Псалъэжь: Ишхыр фIэмащIэщ, ищIэр фIэкуэдщ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Шыбжииплъ, псы плъыжьыбзэ.
ГушыIэ: Си нэм езгъэплъати, азбукэр зэзгъэщIэну къызжаIащ.
Къуажыхь: Ботэщ бгырыпх, тIыпх дэIэбэ. (Жыхапхъэ)

Къэплъыхъуэр

Нало Ахьмэдхъан

(1921-2010)

Нало АхьмэдхъанКъэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ тхакIуэ Нало Ахьмэдхъан Хьэмырзэ и къуэр Аруан районым щыщ Старэ Урыху (Хьэтуей) къуажэм 1921 гъэм августым и 10-м къыщалъхуащ. Ар къызыхэкIар мэкъумэшыщIэ унагъуэщ. 1937 гъэм къуажэ школыр къиухри Къэбэрдей-Балъкъэр педрабфакым щIэтIысхьащ. Ар 1941 гъэм къиухащ. 1941 гъэм дзэм къулыкъу щрагъэщIэну ираджащ. А гъэ дыдэм и июнь мазэм Ахьмэдхъан фронтым кIуащ. Зауэ гуащIэм лIыхъужьыгъэ къыщигъэлъагъуэу хэтщ саперу.

1942 гъэм къыщыщIэдзауэ 1943 гъэм нэсыху Ленинград дэт Военно-инженернэ училищэм щоджэ.

1943 гъэм май мазэм лейтенант Нало Ахьмэдхъан фронтым Iуохьэжри, зауэр иухыхукIэ хэтщ. 1946 гъэм и щIыналъэм къегъэзэж. Нало Ахьмэдхъан наградэу къратащ «Орден Отечественной войны I и 2 степену орденитI», Александр Невский и орденыр, Орден «Красной звезды», СССР-м и медалу 14, Польскэ народнэ республикэм и медаль.

1947 гъэм ВКП(б) и Обкомым и парткурсхэр къеухри а гъэм педагогическэ институтым щIотIысхьэ. Ар 1951 гъэм къеух. Нало Ахьмэдхъан бзэиЦэныгъэхэмкIэ кандидатщ. КъБКъУ-м адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и кафедрэм и доцентщ.

Нало Ахьмэдхъан ящыщщ зи тхыгъэхэр цIыхубэм гунэс ящыхъуа тхакIуэхэм. Нало Ахьмэдхъан ТхакIуэхэм я союзым и членщ. Абы и творчествам щынэрылъагъущ психологизмэр щытепщэ иджырей адыгэ рассказым и гъэпсыкIэр.

ЩIалэ дыдэу Хэку зауэшхуэм хэта Ахьмэдхъан игъащIэкIэ щымыгъупщэжыну игу къинащ а зэман гуащIэм ди цIыхухэм зэрахьа лIыхъужьыгъэр, сыт хуэдиз гугъуехьрэ бэлыхьрэ ямыгъэвами, цIыхухэр зыгъэдахэ гурыщIэ къабзэр, цIыхугъэр яфIэмыкIуэду, а зэман гугъур зэрырахьэкIар.

Налом и рассказхэр гуимыхуж ящI а псори пэжу, къабыл пщыхъуу уи нэгу къыщIэзыгъэувэж образхэм.

Я нэхъ Iуэху гуауэми гузэвэгъуэми щытепсэлъыхькIэ, тхакIуэм зэи IэщIыб ищIыркъым цIыхугъэмрэ гущIэгъумрэ. Апхуэдэщ зауэм и мафIэм хэтми я нэхъ псэзэпылъхьэпIэм къихутами, лIыгъэм щIыгъуу цIыхугъэр, псэ къабзагъэр зыфIэмыкIуэд ди зауэлIыр. А гупсысэмкIэ узэщIащ зауэм теухуауэ Налом итха тхыгъэхэр. Абы къыдэкIуэу, тхакIуэм къегъэнахуэ гъащIэм и налъэ зэмылIэужьыгъуэхэр, зэманым и нагъыщэу щыт цIыхухэр зыгъэпIейтей Iуэхушхуэхэр.

ТхакIуэм и тхыгъэхэм хэт лIыхъужьхэм я дуней тетыкIэмкIэ, я гурыщIэ-гупсысэхэмкIэ нэрылъагъу мэхъу а псори.

ЦIыху гъащIэр, цIыхупсэр, абы къыпкърыхьэ гурыгъу-гурыщIэ зэхуэмыдэхэр тэмэм дыдэу, жану къызэрихутэр, къихутэ къудейм къыщымынэу, тхакIуэм и образ купщIафIэхэмкIэ, гупсысэшхуэ хэлъу гукъинэж зэрищIыфыр ягъэбелджылы Налом и произведенэхэм.

Нало тхакIуэм и гулъытэр зэтар зауэм и мафIэм хэт сэлэтым зэрихьэ лIыгъэм и закъуэкъым. ТхакIуэм телъыджэу къегъэлъагъуэ зауэм и бэIутIэIур щызу зыгъэунэхуа сэлэтым и нэгу къыщIыхьэж гукъинэжхэр, абы и гум къыдрихьей гупсысэ-гурыщIэхэр, а зэсэжа зауэм абы гугъуехьу щигъэвхэм къадэкIуэу абы и нэгу щIэтщ и жьэгу пащхьэри, куэд щIауэ имылъэгъуа бынунагъуэри, и щхьэгъусэри, абы дигъэщIа гъащIэри. Апхуэдэ гукъэкIыжхэм зэщIаIыгъэ сэлэтхэр зыхэт зауэ мафIэм къихь гуIэгъуэри, зэхэуэр зэтесабырэу «пщIыхьэпIэ мамыр» зылъагъуу жея сэлэтхэр къызыхэуша гъащIэр зэрыгужьеигъуэри а псори зауэм къызэрыщыхъу хабзэм хуэдэу тхакIуэм уи нэгу къыщIегъэувэ.

ТхакIуэм зауэм и пэжыр зэи щIиуфэркъым, зауэм и теплъэр, и лъапсэр, абы хэт цIыхухэм я щхьэм илъыр, я гум щыщIэр, гупсысэу яIэр гум нэс псалъэкIэ, художественнэ деталь шэрыуэхэмкIэ уегъэлъагъу, уигъэлъагъу къудейм къыщымынэу, псори зи фэ дэкI цIыхур, уи нэкIэ плъагъум хуэдэу, зыхыбощIэ, абы удогузавэ, удопIейтей, гухэхъуэ щиIэм деж удогуфIэ, удогушхуэ, а цIыхум и псэм нэIуасэ ухуохъу.

Налор зи акъылрэ зи гурыщIэкIэ жану гъащIэм и къэхъукъащIэм кIэлъыплъыф цIыхущ. Абы къилъагъур нэм къыIуидзэ къудейркъым, атIэ «тепхъуэ» зыгъуэта дунеягъэ Iуэхухэр къыщIегъэщ, иухуэ образхэм псэ хелъхьэ.

Щыхубэм яIурылъ бзэм и дахагъри, и IэфIагъри, и къабзагъри мыгъэкIуэдауэ, зытетхыхь Iуэхум тэмэму тегъэпсыхьауэ къэгъэсэбэпыныр тхакIуэм и тхыгъэхэм я фащэщ. Аращ Налом и тхыгъэхэм гъунэжу щIыхэбгъуатэр псалъэ купщIафIэхэр, гушыIэ дахэкIэ узэда псалъэ шэрыуэхэр.

 Адыгэ литературэм иужьрей зэманым зи вагъуэр къыхэлыдэу, ауэ зи гъащIэр хуримыкъуу дунейм ехыжа цIыху щыпкъэщ тхакIуэ КIэрэф Мухьэмэд. Тхыгъэ лъэужь куэд къыщIэмынами, а къытхуигъэна мащIэми ди литературэм езым и увыпIэ щхьэхуэ щеубыд.

Нало Ахьмэдхъан 2010 гъэм июным и 5-м дунейм ехыжащ.

Ар щыщIалъхьэжащ къыщалъхуа къуажэм.


Тхылъ щхьэхуэхэмрэ тхыгъэхэмрэ

 АдыгэбзэкIэ
Урыху акъужь. Рассказхэр. Н., Къэбэрд. — Балъкъэр тхылъ тедзапIэ, 1960.
ГушыIалъэ. (Юмористическэ псалъалъэ). Н., Къэбэрд. — Балъкъэр тхылъ тедзапIэ, 1963.
Къэрэгъул зэблэкIыгъуэ. Повесть. Н., «Эльбрус», 1967,
Лъагъуэхэмрэ гъуэгухэмрэ. Рассказхэр. Н., «Эльбрус», 1969
Рейхстагым адыгэбзи тетщ. Рассказхэр. Н., «Эльбрус», 1972.
Къэрэгъул зэблэкIыгъуэ. Повестхэр. Н., «Эльбрус», 1972.
Нэхущ шу. Роман. Н., «Эльбрус», 1977.
Бжьэр къэпщIащ. Повестхэр, рассказхэр. Н., «Эльбрус», 1980.
Пшэплъ жыжьэхэр. Повестхэр, рассказхэр. Н., «Эльбрус», 1984.
Тхыгъэхэр. Томищым щызэхуэхьэсауэ. Н., «Эльбрус», 1993. Япэ том. Хъыбархэмрэ повестхэмрэ. Нап. 164. ЕтIуанэ том. «Нэхущ шу». Роман. Н., «Эльбрус», 1995. Ещанэ том. «Псы Iуфэм Iутунэ цIыкIу» роман.

УрысыбзэкIэ
Тень пламени. Повесть и рассказы. Н., «Эльбрус», 1973.
Всадники рассвета. Роман, «Эльбрус», 1981.
Пчелиный рой. Сборник повестей и рассказов. Н., «Эльбрус», 1988.
Избранное в 2-х томах. Н., «Эльбрус», 2003.


Щыуагъэ гуэр къэбгъуэтам, чэм Iам, е нэгъуэщI гуэрхэри хэгъэхьэн хуейуэ къэплъытэм, хъыбар дыгъащIэ. Уэри уиIэм, къытхуегъэхь, е къыщыдгъуэтыфыныр къыджеIэ.

Уи цIэр:

E-mail:

*ТхакIуэм, усакIуэм, актерым е уэрэджыIакIуэм и цIэр:

*И гъащIэмрэ лэжьыгъэмрэ теухуауэ:

И сурэтыр:

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр:

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 422

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: