Псалъэжь: Гъэузи гъэхъуж.
ПсынщIэрыпсалъэ: Мыщэр пэщащэурэ мащэм ищэтащ.
ГушыIэ: Сызыхуейхэр зристхэм из хъуащ.
Къуажыхь: Ботэщ бгырыпх, тIыпх дэIэбэ. (Жыхапхъэ)

Къэплъыхъуэр

Акъсырэ Залымхъан

(1919-1995)

Акъсырэ ЗалымхъанКъэбэрдей драматург цIэрыIуэ Акъсырэ Залымхъан ди лъэпкъ культурэми, лиуературэми, искусствами заужьыным куэд хэзылэжьыхьащ.

Акъсырэ Залымхъан Алий и къуэр 1919 гъэм майм и 15-м Псыгуэнсу къуажэм къыщалъхуащ. 1927 гъэм къуажэ школым щIотIысхьэри ар 1934 гъэм къеух. ЩIэныгъэм дихьэха щIалэ гурыхуэр Налшык дэт Ленинскэ еджапIэм щIотIысхьэ. Мы еджапIэм ар нэIуасэ щыхуохъу дунеищIэм, псэукIэщIэм, культурэщIэм и ухуакIуэ щIалэхэм. Залымхъан хохьэ еджапIэ цIэрыIуэм къыщызэрагъэпэщ самодеятельнэ кружокхэм. А щIыкIэм тету ар къахохутэ колхоз-совхоз театрым и студием щеджэ артист щIалэхэм. Студием щеджэ къудейкъым Залымхъан: зэреджэм хуэдэурэ, театрым игъэув спектаклхэм роль зэмылIэужьыгъуэхэр щегъэзащIэ.

1948пщIондэ щолажьэ Акъсырэр театрым. Артисту здэлажьэм, ар щыгъуазэ хъуащ театральнэ искусствэм, драматическэ литературэм.

1950гъэм Акъсырэр щIотIысхьэ М. Горькэм и цIэр зезыхьэ литературнэ институтым. Абы щыщIэтIысхьа илъэсыр куэдкIэ сэбэп къыхуэхъуащ драматургым: абы нэхъри IупщI щыхъуат зэувэлIа IэнатIэр зэрымытыншыр, уи гур зытхьэкъуа искусствэм махуэл пщIыуэ къызэрыпхуимыдэнур.

И узыншагъэр щызэIыхьэм, Акъсырэм еджэнырпIалъэкIэ зэпигъэун хуей мэхъури къегъэзэж, иужьыIуэкIэ «Къэбэрдей пэж» республиканскэ газетым и лэжьакIуэ мэхъу. Газетым зэрыщыIа илъэсхэм (1951-1952 гъ. гъ.) драматургыр гъащIэм, цIыхухэм я гурыгъу-гурыщIэхэм нэхъри благъэ яхуохъу, и къалэмым нэхъри зеузэщI, темэщIэхэм зрет, зэпкърыхыкIэщIэхэр къахуегъуэт.

1953гъэм драматургам и лэжьапIэр ехъуэж, а гъэм щыщIэдзауэ Акъсырэр Къэбэрдей-Балъкъэр радиомрэ телевидениемрэ къулыкъу зыбжанэ щегъэзащIэ: мэкъумэш редакцэм и корреспондентщ, музыкальнэ редакцэм и режиссерщ, радиом и «Аркъэн» программэм и къызэгъэпэщакIуэщ. Сыт хуэдэ IэнатIэ бгъэдагъэувами, драматургыр зы махуи и къару еблакъым, дзыхь къыхуащI лэжьыгъэр зэфIэкIыныр къалэн псоми ящхьэу илъытащ.

Акъсырэр 1956 гъэ лъандэрэ СССР-м и ТхакIуэхэм я союзым и членщ. 1967 гъэм къыфIащащ «Къэбэрдей-Балъкъэрым искусствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» цIэ лъапIэр. 1957 гъэм правительствэм къыхуигъэфэщащ орден «Знак почета», абы нэмыщIкIэ къратащ «За трудовую доблесть», «За доблестный труд» медалхэр.

Акъсырэм и пьесэхэм я нэхъыбэм лъабжьэ яхуэхъуар адыгэ тхыдэмрэ IуэрыIуатэмрэщ. Пасэрей адыгэ таурыхъхэр лъабжьэ хуэхъуащ «Дахэнагъуэм», адыгэ тхыдэм къыпкърыкIащ «Къызбрунри» «ИстамбылакIуэри»; апхуэдэ хэкIыпIэ иIэщ «Лашынми».

Акъсырэм и Iэдакъэ къыщIэкIащ нэгъуэщI пьесэ зыбжани: «Дахэлинэ и пщIыхьэпIэ», «ФIыгъуэрэ мыгъуэрэ», «МафIэм хисхьа лъагъуныгъэ», «Хэт зи ягъэр?». Абыхэм нэмыщI, драматургам итхащ зы теплъэгъуэ фIэкI мыхъу пьесэ Iэджэ. Нобэрей къуажэм и цIыхухэр, абыхэм я IуэхущIафэхэр, щIалэгъуалэм и псэукIэмрэ и гупсысэмрэ, и лэжьыгъэмрэ и цIыхугъэмрэ аращ абыхэм щытлъагъур.

Къэбэрдей литературэр фIыуэ зылъагъухэм Акъсырэ Залымхъан къызэрацIыхуу щытар усакIуэукъым, атIэ драматургыущ. Ауэ шэч лъэпкъ къытомыхьэу жыпIэ хъунущ Залымхъан и къалэмыпэм къыщIэкIа пьесэ нэхъыфIхэм ар гурыщIэшхуэ зиIэ щыусакIуэу.

Залымхъан цIыхум фIыуэ ялъэгъуа драматургщ. Абы зы махуи къигъэщIакъым цIыхум япэIэщIэу.

 Аращ абы и гъащIэу, и дунейуэ, и гухэхъуэу, и гуфIэгъуэу щытари.

Акъсырэ Залымхъан дунейм ехыжащ 1995 гъэм июным и 22-м. Ар щыщIалъхьэжащ Вольнэ Аул щыIэ кхъэм.


Тхылъ щхьэхуэхэмрэ тхыгъэхэмрэ

АбыгэбзэкIэ
КIэрашэ Т., Акъсырэ 3. Адыгэ таурыхъхэр. Н.,Къэбэрд. тх. тедз., 1947.
Пьесэхэр. Н., Къэбэрд. тх. тедз., 1952.
ШейтIан удж. Пьесэхэр. Н., 1961.
Пьесэхэр. Н., 9157. («Зэран хъуакъым», «КъэхутакIуэ», «Дыгъэр къыщыкъуэкIым»),
Пьесэхэр. Н., «Эльбрус», 1970.
Пьесэхэр. Н., «Эльбрус», 1979. («Андемыркъан», «Нысашэр жыг хадэм», «Гуащэм и чэщанэ»).
Андемыркъан. Пьесэ. — Л. гъу., 1973, августым и 4, 7, 8-м.
Пьесэхэр. Н., «Эльбрус», 919I. («Щхьэхуеуэ пшынэ», «ИстамбылакIуэ», «Iэдииху», «Къызбрун», «Андемыркъан»).

УрысыбзэкIэ
Песня Даханаго. Драмат. поэма в 4-х актах. М., Л., «Искусство», 1948.
Даханаго. Драмат. поэма. Н., Кабард.-Балкар. кн. изд., 1957.


Щыуагъэ гуэр къэбгъуэтам, чэм Iам, е нэгъуэщI гуэрхэри хэгъэхьэн хуейуэ къэплъытэм, хъыбар дыгъащIэ. Уэри уиIэм, къытхуегъэхь, е къыщыдгъуэтыфыныр къыджеIэ.

Уи цIэр:

E-mail:

*ТхакIуэм, усакIуэм, актерым е уэрэджыIакIуэм и цIэр:

*И гъащIэмрэ лэжьыгъэмрэ теухуауэ:

И сурэтыр:

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр:

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 220

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: