Псалъэжь: ЩакIуэр зэIузэбзмэ, бажэбз къехь.
ПсынщIэрыпсалъэ: Набдзэ и бдзапцIэр егъэцIу.
ГушыIэ: Зэ къэзгъэпцIэфам иджыри хузэфIэкIынущ.
Къуажыхь: Уд бын ди бжыхь гъуанэ къыдоплъ. ((Шыбжий)

УздэщыIэр

Къэплъыхъуэр

ТхакIуэ Хьэх Сэфарбий и бзэ шэрыуэр

Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ

Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ

Адыгэбзэр ягъэшэрыуэу, адыгэ хабзэр ящIэу щIэблэр къэгъэхъуным гулъытэ хэха щыхуащI Налшык къалэ дэт гимназие №13-м егъэджэныгъэ лэжьыгъэм къыдэкIуэу Iуэхугъуэ щхьэпэ куэд щрагъэкIуэкI. Абыхэм ящыщ зэIущIэгукъинэж хъуат ди республикэми нэгъуэщI хэгъуэгухэми фIыуэ къыщацIыху тхакIуэ цIэрыIуэ, журналист Iэзэ, УФ-м, КъБР-м я ТхакIуэхэм я союзхэм хэт, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Хьэх Сэфарбий зрагъэблэгъар.

 Лъэпкъ литературэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа, зи IэдакъэщIэкIхэм укъеджа тхакIуэр нэхъ гъунэгъуу зэбгъэцIыхуныр сыт щыгъуи гуапэщ. Ар сабийхэм я дежкIэ насып тIуащIэу зэрыщытыр наIуэ къищIырт Хьэх Сафарбий хуаIэта Iэгуауэшхуэм. ТхакIуэм и гъусэу школым еблэгъат и ныбжьэгъуу, и лэжьэгъуу куэд щIауэ къэгъуэгурыкIуэ, КъБР-м и радиом и лэжьакIуэ Мыз Ахьмэд, Сэфарбий и нэIэм щIэту творческэ гъуэгуанэм техьа журналист, усакIуэ Аброкъуэ Бэллэ, Хьэхыр зи унафэщI «Шыхулъагъуэ» литературэ хасэм хэт, «Iуащхьэмахуэ» журналым и лэжьакIуэ НафIэдз Мухьэмэд сымэ.
 ЗэIущIэхэр щрагъэкIуэкI пэшышхуэм щыфIэдза экраным къощ Хьэх Сэфарбий и сурэтыр, абы и лъабжьэм щыболъагъу тхакIуэм и гупсысэр къыщыгъэлъэгъуа сатыр зыбжанэ:
 

Сыкъызэралъхурэ си гум имылъ

 ЗызгъэфэрыщIу жысIакъым.

 Е, езгъэлейуэ, зым кIэрымылъ

 ЩыкIэрыслъхьаи къэхъуакъым.

Апхуэдэ пычыгъуэкIэ къызэIуаха зэIущIэм гупсысэ нэхъыщхьэу щыпхышат а псалъэхэр. Ар шэрыуэу къыхахат, сыту жыпIэмэ, зи ныбжьыр илъэс 70-м щIигъуа тхакIуэм и гъащIэ гъуэгуанэм гъуазэ хуэхъуащ а пса­лъэ­хэр. Зи IэдакъэщIэкIхэмкIэ цIыкIуи-ини яхуэупсэ тха­кIуэм и гъащIэм и къекIуэ­кIыкIам, абы и творческэ гъуэгуанэм фIыуэ щыгъуазэт ныбжьыщIэхэр. Хьэхым и цIэр зыгъэIуа IэнатIэм пэрыхьэн и пэ лэжьыгъэ гугъу куэдым зэрыпэрытар, лъэпощхьэпо мымащIи зэрырихьэлIар къыхагъэщащ утыку къихьахэм, уеблэмэ, ар лъэпкъкIэ зэрышапсыгъым, «Хьэтх» унэцIэр «Хьэх» зэрыхъуам и хъыбари жаIащ.

 Гимназие №13-м и уна­фэщI Сэбан Аслъэнбий утыкур хуит щыхуащIым, хьэ­щIэ­хэм фIэхъус псалъэкIэ за­хуи­гъэзащ. Хьэхым и твор­чест­вэм щытепсэлъы­хьым Сэбаным къыхигъэщащ тхакIуэр къыщыхъуа хьэблэм и дахагъэр, и бея­гъыр хъуэпсэгъуэу къызэриIуэтэжыр, зауэ зэманым гугъу зэрехьар, и адэр пасэу фIэ­кIуэду щIалэ цIыкIум къалэн куэд и пщэ къызэрыдэхуар гуузу зэритхыжыр.
 — Бзэ тынш, шэрыуэ Iу­рылъщ Сэфарбий, – жиIащ Сэбан Аслъэнбий. – Абы и творчествэр адрейхэм къа­щ­хьэщигъэкIыу къысщохъу илъагъу псори зэгъэкIуауэ къызэриIуэтэжыфымкIэ, нэр зыщыгуфIыкI дахагъэхэр екIуу къызэригъэлъэгъуэжыфымкIэ, гум къехуэбылIэ псори псалъэ хэчыхьакIэ къиIуэтэфу зэрыщытымкIэ. Аращ къызыпэкIуар абы и ехъулIэныгъэхэри, и цIэры­Iуагъри, къыхуащI пщIэри.

«УкъриIэным хуэдэу фIы­цIэщ жэщыр», «И сытхъу нэбжьыцхэр къызэIусэу, IэплIэ щIымахуэм къызишэкIт» – апхуэдэу щIыуэпсым, дунейм и теплъэм щытепсэлъыхькIэ, сурэт тхауэ уи нэгу къы­щIегъэувэф зи гугъу ищIыр. Уи нэм илъагъу дахагъэр псалъэкIэ къэпIуэтэфыныр, а дахагъэм и къежьапIэм унэплъысыфрэ ар цIыхубэм я пащхьэ иплъхьэфыныр – аракъэ зэчий хъужри?!

 АдэкIэ зэIущIэм къыпызыща ныбжьыщIэхэм бзэ шэрыуэ зэраIурылъым нэхъри игъэдахэрт абыхэм я утыку итыкIэр. Абыхэм къыхагъэщащ Хьэхым сабий усэ гъуэзэджэхэр и Iэдакъэ къызэрыщIэкIар икIи «Си Сабинэ», «Жаннэрэ нанэрэ», «Хьэту», «Щхьэщытхъу», «Дадэкъуапэ» усэхэм къеджащ класс нэхъыщIэм кIуэ цIыкIухэр. Апхуэдэуи «Насып Iэрымылъ­хьэ», «Шамсир», «Художник», «Насыпхуэплъэ» рассказхэм щыщ пычыгъуэхэм утыкум къыщеджащ, ныбжьыщIэ­хэм езыхэм я гупсысэхэри къагъэлъагъуэу зэпкърахащ «Сигу, къэувыIи сызылъэщIэ­гъэхьэ» повестри, абы щыщ Iыхьи къагъэлъэгъуащ.
 Сэфарбий къызэрыгуэкI цIыхум гу зылъимытэн Iуэху­гъуэ куэд и бзэ шэрыуэмкIэ сэтей къызэрищIыфым, тхакIуэ ныбжьыщIэхэм зэрадэIэпыкъум, «Шыхулъагъуэ» литературэ хасэм емышу зэрыщылажьэм, нэгъуэщI ­куэдми и гугъу ящIащ сабийхэм. Апхуэдэуи Хьэхым гу­шыIэр зэрищIасэр, абы и щIэнэкIалъэхэмрэ ауанхэмрэ гур зэрагъэжаныр къыха­гъэщащ щIэджыкIакIуэхэм.
 Зи тхыгъэ купщIафIэхэм­кIэ фIыуэ яцIыху тхакIуэм и псалъэ зэхахыныр зэрафIэи­гъуэр жаIэри, хьэщIэм къэп­сэлъапIэр хуит хуащIащ. Абы жиIащ гимназием къызэрырагъэблэгъар и гуапэ дыдэ зэрыхъуар.
 — ТхакIуэр хуейщ мыпхуэдэ зэIущIэхэм, – жиIащ Хьэхым. – Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, ар щIэтхэр цIыхухэрщ, фэ фхуэдэхэращи, и Iэдакъэ­щIэкIыр къазэрыщыхъуар, къарита гурыщIэр зэхихыну сыт щыгъуи фIэгъэ­щIэ­гъуэнщ. ЕтIуанэрауэ, фIу­рылъ анэдэлъхубзэм и къабзагъым, шэрыуагъым си гур хигъэхъуащ. Ди лъэпкъыбзэр нобэ зэрыт щытыкIэм сегъэгузавэ, фэ фхуэдэхэр абы иримыпсалъэмэ, бзэр умыгъэлажьэмэ, кIуэдынущ, ар щымыIэжмэ, лъэпкъри щыIэнукъым. Абы хуэфащэ пщIэр нэхъри къэIэта хъун папщIэ Iуэхугъуэшхуэхэр егъэкIуэкIын хуейщ. Пса­лъэм къыдэкIуэу жыпIэмэ, сэ схузэфIэкIауэ щытамэ, е президенту сыщытамэ, зи бзэр зымыщIэж зы цIыхуми къулыкъу естынтэкъым, жэуаплыныгъэ зыпылъ IэнатIи пэрызгъэувэнтэкъым. Мис итIанэ къэIэтыжа хъунут лъэпкъыбзэм и Iулыджыр. Фи утыку итыкIэм, фи анэдэлъхубзэм и къабзагъэм къегъэлъагъуэ фи гъащIэ гъуэгур зэIухауэ зэрыщытынур. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, зи лъэпкъыбзэр фIыуэ зы­лъагъу, абы пщIэ хуэзыщI дэтхэнэ зыми и Iуэху сыт щыгъуи докI.

Сэфарбий и псалъэхэм арэзы дэхъуу къэпсэлъащ Мыз Ахьмэди. Абы жиIащ ныб­жьыщIэхэм я псэлъэкIэм школым адыгэбзэм щиIэ пщIэр къызэригъэлъэгъуар. Интернетымрэ телевизорымрэ щытепщэ лъэхъэнэм тхылъым дихьэхыр нэхъ мащIэ зэрыхъуар жиIэри, Ахьмэд школакIуэхэр къыхуриджащ Хьэх Сэфарбии, адрей адыгэ тхакIуэхэми я IэдакъэщIэкIхэм еджэну.

 — Лъэпкъыр зыгъэгузавэр къы­дэкIуэтей щIэблэм бзэр зэраIэщIэхуращи, нобэ мы утыкум щытлъэгъуам гур игъэкIуэдыркъым, – къыпищащ адэкIэ Аброкъуэ Бэллэ. – Ди тхакIуэхэми, усакIуэ­хэ­ми, бзэм и лэжьакIуэхэми гугъу зыщIрагъэхьыр ди анэдэлъхубзэр хъума хъун, щIэблэм яIурылъын, абы адэкIи зиужьын щхьэкIэщ. Абы и лъэныкъуэкIэ Хьэх Сэфарбий лэжьыгъэшхуэ ире­гъэкIуэкI. Ар зи тхьэмадэ «Шыхулъагъуэ» литературэ хасэм тхакIуэ ныбжьыщIэ­хэр утыку къришэу, ахэр тригъэгушхуэу апхуэдэщ. Сэри абы секIуалIэу щытащ икIи бзэм и IэфIыр къы­щысщIащ.
 Бэллэ къызэгъэпэщакIуэ­хэм ехъуэхъуащ адыгэ лъэпкъым ифI зыхэлъ зэхыхьэ куэд зэхашэфу къэгъуэгуры­кIуэну.

Бысымхэм къабгъэдэкIыу фIыщIэ псалъэкIэ хьэщIэхэм захуигъэзащ гимназие №13-м адыгэбзэмрэ лите­ра­ту­рэм­кIэ и кафедрэм и уна­фэщI Апажэ Маринэ. Абы жиIащ апхуэдэ лэжьыгъэхэр зы егъэ­джакIуэкIи, тIукIи зэрыпху­зэфIэмыкIынур, къепхьэжьэ Iуэхур унафэ­щIым къыбди­Iыгъын зэрыхуейр. Абы и лъэныкъуэкIэ зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу зэдэлажьэ гупым я Iэужьым кърикIуэр ялъэ­гъуащ, я зэфIэкIым нэхъри хагъэхъуэ­нуи ехъуэхъуащ школым и хьэщIэхэр.

 

НэщIэпыджэ Замирэ,

«Адыгэ псалъэ» (31.05.2011)

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: ХъыбарыщIэхэр, Хьэх Сэфарбий, ЩIэуэ къэхъуахэр

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 362

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: