Псалъэжь: Кърум шыр имыIэмэ, зы бзущ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Пхъэр сошэр – пхъыр сошхыр.
ГушыIэ: Тыншу упсэуныр Iейуэ гугъущ.
Къуажыхь: КIей лъздакъэху, Iэрыху дыщэкI. (Фоч)

Къэплъыхъуэр

Пэжыгъэ

Къуажэ гуэрым зэиыбжьэгъуитI дэст. «Я псэр зы чысэм илъщ» жаIэрт абыхэм щхьэкIэ. Зэгъусэу гъуэгуанэ зэдытехьэрт, зэгъусэуи къагъэзэжырт. ТIуми зы хъыджэбз гуэр фIыуэ ялъэгъуащ. Пури толIэ хъыджэбзым, итIани зым адреим щебзыщI. Хъыджэбзми къыхихынур ищIэркъым: тIури щIалэ екIущ, цIыху Iэдэбхэщ. Iей хъууэ хуежьащ хъыджэбзыр. И дэлъхум гу къылъитэри къыхигъэзыхьащ:
– Сыт Iей ущIэхъур? Уи жагъуэ къэзыщI щыIэ?
– Хэт къищIын си жагъуэ – зыми къищIыркъым…
– АтIэ уигу къеуэр сыт?
Щыхигъэзыхьым, хъыджэбзым зиумысыжащ:
– Ди къуажэм зэныбжьэгъуитI дэст, тIуми фIыуэ сыкъалъагъу, ауэ зыр зым къищIэркъым. Си зэранкIэ я ныбжьэгъугъэр къутэнущ. Аращ сигу къеуэр…
– АтIэ ар Iуэху, – жиIащ и дэлъхум. – Махъсымэ чей гъэхьэзыри, тIури къегъэблагъэ. Сэ бжьэ ястынщи, Iуэхур зытетыр ясIуэкIынщ. АдэкIэ щIапхъэми сеплъынщ…
ЗэрызэгурыIуам хуэдэу ящIащ. ЩIалитIыр хъыджэбзым и дэлъхум къриджащ, бжьэ зырыз яритри яжриIащ:
– Си шыпхъур тIуми фIыуэ фолъагъу. Дэтхэнэр малъхъэ схуэхъуми сэ зытезгъэгусэркъым. Пщэдей жэщ нэхъ фIэмыкIыу си шэщым шы къарапцIэ, натIэ гъуджэу, къыщIэзыгъэувэм си шыпхъур изот…
ЗэгурыIуэри зэбгрыкIыжащ. Зы дакъикъи зимыIэжьэу зыр гъуэгу техьащ. Адрейр, КъантемыркIэ зэджэ щIалэр, егупсысащ:
– ЗанщIэу сежажьэкIэ, шы къарапцIэ натIэ гъуджэ дэнэ къисхын? ЛIыжь Iущ гуэр деж сыкIуэнщи, сечэнджэщынщ…
ХьэжмырзэкIэ еджэу къуажэм лIыжь Iущ гуэр дэсти, кIуэри ечэнджэщащ:
– Сэ хъыджэбз гуэрым сылъыхъуащ. Хъыджэбзым и дэлъхум мыр къыдиухылIащ, – жери и Iуэхур хуиIуэтащ.
– Шы къарапцIэ натIэ гъуджэ мы хэкум щыбгъуэтынукъым, – къыжриIащ лIыжьым. – Апхуэдэш къыпхуэзыгъуэтыфынур псы тIуащIэм дэс Етэчщ. Абы и деж си пщIэгъуалэм уихьынщ.
Хьэжмырзэ и пщIэгъуалэм шэсри Къантемыр псы тIуащIэм кIуащ. Жэщыбгым фIэкIауэ, Етэч и пщIантIэм дыхьэри джащ. Етэч унэм къыщIэкIри щIалэр иригъэпсыхащ.
– Сытым укъысхуихьа? – къеупщIащ, щIалэм еблэгъэн щимыдэм.
– Хъыджэбз гуэрым сылъыхъуащи, шы къарапцIэ натIэ гъуджэ къыспаубыд. Уэр фIэкI апхуэдэш зыгъуэтын щымыIэу жаIэ. СынолъэIу: си хьэтыр къэлъагъу.
– Хъунщ, – жиIащ Етэч. – УзгъэщIэхъункъым. Шыр уэтэрым тетщи, сэ сыкIуэнщ. Уэ сэ сыкъызыщIэкIа пэшым щIыхьи, си пIэм гъуэлъ.
– Ар дауэ хъун, абы уи щхьэгъусэр щожей! – идакъым щIалэм.
– Укъыспэрымыуэ, сэ зэрыбжесIам хуэ¬дэу щIы!
Сыт ищIэнт: пэшым щIыхьэри цIыхубзым бгъурыгъуэлъхьащ, и къамэр кърихри я зэхуаку дилъхьащ. Нэхущым деж къэсыжащ Етэчыр. Шы къарапцIэр къритри къиутIыпщыжащ. Езыр и пэшым щIыхьэжащ. ПIэм нэсыжа хъунтэкъым цIыхубзыр гъынанэу пIэм къыщызэфIэтIысхьам.
– Сыт ущIэгъыр? – игъэщIэгъуащ Етэч.
– СыткIэ сымыгъынрэ: ухуеймэ, ущIокI, ухуеймэ, укъыщIохьэж, уздэкIуэр сщIэркъым, ущыхэтыр сщIэркъым. УкъыщIохьэжри, къамэ къызбгъурыболъхьэ. СыткIэ уигу зэзгъэбгъа?
ЛIыр гуфIащ жэщ хьэщIэм цIыхугъэ хэлъу къызэрыщIэкIам шхьэкIэ. И фызми зыри жриIакъым…
Къантемырыр зылъыхъуа хъыджэбзым и дэлъхур нэхущым деж шы щыщ макъым къыдэушащ. Зихуапэри шэщым кIуащ: шэ¬щым шы къарапцIэ дахэ щIэтт, натIэ гъуджэу.
– Малъхъэ къэзгъуэтащ, – жери гуфIащ хъыджэбзым и дэлъхур, етIуанэ махуэм и шыпхъур Къантемырым иритащ, нысашэ дахэкIэ дригъэшащ…
Илъэс хуэдэ дэкIагъэнщ. Етэч и щхьэгъусэр дунейм ехыжащ. ПIалъэр икIыху щыгъуэри, Етэч фыз лъыхъуэ хыхьащ. Куэдым щыщIэупщIащ: игу ирихьын игъуэтакъым. «Си къарапцIэр зэста щIалэм деж сыщыщIэупщIэнщи сеплъынщ», – жери Кьантемырым деж кIуащ. ГуфIэу иригъэблэгъэнтэкъэ, иригъэблагъэри хьэщIагъэшхуэ кърихат, къызытекIухьамкIэ еупщIащ…
ТIури шэсщ, ежьэри тхьэмахуэ хуэдэкIэ заплъыхьащ – ягъуэтакъым Етэч хуэфэщэн цIыхубз. Ямыгъуэту къагъэзэжащ.
– НакIуэ, псым дыдыхьэнщи зыдгъэщIыIэтыIэнщ, – жери Къантемырым и хьэщIэр псыхъуэм дишащ. И фызым гурыIуакIэт: «Псыхъуэм ныткIэлъыдыхьэ, пхъэхь къащти» – жери.
Щыхубзыр якIэлъыдыхьащ. Ар щилъагъум, Етэч жеIэ:
– Мо цIыхубзыр къэсшэнт, хэт щыщми…
Етэчым дэнэ щищIэит ар Къантемыр зэрищхьэгъусэр?..
– Дэгъуэщ, – жиIащ Къантемырым. – Ар си благъэщ. Улъызгъэхъунщ…
Къантемыр и фызыр Етэч иритщ, шу гъуси яхуищIри иутIыпщыжащ. Фызыр лэгъунэм щIашащ, жэщ хъури лIыри кIэлъыщIыхьэжащ.
ЛIыр зэрыщIыхьэжу, фызыр къэдыхьэшхащ.
– Сыт ущIэдыхьэшхыр? – игъэщIэгъуащ Етэч.
– Шы къарапцIэр щIэпту фыз къызэбгъэша щIалэм и щхьэгъусэм фIэкI фыз пхуэхъун зэрумыгъуэтаращ сыщIэдыхьэшхыр…
– ЗэрымыщIагъэкIэ емыкIу злэжь пэтащ, – жери Етэч гур къызэщIищIэри цIыхубзыр зейм хуишэжащ, тыгъэ лъапIи трилъхьэри.

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Хъыбарыжьхэр

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 125

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: