъ пэжу икIи нэхъ куууэ и лъэпкъэгъухэм я гъащIэмрэ я псэукIэмрэ, я дуней тетыкIэмрэ я IуэхущIафэхэмрэ къигъэлъэгъуэну. Ар тхакIуэм и ехъулIэныгъэ нэхъ ин дыдэхэм ящыщ зыщ. Уэхъутэм и тхыгъэхэм я идейно-тематическэ, художественно-нравственнэ икIи эстетическэ зыужьыныгъэр къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ абы езым иужьрей зэманым игъуэта зыужьыныгъэм. УсакIуэм а гъэхэм итха тхыгъэ нэхъыфIхэм япкърылъ идейность лъагэр игъэIурыщIэф хъун папщIэ, Уэхъутэм езым зыужьыныгъэм и гъуэгуанэ кIыхьыр къикIуащ.

ХузэфIэкIыну псори сэтей къимыщIу, ищIэфыну псоми хунэмысу шэрджэс усакIуэ пажэ, тхакIуэ гъуэзэджэ Уэхъутэ Абдулыхь Нащхъуэ и къуэр июным и 4-м 1971 гъэм дунейм ехыжащ икIи и уэсятым ипкъ иткIэ абы и хьэдэр езыр къыщалъхуа Беслъэней къуажэм щыщIалъхьэжащ. УсакIуэм и псэр щина щхьэкIэ, ар и тхыгъэфIхэмкIэ къыхэнащ хьэлэлу зыхуэлэжьа шэрджэс советскэ литературэм икIи а цIыху гъуэзэджэр, усакIуэ хьэлэмэтыр къызыхэкIа лъэпкъым зэи ибгынэнкъым. Ар дэтхэнэ зы тхакIуэми къемыхъулIэ насыпщ, ауэ Уэхъутэм къилэжьащ апхуэдэ щIыхьыр.

Уэхъутэ Абдулыхь илъэс куэдкIэ хэлэжьыхьащ шэрджэс литературэм и зыужьыныгъэм. Абы и гуашЛэ хэлъщ адыгэ прозэми иоэзиеми игъуэта зыужьыныгъэм, псом хуэмыдэу поэмэ жанрым игъуэта зыужьыныгъэм.

Куэд зымыгъащIэу куэд зыхузэфIэкIа тхакIуэхэм ящыщ зыщ Уэхъутэ Абдулыхь Нащхъуэ и къуэр. Абы и щыхьэтщ усакIуэм къыщIэна и тхыгъэ нэхъыфIхэр щызэхуэхьэса и тхылъ пщыкIутхум нэблагъэхэмрэ и литературно-критическэ лэжьыгъэхэмрэ.


Щыуагъэ гуэр къэбгъуэтам, чэм Iам, е нэгъуэщI гуэрхэри хэгъэхьэн хуейуэ къэплъытэм, хъыбар дыгъащIэ. Уэри уиIэм, къытхуегъэхь, е къыщыдгъуэтыфыныр къыджеIэ.

Уи цIэр:

E-mail:

*ТхакIуэм, усакIуэм, актерым е уэрэджыIакIуэм и цIэр:

*И гъащIэмрэ лэжьыгъэмрэ теухуауэ:

И сурэтыр:

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр:

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 229

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: