Псалъэжь: ХэкIэ зымыщIэ и гъубжэ дзагуэщ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Пыжь пызу пыту жыг.
ГушыIэ: Лейхэр псори - сабийхэм!
Къуажыхь: Хьэжыгъэ нэкIу, дэпкъ екIуэж. (Кхъузанэ)

Къэплъыхъуэр

Къардэн Бубэ

(1917-1988)

Къардэн БубэКъардэн Бубэ Мацыкъ и къуэр Бахъсэн районым хыхьэ Дыгулыбгъуей къуажэм октябрым и 16-м 1917 гъэм къыщалъхуащ. Ар къызыхэкIар мэкъумэшыщIэ унагъуэщ. Курыт еджапIэр и къуажэм къыщиуха нэужь, ар 1937 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал пединститутым урысыбзэмрэ литературэмкIэ иIэ и отделенэм щIотIысхьэ. Абы куууэ зрегъащIэ урысыбзэр, лъэпкъ куэдым я литературэхэм фIыуэ нэIуасэ зыхуещI, ЩоджэнцIыкIу Алий цIыхугъэ хуохъу икIи абы и чэнджэщкIэ урыс тхыгъэхэр адыгэбзэкIэ зэридзэкIыу щIедзэ.

Пединститутыр къызэриухыу, лэжьыгъэм пэрыувэным хунэмысу, Хэку зауэшхуэр къохъей, икIи чэнджащэ химылъхьэу ар езым и лъэIукIэ дзэм хохьэ. Мазэ зыхыблкIэ Владикавказ къалэм дэт пехотнэ училищэм щеджа нэужь, ар взводым и командиру фронтым ягъакIуэ. Дзэ унафэщIхэм IэкIуэлъакIуагъ, лIыгъэ зыдалъэгъуа офицер щIалэр иужькIэ ротэм и командир ящI. 1943 гъэм дзэ IэщIагъэхэмкIэ курс нэхъыщхьэр къызэриухыу абы майор цIэр къыфIащ икIи батальоным и командиру ягъэув. Зауэ IэщIагъэм нэсу хэзыщIыкI хъуа Къардэн Бубэ зауэм и кIэуххэм тактикэмкIэ егъэджакIуэу офицер курсхэм щолажьэ. И псэ емыблэжу, лIыхъужьыгъэ хэлъу зауэм и IэнатIэ нэхъ хьэлъэ дыдэхэм зыкъьицызыгъэлъэгъуа офицер хахуэм зауаем и илъэсхэм къыхуагъэфэщащ орденхэу «Краснэ знамени» тIу, «Хэку зауэшхуэ» орденым и 2-нэ степеныр, «Вагъуэ плъыжьыр» икIи медалу хы.

1945гъэм и кIэхэм зи хэку къэзыгъэзэжа Къардэн Бубэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал пединститутым урысыбзэмкIэ щыIэ кафедрэм и егъэджакIуэ нэхъыжьу мэув. ИужьыIуэкIэ пединститутым и директорым и заместителу, итIанэ илъэситIкIэ директорым и къалэнхэр игъэзащIэу мэлажьэ.

Къэбэрдей-Балъкъэр тхакIуэхэм я правленэм и председателу ар 1954 гъэм хах икIи илъэситI нэблагъэкIэ а къулыкъур абы зэрехьэ.

1956гъэм Къардэн Бубэ егъэджакIуэ лэжьыгъэм пэроувэж. Пединститутым, иужькIэ университетым щылэжьа илъэсхэм абы кандидатскэ, докторскэ диссертацэхэр ехъулIэныгъэфIхэр иIэу пхегъэкI, щIэныгъэм и степень нэхъ лъагэхэр къыхуагъэфащэ, доцент, профессор цIэ лъапIэхэр къыфIащ. ЩIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ еджагъэшхуэр а илъэсхэм еш имыщIэу мэлажьэ лъэпкъ щIэблэщIэр ирегъаджэ, егъасэ, къуажэ еджапIэхэр зыхуэныкъуэ зэджэн тхылъхэр, хрестоматиехэр зэхелъхьэ, къэхутэныгъэ-лэжьыгъэ инхэр ирегъэкIуэкI. Анэдэлъхубзэм теухуауэ абы и Iэдакъэ лэжьыгъэ хьэлэмэт куэд къыщIэкIащ абыхэм ящыщуи нэхъ хэIущIыIу хъуахэр «Урыс-къэбэрдей псалъалъэрщ», «Къэбэрдей-урыс фразеологием и псалъалъэрщ», «Къэбэрдеибзэм и глагол-сказуемэр», «Къэбэрдеибзэм и фразеологиер» лэжьыгъэхэрщ.

Урыс литературэм и тхыгъэ нэхъыфIхэм лъэпкъым и тхылъеджэхэр анэдэлъхубзэкIэ щыгъуазэ щIынымкIэ Къардэн Бубэ лэжьыгъэшхуэ иригъэкIуэкIащ. Апхуэдэ лэжьыгъэ гъэзэщIэным абы пасэ дыдэу, пединститутым щыщIэса илъэсхэм щIидзащ, тхыгъэ куэди зэридзэкIащ. БзитIри и анэдэлъхубзэри урысыбзэри зэдэууэ уэр-сэру, Iэзэу зыщIэ щIэныгъэлIым и IэдакъэщIэкIхэр лъэпкъ литературэм и хэлъхьэныгъэ хьэлэмэтхэщ, ахэр иджыри щапхъэу абы къыщонэ. Къардэн Бубэ зэридзэкIахэм ящыщу зи цIэ нэхъ къиIуапхъэр М. Ю. Лермонтовым и роман «Ди зэманым и лIыхъужьымрэ» М. А. Шолоховым и тхыгъэ цIэрыIуэ «ЩIыщIэ къаIэтамрэщ». Абы къыдэкIуэуи а щIэныгъэлIым и фIыгъэщ адыгэ усакIуэ куэдым я тхыгъэхэр урысыбзэкIэ дунейм къызэрытехьахэри; ар жыджэру яхэтащ адыгэбзэкIи урысыбзэкIи адыгэ нарт эпос цIэрыIуэр 50 гъэхэм къыдэзыгъэкIахэм.

Къардэн Бубэ майм и 17-м 1988 гъэм дунейм ехыжащ. Ар щыщIалъхьэжащ къыщалъхуа Дыгулыбгъуей къуажэм.


Тхылъ щхуэхэмрэ тхыгъэхэмрэ

АдыгэбзэкIэ
Сэлэтым и гъуэгуанэ. Повесть.Н., Къэбэрд.-Балъкъэр. тхылъ тедз., 1968.
Гуимыхужхэр. Повестхэмрэ рассказхэмрэ. Н., «Эльбрус», 1976.
КIыхьщ зауэ гъуэгур. Повесть, рассказхэр. Н., «Эльбрус», 1981.
Бгъащхъуэ. Рассказхэр. Н., «Эльбрус», 1985.
ЗэхэгъэкIыпIэ. Повестхэмрэ рассказхэмрэ. П., «Эльбрус», 1987.

УрысыбзэкIэ
Записки офицера. Пер. с каб. автора. Н., «Эльбрус», 1974
Обыкновенное задание. Повести и рассказы. Пер. с каб. автора. М., «Современник», 1986.
Комбат. Повести и рассказы. Н., «Эльбрус», 1991.


Щыуагъэ гуэр къэбгъуэтам, чэм Iам, е нэгъуэщI гуэрхэри хэгъэхьэн хуейуэ къэплъытэм, хъыбар дыгъащIэ. Уэри уиIэм, къытхуегъэхь, е къыщыдгъуэтыфыныр къыджеIэ.

Уи цIэр:

E-mail:

*ТхакIуэм, усакIуэм, актерым е уэрэджыIакIуэм и цIэр:

*И гъащIэмрэ лэжьыгъэмрэ теухуауэ:

И сурэтыр:

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр:

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 368

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: