Псалъэжь: Джэду щысу шыпсэ жумыIэ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Жамыбгъэ бгъэгу хужь мэжьэгъуашхэ.
ГушыIэ: ЩIалэм пыIэ къигъуэтащ. Хуэхъупсуращ.
Къуажыхь: Бгырыпхыбгъуэ, лIыбгъуэ кIэщI. (Чей)

Къэплъыхъуэр

ПщафIэ Iэзэ

ПщафIэ IэзэМэзым щIэс хьэкIэкхъуэкIэхэм КIэдахэкIэ зэджэ бажэр пщафIэ Iэзэ дыдэу яIэт. ТхьэлъэIу хъуами, джэгу хъуами, сэдэкъэ ящIми ягъэпицафIэр арат. ИкIи нэхъ Iэзэ, нэхъ цIэрыIуэ хъу зэпытурэ кIуэрт. ЗыхуэпщафIэ псэущхьэ цIыкIухэми бажэм зэрыдэIэпыкъуф къамыгъанэу зыщIагъакъуэрт. Хэт пхъэ хуикъутэрт, хэт шэнт цIыкIу, стIол хуищIырт, хэти и унэр хузэщIикъуэрт. «Iуэху сиIэщи схуэпщафIэ» жиIэу КIэдахэ хэт къемылъэIуами, «хьэуэ» лъэпкъхилъхьэртэкъым: и хьэкъущыкъу зэсар къищтэрт, къелъэIуахэм я деж кIуэрти, пщафIэрэ-кърипщэфIэкIыу къыхуеихукIэ щыIэт. ХьэкIэкхъуэкIэхэм яфIэфI дыдэт абы ипщэфIа шхыныгъуэ яшхыну, зышхахэми хъыбару яIуэтэжт.

Апхуэдэу екIуэкIыурэ КIэкIэрейкIэ зэджэ къанжэр КIэдахэ и пщIантIэм дэт жыгым къыпытIысхьащ. КIэкIэрейри хуабжьу щыцIэрыIуэт псэущхьэхэр зыщIэс мэзышхуэм, ауэ ар зэрыцIэрыIуэр нэгъуэщIт: бзэгу зехьэнкIэ, зыгуэрым хуэпсэлъэнкIэ, зыгуэрхэр зэщигъэхьэнкIэ. Iей гуэр имыщIамэ, ишхар и дзажэ дэмыхьэу кърихуэкIырт.

Арати, къанжэм къыхидзащ:

-Уа, КIэдахэ пщафIэрей, сэ зыгуэр бжесIэнущи, уи щхьэ ирумыгъажэ, уи жагъуэ умыщI, хъункъэ?

-Си жагъуэ сщIын къызжумыIэмэ, сщIынкъым, — къитащ жэуап КIэдахэ.

-Уи жагъуэ хъун хуейкъым мы сэ бжесIэнур, уи фейдэ, уи сэбэп зыхэлъ Iуэхущи.

-Апхуэдэу щыщыткIэ, жыIэ, седэIуэнщ.

-Мыращ-тIэ бжесIэнур. Уэ псоми уахуопщафIэ, япэ къэсым уегъэлIыщIэ, ауэ яхуэпщIэм къыпэкIуэу зыри къуатыркъым.

-Сыт, на, мы къызжепIэр, КIэкIэрей? Сэ ахэр езыхэри Iэджэрэ IуэхукIэ къыздоIэпыкъу.

-Алыхьым щхьэкIэ щыгъэт. Уэ абыхэм къыпхуащIэр слъэгъуащ сэ. АтIэ сэ чэнджэщу уэстынуращ: куэдщ, а жьгъейхэм делафэ къызэрыуаплъар. Аслъэн Пщацэ и деж укIуэурэ хуэпщафIэ, сэ сщIэрэ, Къаплъэным, Мыщэ лъэбыцэжьым. Абыхэм си Iуэхущ узыщыгуфIыкIын тыгъэ къыпхуамыщIым. Сэри Iыхьэншэу сыкъэбгъэнэнкъым, ар уи гум къызэрызгъэкIам щхьэкIэ.

-Ара мыгъуи-тIэ а къомыр къыщIысхуебгъэкIуэкIыр, КIэкIэрей, — и нэщхъыр зэхеукIэ бажэм.

-АIэ, аIэ, сыт мы жыпIэр, КIэдахэ, сэ уифIщ зесхуэр, — пцIы зэрыжиIэр щIихъумэну и нэхэр зэтрегъауэ къанжэм.

Сытми, бажэр зыщIэгупсысыжщ, псори зэпилъытщ, зэригъапщэри къанжэм къыжриIар пэжу къилъытащ. Къилъытэу къэнэжакъым — хьэкIэкхъуэкIэ и ныбжьэгъуу щытахэм ящыщу хэт къемылъэIуами, «А пщIэншэрыпщафIэр щыIэжкъым, тIасэ цIыкIуу сиIэхэ, нэгъуэщ! делэ къэфлъыхъуэ, си деж афIэкIа фыкъэмыкIуэу», — къажриIэурэ мохэр къыIуигъэкIыжырт.

Арати, фIыуэ къэзыгъафIэ, и жыпыр къэзыгъэхуабэ хьэкIэкхъуэкIэ тепщэхэр мыхъумэ, нэгъуэщIхэм яхуэмыпщэфIэжу къиублащ…

Апхуэдэ чэнджэщ бажэм къезытауэ щыта къанжэри хэтхъыкIырта Iуэхум.

Зэманыр екIуэкIыурэ, хьэкIэкхъуэкIэ къызэрыгуэкIхэр бажэм хуабжьу къахуэмыарэзы, къыхуэпсалъэ хъуащ. Ти-и-и, мо гукъанэ зиIэ къомыр зэхуэсщ, зэчэнджэщхэри, бажэм зырагъэцIыхужыну мурад ящIащ.

Ахэр хуейтэкъым апхуэдизрэ зи шхын IэфI яшха бажэм Iей дыдэу и жагъуэ ящIыну, ахъумэ къаубыдрэ кIуэцIакъухьамэ, Iуэхур зэфIэкIт. Ахэр зыхуейр КIэдахэ зырагъэцIыхужыну, гъуэгу тэмэм трагъэувэжыну ар- къудейт. Арати, ауаныр нэхъ Iэщэ езэгъырабгъуу къалъытащ. Къахуэгупсысынтэкъэ зэщIэнакIэрэ зэдэгушыIэжу зы мэз щIагъ гъащIэр щызыхь мо къомым КIэдахэ и щхьэ щIэзыгъэгупсысыжын гуэр. Къагупсысащ, ари щIэх дыдэу. Къагупсысар сыт? – жыпIэрэ ущIэупщIэмэ, мырат…

Йоуэри, лIыкIуэ зытIущ хахри, зыкъызыфIэщIыжа КIэдахэ и деж ягъакIуэ. ЯгъэкIуахэм абы мыпхуэдэу жраIэ: «КIэдахэ цIыкIу, дэ уи деж дыкъэзыгъэкIуар хьэкIэкхъуэкIэ къызэрыгуэкIкъым, атIэ псоми ди тету ди пащтыхь Аслъэныращ. И фызыр лIауэ щхьэгъусэщIэ къешэри, хьэгъуэлIыгъуэ Iэнэм къытригъэувэну шхыныгъуэ зэмыл Iэужьыгъуэхэр уагъэпщэфIыну арат… Уи фIэщ мыхъумэ, мес, мэзым щыпсэухэм я гъусэу къэкIуауэ ари бжьэпэм тетщ».

Пэж дыдэу, бажэр плъэмэ, хьэкIэкхъуэкIэ къомыр къеувэкIауэ бжьэпэм къытетт, бжьыхьэ жыг баринэшхуэ хуэдэ, Аслъэн пщацэр.

Бажэ зыкъызыфIэщIыжар гуфIэнтэкъэ? — гуфIащ.

Арати, зэрыжаIэу, и хьэкъущыкъу зэрыпщафIэхэр здищтэщ, жыхуаIа мэз лъапэм деж кIуэри, жей имыIэу, зыщымысхьыжу жэщищ-махуищкIэ хуэпщэфIащ къеджа нэхъыщхьэм КIэдахэ пэ псыгъуэ цIыкIур. ЕплIанэ махуэм къуэнымэ-бжьынымейр къыщхьэщихыу мо шхын къэуатыр берычэту Iэнэхэм екIурэ ещхьу къытрагъэувэри псэущхьэ цIыкIу къомыр къетIысэкIыжащ. Бажэр плъэмэ, и IэблитIыр яIыгъыу, ужьэмрэ уашхэмрэ Аслъэн Iэтащхьэр жьантIэм дашэрт. Дашэщ, ягъэтIысри, ефэн-ешхэным щIадзащ. Бажэр, ишхаишхуэ щымьПэу, ежьэжыну хуежьат, ауэ абы ирихьэл Iэу КIумэкIэ зэджэ тхьэкIумэкIыхьыр зыщымысхьыжу шхыныгъуэ IэфIхэр зыгъэхьэзырам и деж ягъэкIуащ.

-КIэдахэ, псом ди тепщэу ди пащтыхь Аслъэн пщацэр къоджэ, уи шхыныгъуэ IэфIхэм щхьэкIэ къохъуэхъуну, — жиIащ КIумэ.

ЩIэщхъу лъэпкъ пэмыплъа, зи кIэ дахэр зыгъэджэгу бажэр гуфIэжу макIуэ щхьэ бэлацэр зыдэс жьантIэмкIэ. Iэнэр кIыхьт, пэрысхэр куэд хъурт, зэрызехьэрэ яхузэрымыгъэгъуэту мо шхыныгъуэ IэфIхэр яшхырти, жыжьэу къыщыс Аслъэныр хунту илъагъуну хунэсатэкъым КIэдахэ. Сытми, ар гъунэгъу хуохъу жьантIэм, щысым емыплъыщэурэ щытхъупсыр пащтыхьым къригъэжэхыу щIедзэ:

-Азалыхь, уэ пхуэдэуди мэзым щIэсхэртхъэжузыгъэпсэу нэгъуэщ! зы пащтыхьи мэзу щыIэм щыумыгъуэтын!

ПщафIэм фIыщIэ къыхуэзыщIыну жыхуаIар зы быхъ къыжьэдэмыкIыу щыст. Бажэр жэщищ-махуищкIэ зыхуагъэпщэфIам еплъьНуэмэ — Аслъэн пащтыхь и гугъар Аслъэн пыпхэу къыщIокI. Псэущхьэ жьгъей цIыкIу къомыр зэщIэдыхьэшхэнтэкъэ! Мэзыр къагъэпсалъэу зэщIэдыхьэшхащ. Бажэм зигъэгусэри къигъэкIэрахъуэу къыIукIыжыну хуежьат. Апхуэдэу щыхъум, уашхэ ПащIацэ къэтэджащ. Къэтэджщ, зигъэпсчэуIури, моуэ къыщIидзащ:

-Къытхуэгъэгъу, КIэдахэ цIэр зэкIужу зыфIаща пщафIэрей, мыпхуэдэу Iуэхур къызэрекIуэкIари, мыхэр къызэрыпщыдыхьэшхари уи жагъуэ умыщк Уи фIэщ зэрыхъун, дэ псоми фIыуэ утлъагъутэмэ, иджыри удолъагъумэ. УзэрытцIыху лъандэри фIы куэд къытхуэпщIащ, дэри укъыщIыдэлъэIуа къэдгъэнауэ сымыщIэж. Зыгуэрым уи жагъуэ ищIауэ къытхэтмэ, щIумыхъумэу мыбдеж щыжыIэ…

-Тхьэ къыфхэмыт, — жи бажэм.

-Апхуэдэу щыщыткIэ, мы иужьрей зэманым щхьэ уи щIыб фIэкIа, уи гупэ думыгъэлъагъужрэ?

-КIакIэ си деж къа…

-ЖумыIэ, жумыIэ, — жи цыжьбанэ Топ къотэджри, -къыдгурыIуащ къэхъуар -къанжэм укъигъэдэIуауэ аращ. «Псэущхьэшхуэхэм фIэкIа уахуэмыпщафIэ. Абыхэм Iэджи къыуатынущ, сэри зыгуэрхэр къысIурыбдзэнщ», — аракъэ къыбжиIар? — Топым КIэдахэрэ КIакIэрэ я псалъэмакъыр зэхихам хуэдэт.

-Уей, КIэдахэ,- жеIэ адэкIэ цыжьбанэ Топ. — Дыкъызэрызумыпэсыжыр ди жагъуэ мыхъуу къэнэнт? Къэнакъым, ауэ зэрыбжетIэну щIыкIэр къытхуэщIэртэкъыми, мис мы уи нэгу щIэкIыр къэдгупсысащ. Къэдгупсысащ, нэхъ лъэщхэм задэбгъэшыIуэ, уэ пхуэдэхэр къыпфIэмыIуэхуж зэрыхъуар IупщIу уэдгъэлъагъужын щхьэкIэ. Уэдгъэлъагъуфамэ, уи гупэр къытхуэбгъэзэжын хуэдэу мы Iуэхум акъыл къыхэпхамэ, ди гуапэ дыдэ хъунущ.

А псалъэ Iущхэр КIэдахэ нэсу зыхищIащ, псори къыгурыIуэжри, моуэ жиIащ:

-Къысхуэвгъэгъу, си ныбжьэгъуфIхэ. Псори фыкъызогъэгугъэ афIэкIа апхуэдэ хьэл схэмылъыжыну. ПцIы фIэкIа напэ зимыIэ КIэкIэрей жиIэм седэIуэн дэнэ къэна, си пщIантIэм къыдэзгъэпэмэнукъым. Дапщэщи згъуэту щытар фэращ. ДяпэкIи фэращ ныбжьэгъуу сиIэнур, сызыхуэпщэфIэнури фэращ.

Арати, пщафIэ Iэзэр тхъэуэ псэууэ и ныбжьэгъухэм къахэнэжащ.

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: Вагъуэ цIыкIу, Таурыхъхэр

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 290

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: