ПсынщIэрыпсалъэ: КIыгуугур хьэгуагуэ? ХьэкIагуэ кIыгуугу?
Псалъэжь: Туб хьэсэ гуэшым уахэмытамэ, уабазэхэкъым.
ГушыIэ: ЦIыхухэр зэкъуэшщ, ауэ псори акъылкIэкъым.
Къуажыхь: Быныр зыгъашхэ, шхалъэм дэпкIэж. (Бжэмышх)

КIуащ БетIал

(1920-1957)

КIуащ БетIалКIуащ БетIал Ибрэхьим и къуэр 1920 гъэм ноябрым и 23-м Аруан районым щыщ Старэ Шэрэдж къуажэм къыщалъхуащ. ЕджакIуэ ныбжьым щынэсым, БетIал я къуажэм дэт пэщIэдзэ школым щIотIысхьэри 1933 гъэм ар къеух. ИужькIэ, фIыуэ зэреджэм къыхэкIкIэ, ар Пятигорскэ педагогическэ рабфакым щIагъэтIысхьэ. Рабфакым щIэтIысхьа нэужь, тхакIуэ нэхъыжьхэм я жьы гуапэ къыщIихуурэ, БетIал усэным къыхуоуш. 1936 гъэм рабфакыр къеухри ар а зэманым Пятигорск дэту щыта Къэбэрдей-Балъкъэр педагогическэ институтым бзэмрэ литературэмкIэ я факультетым щIотIысхьэ. Педагогическэ институтым щеджэ зэманым КIуащым куууэ едж литературэр, историер, бзэр, философиер. Псом хуэмыдэу ар дахьэх В.Маяковскэмрэ ЩоджэнцIыкIу Алийрэ я творчествэм.

1940 гъэм КIуащым бзэмрэ литературэмкIи историемкIи пединститутым и факультетитIри къеух. А гъэ дыдэм езым и лъэIукIэ Приморскэ крайм макIуэри Совгаванскэ районым щыщ Нельманскэ курыт еджапIэ № 2-м деректору икIи урысыбзэмкIэ егъэджакIуэу щолажьэ. 1941 гъэм августым КIуащыр езым и лъэIукIэ Советскэ Армэм хохьэ, Хэку зауэшхуэр зэфIэкIыхуи мафIэ лыгъейм хэтщ. Ар куэдрэ уIэгъэ хъуащ, сэлэту щIидзэри зауэр капитану иухащ. Командованэм къалэн къыщищIар щапхъэ хэлъу зэригъэзэщIар, командир Iэзэу зэрыщытыр, лIыгъэрэ хахуагъэрэ зэрыхэлъыр къалъытэри БетIал къратащ «Краснэ знамя», «Александр Невский», «Хэку зауэшхуэм и II степень», «Краснэ звезда» орденхэр, медал зыбжанэ. Зауэр увыIа нэужь, илъэситI хуэдизкIэ (1945-1947) КIуащыр Советскэ военнэ администрацэм хэту Лейпцигскэ округым щIэныгъэ IуэхумкIэ инспектору щылэжьащ.

1947 гъэм КIуащыр щалъхуа Хэкум къокIуэж. А гъэ дыдэм Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым щылажьэу щIедзэ. ИужьыIуэкIэ СССР-м ЩIэныгъэхэмкIэ и академием бзэщIэныгъэмкIэ и институтым и аспирантурэм щIотIысхьэри 1951 гъэм къеух. Хэкум къигъэзэжу и литературнэ лэжьыгъэм щIидзэжа нэужыц абы и усэ къарумрэ и талантымрэ зыкъыщызэкъуахар. Зыр зым кIэлъыкIуэуэ дунейм къытохьэ БетIал и усэ гъуэзэджэхэу «Къэбэрдей», «Си лъахэ», «Мамырыгъэ», нэгъуэщIхэри.

Ахэри и тхыгъэ нэхъыфIхэри щызэхуэхьэсауэ 1950 гъэм абы къыдегъэкI «Си гъащIэм и гуащIэ» тхылъыр. 1955 гъэм КIуащым урысыбзэкIэ къыдигъэкIащ «Сэлам» зыфIища усэ тхылъыр. А тхылъитIырщ усакIуэм и IэдакъэщIэкIыу езыр псэууэ дунейм къытехьар.

БетIал зэдзэкIакIуэ гъуэзэджэуи щытащ. Абы адыгэбзэкIэ зэридзэкIащ Пушкин, Маяковский, Хетагуров сымэ, нэгъуэщIхэми я произведенэ зыбжанэ. УсакIуэм и лэжьыгъэшхуэ хэлъщ нарт хъыбархэмрэ IуэрыIуатэмрэ зэхуэхьэсыным. БетIал научнэ лэжьыгъэхэри иIэщ. Апхуэдэщ «Адыгэ IуэрыIуатэм и библиографиер», «Адыгэ IуэрыIуатэр джыным и тхыдэр», «Нарт усэ гъэпсыкIэм и хьэл нэхъыщхьэхэр» тхыгъэхэр.

1957 гъэм майм и 1-м, и ныбжьыр илъэс 37-м иту, ар дунейм ехыжащ. БетIал щыщIалъхьэжащ Налшык къалэм.


Тхылъ щхьэхуэхэмрэ тхыгъэхэмрэ

АдыгэбзэкIэ
Си гъащIэм и гуащIэ. Усэхэр. Н., 1950.
Тхыгъэхэр. Н., «Эльбрус», 1958, том I.
Тхыгъэхэр. Н., 1966, том 2.
Усыгъэхэр. Н., «Эльбрус», 1983.
Усыгъэхэр. Усэхэр. Налшык, «Нарт» тхылъ тедзапIэ, 1990.
Тхыгъэхэр. Н., «Эльбрус», 1996.

УрысыбзэкIэ
Салам. Сборник стихов. Н., 1955.
Родина моя. Стихи и поэмы. М., «Молодая гвардия», 1957.
Молодые журавли. Стихи и поэма. Перевод с кабардинского И.Лиснянской. Н., «Эльбрус», 1971.


Щыуагъэ гуэр къэбгъуэтам, чэм Iам, е нэгъуэщI гуэрхэри хэгъэхьэн хуейуэ къэплъытэм, хъыбар дыгъащIэ. Уэри уиIэм, къытхуегъэхь, е къыщыдгъуэтыфыныр къыджеIэ.

Уи цIэр:

E-mail:

*ТхакIуэм, усакIуэм, актерым е уэрэджыIакIуэм и цIэр:

*И гъащIэмрэ лэжьыгъэмрэ теухуауэ:

И сурэтыр:

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ Ctrl+Enter.


Зыхыхьэр:

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Иужьрейхэр

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru

КъыддэIэпыкъу

Ахъшэр здэкIуэным теухуауэ…

Ныбжьэгъу лъапIэ!

Уи нэм щIэуэу щымыту зэрыдгъэувын дыхэтащ мы тIэкIур…

Дэ езым ди жагъуэщ икIи тфIэемыкIущ мыхуэдэ къызэрытеддзэр, ауэ нэгъуэщIу хъужкъым — ди сайтыр адэкIи лэжьэн папщIэ мазэм 383 руб. етын хуейщи — дыпэлъэщкъым.

Сайтыр зэгуэр сэбэп къыпхуэхъуам — сыт хуэдизу щытми уэри зыгуэркIэ зыкъытщIэгъакъуэ.

ЦIыхуу еплъар: 144

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: