Псалъэжь: Ем щыгъуэ бжьэдыгъур зэшщ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Пыжь пызу пыту жыг.
ГушыIэ: Зэ къэзгъэпцIэфам иджыри хузэфIэкIынущ.
Къуажыхь: Хьэлъэ темылъу бом щIэмыхьэ. (Бжэмышх)

БлэкIам и макъ

Ныжэбэрей жэщым семызэгъыу, жьы дыдэу сыкъэушауэ сыздыхэлъым, си нитIыр тедиихьат нэхущ вагъуэм. Моуэ зы хъуэпсэгъуэ гуэру  зэщIэцIууэу щхьэгъубжэм къыдэпсырт. Мазэри къыбгъэдэтт. А тIум зэ IуплъэгъуэкIэ яхуэзгъэфэщат цIыху зэгуэкIуахэм я теплъэр – я щIыб зыхугъэзауэ, гукъанэ зыхуащIа хуэдэу зэпэщытхэт. Уэгум пшэ Iэрамэ итхэм ахэр  зэ зыр, зэм адрейр щIахъумэрт. Абыхэм я щIагъым щыIэ щIылъэр сыту ещхьыщэ си гъащIэм – зэм кIыфIыгъэм зэщIищтэрт, зэми нэху къэхъужырт…

Куууэ сыбауэри, щхьэгъусэм и дежкIэ сеплъэкIащ. ЛIышхуэр жейрт, зэтрипIэн хуея шхыIэныр и щхьэм къешэкIыжауэ. «Сабий!» – сегупсысри, сыпыгуфIыкIащ.  Зы тхьэмахуэ хъуат гуащэ-тхьэмадэм дакъыхэкIыу, ди унэ дыкъызэрыIэпхъуэжрэ. Iейуэ сыщыгуфIыкIырт сэ абы. Гугъу срагъэхьу щытауэ схужыIэнукъым, ауэ сыхуейт дакъыхэкIыну. Ар щхьэгъусэми къыздиIыгъырт. ДыхущIэкъуу къыщащIэм, къытпэувакъым езыхэри. Иджы, си фIэщу зызгъэунэгуащэу, си IэмыщIэм илъ унагъуэр  зесхьэрт. Си гугъэжт мыIейуи къызэхъулIэу. Пэжт, гугъу сехьырт, ауэ зыхуэзгъэшэчырт. Сабийхэр къыдэкIуэтеяти, садым сшэрт, адэкIэ сэри си лэжьапIэм сыкIуэжырт…

Сыкъэтэджами хъунт, жысIэу сегупсысу, сыхэлъыжщ тIэкIури, сыкъызэфIэуващ. Щэху цIыкIуу, мо жейр къэзмыгъэушын папщIэ,  вакъитIыр зылъыпысIури, сыщIэкIащ.

СыкъыщыщIыхьэжам щхьэгъусэм телевизори  щIигъэнауэ, куууэ бауэу,  зэрядкэ ищIырт:

— Уи пщэдджыжь фIыуэ! Уи нэхъапэ сыкъэушаIэ! – зыхуэзгъафIэурэ, ди зэтIолъхуэныкъуэ Аминэрэ, Мэринэрэ къэзгъэушыну сокIуэ.

— НэхъыфIыжу! СщIэркъэ сэ уэ уи хъыджэбзыфIагъыр! – Къогуоуж езыри.

СыпыгуфIыкIыурэ, япэу къысIэрыхьа хъыджэбз цIыкIум и нэкIу щабэм, хуабэм ба хузощI. Абы зепIытI, зехуз, итIанэ и нэ нащхъуитIыр къызэтрех. Си пхъу цIыкIур къыпогуфIыкIри, зыкъеший. Гуащэм и фIэфIкъым сабий гъэфIахэр, ауэ сэ схуэмышэчу къызощтэри, ар си куэщIым здисым, щхьэгъубжэ Iупхъуэр изолъэфэкI. И щхьэц баринэ зэхэтхъуахэм сателъэщIыхьурэ, адрей ди хъыджэбз цIыкIум  сыбгъэдохьэ. Ари къызогъэушри,  си Iэблэ зырызым тесу тIури зытхьэщIыпIэм сохь. Адэм зиупсу кIэрытт. Дыщыщхьэщыхьэм, абы а ищIэр къегъанэри, цIыкIухэм зарегъэтхьэщI, чэзууэ сIихыурэ. Сэ а щыри къызогъанэри, пщэфIапIэмкIэ сожэ,  Iэнэр къэзгъэувыну.  Унагъуэр Iэнэм дыкъотIысэкI.

— Аргуэру  мы сабий шхыныра? – идэркъым шхэн Аминэ, — Дыгъуаси мыращ щыIар! Мамэ, дэ иджы дыцIыкIужкъым, илъэсищ дохъу. Папэ, уэ жеIэт!

— НытIэ, мамэ, сэ сшхыну сыхуейкъым мыр! Садми мыращ  щыдагъэшхыр! – Марини зыкъыкIэримыгъэхуу дежьууащ и шыпхъум.

— Дыгъуасэрейр къызыхэсщIыкIар нэгъуэщIт, япэрауэ. Ар япэрауэщ! ЕтIуанэрауэ, а фи тхылъ цIыкIухэм ит тхьэIухудхэм фщIарэт фэ а сабий шхынщ жыхуэфIэхэм хуэдэу яшхар! Ар мыхъуамэ, апхуэдизу дахэнт ахэр!

— Мамэ, пщэдей нанэхэ дыпшэну?

— НытIэ! Нанэхи, дадэхи дыкIуэнкъэ! Ауэ иджы фышхэ.

— Мамэ, уэри пшхыуэ щыта кашэ?

— НытIэ! Уи адэми ишхыу щытащ. Пэжкъэ? – соплъыр си щхьэгъусэм, къыздэщIыну сыщыгугъыу.

— Абы щыгъуи, иджыпсту дыди сшхынти! Сыхуейщ сэри! – жи гуфIэжу.

— Хьэуэ, къыплъысынукъым! – дызэпеуэрт, хэт цIыкIухэр нэхъ димыхьэхрэ, жытIэ фIэкIа умыщIэу.

— Папэ, мэ! Сэ узот сысейм щыщ! – Аминэ еший и кашэр, Iэбубэчыр илъагъу мыхъур. Ар йоплъ, и гъащIэ лъандэрэ зэхъуапсэу щыта гуэр хуэдэ, пыгуфIыкIыурэ, жеIэ:

— Ммм, сыту IэфIыщэ! Еуэт, иджы уэ шхыт! – хъыджэбз цIыкIуитIыр шхэуэ щыслъагъум, зысхуэпэну сыIуокI.

Къыщызгъэзэжам си гъын къэкIуат: Аминэрэ Маринэрэ кашэкIэ зызэхацIэлэжауэ щысхэт! Сыкъэгубжьауэ, сащыбгъэдыхьэм, щхьэгъусэр ди лэгъунэм къыщIопсэлъыкI.

— Си джанэр здыщыстIагъэм,  зы щIыIу къизгъэхуащи, кхъа, псынщIэу идэж, сыкъыкIэроху!

«Сэ дауэ сыхъужрэ!» — сегупсысурэ, сыгубжьауэ сожэ, щIыIу жыхуиIэр издэжыну.

— ЦIыкIуитIым уэ зегъэтхьэщIыж! – щхьэгъусэр къызоплъ,  хузэфэIэмыкIын гуэр жесIа фIэкIа умыщIэну.

— КIуэт, кIуэт, укъызэплъу ущыскIэ, зэфIэкIынукъым! – къыщызохуж, гъуэлъыпIэм зригъэщэтауэ.

— Хъунщ! – фIэмыфIми, зэрыкIуэ къудейм  сыщыгуфIыкIащ. Губжьри зэуэ стеужащ.

Щхьэгъусэм и лъэIур зэрызэфIэкIыу, сыбауэ — сыбабщэу цIыкIуитIыр схуэпэну изошажьэ.

Iэбубэчыр и жып телофныр къоуэ. Псэлъэн иухри, ирипIытэжа къудейуэ, жеIэ сабийхэр садым зэрыхуэмышэнур. КъылъыкъуэкIа Iуэху блэкI гуэрым хуопIащIэ. Хьым, сэ сыджэгуакIуэ нэхъей!

— Хъунщ, ауэ, уэ къэпшэжынщ.

— Ерэхъу, си псэ цIыкIу, уэ жыпIэращ! – щIокI пыгуфIыкIыжу. Дэкъикъэ зыбжанэ докIри,  и машинэм и  макъыр къоIу.

Унэр зылъыIусх хуэдэурэ, пщэфIапIэм сыщIохьэ. Солъагъу – зэшыпхъуитIри гуфIэжу телевизоркIэ таурыхъ еплъырт. ЛэжьапIэм сыкъыздыкIэрыхур, иджыри сщIэн хуей къомыр си нэгу къыщIэувэри,  сыкъэгубжьат, щхьэгъусэр сыкъигъанэу зэрежьэжам щхьэкIэ.  Сабийхэр къэспхъуатэри, схуэпэну щIэсшыжащ пщэфIапIэм. Зэманым сеплъыну схущIэмыхьэу, мохэр зэрыдэсшыным хузогъэхьэзыр. ИужькIэ, сэри си щхьэм сыхуносыж, ауэ, сопIащIэри, апхудэуи сызэмылIалIэу унэм дыщIож.

— Мамэ, мо бзу цIыкIум еплъыт! – егъэлъагъуэ Аминэ зыщIыпIэкIэ.

— НытIэ, сыту дахэ! – сыщогуфIыкI садыр зэрыгъунэгъум. Лъэсуи зы дакъикъитху хуэдизкIэ дынос. Сабий садым си пхъуитIыр щIызогъэхьэри, соунэтI лэжьапIэм. Автобус къэувыIэпIэм сытоувэ. Маршруткэхэр изу фIэкIа къыIухьэркъым. ЕрагъкIэ зыгуэрым сотIысхьэ. Сыщысрэ сыщытрэ къысхуэмыщIэу, сынос. Щэхуу си IэнатIэм сыпэроувэ. ИгъащIэм сыкъыкIэрымыхуа хуэдэ.

Абы хэту, си лэжьэгъу хъыджэбзыр къыщIохьэ.

— Уи пщэдджыжь фIыуэ! Укъэса?

— НэхъыфIыжу. Укъэпща жыIи нэхъыфIщ! – тIури додыхьэшх.

— Нэхъыщхьэм нобэ  дызэхуишэсати… — кърегъажьэ сыкъызэрыкIэрыхуар си нэм къыщIиIуу, сэ сымыщIэж нэхъей. – Уэ къыпщIэупщIат.

— Къэзгъэгубжьа?

— ПщIэркъэ абы и хьэлыр. ЗанщIэу тоуж. Ауэ лъэжьапIэм и чэзум укъэмысмэ, фIэфIкъым.

— СощIэ, аращ сыныщIоупщIри…

Си компьютерыр щIызогъанэри, документхэмкIэ соIэбэ. Телефоныр къоуэ, ди унэфэщIыр къызэджэу рат.

— Укъэсыжым жыпIэжынщ! – зегъэбзэхыж си псэлъэгъум. Сэри зизмылъэфыхьу, сожьэ, кIий макъым седэIуэну.

— Уи лэжьэкIэр хъарзынэт, ауэ йогъэлей. ЗыкъыкIэрумыгъэху. Псори къызгуроIуэ, сабийхэри унагъуэри, ауэ пхузэдэмыхьмэ, унэм щIэсыж.  – И нэгъуджэшхуэр зэпилъэщIыхьырт.

Зыри пэзмыдзыжу, лэжьыгъэ сщIар хуэсшиящ. Зи щхьэц фIыуэ хэтхъукIа лIым и нэщхъыр зэхихыжри, къысхупыгуфIыкIащ. Ар нэкIэ ирижэрт еста тхылъымпIэхэм.

— Сыту фIыт! – Япэ напэр иухри, къыдэплъеящ. – Сыту фIыт! Губзыгъэ цIыкIуу, сызэрыщымыгугъыххам хуэдэу къебгъэжьаи, адэкIи апхуэдэу пIэрэ? – Аргуэру тIури щэху дыхъуат. Дэкъикъэ зыбжанэкIэ зэпиплъыхьын иухри, зыкъысхуигъэзащ. – Тэмэм хуэдэщ. Ауэ, дяпэкIэ зыкъыкIэрумыгъэху!

— Хъунщ!

Си лэжьыгъэм сыпэрыувэжащ. СыхьэтитIкIэ щхьэкъэIэт сиIакъым. Си тхылъымпIэ къомым сахэсу, жып телефоныр къоуэ. Щхьэгъусэрат.

— Мы дунеягъэм си псэм фIыуэ щилъэгъуар, дауэ ущыт, – жи, гуфIэжу.

— Хъэрзынэщ, уэ дэнэ ущыIэ?

— ЛэжьапIэм. Ауэ си гу укъэкIати,  сынэпсалъэу аращ… Уи макъ зэхэсхын къудей щхьэкIэ.

— Сыту фIыт. НытIэ, сабийхэр нобэ уэ шэж, сэ си щхьэ сыхуэщэхуэжынущ, – лъэсу лэжьапIэм сызэригъэкIуам щхьэкIэ зыгуэзгъэпынут ар.

— Хъунщ… — и макъымкIэ къызгурыIуат, сызыхуеяр къызэхъулIауи, си пщэр хэсшурэ, испIытIэжащ телефон къаблэр.

Си закъуэ щыхъум, къызощтэ си щIалэр зэрыт сурэтыр.

— Уэр мыхъуамэ, мыпхуэдэу сыпсэунтэкъым! – сегупсысри, и нэкIум Iэ дэслъащ. Ар къызэплъыжырт, и нитIыр гуфIэжу. НапIэм нэпсхэр къытелъэдати, згъэупIэрапIащ, стIолым тет сурэтхэм сеплъурэ. А тIур  зэщхьтэкъым. Зыр си щхьэгъусэрт, адрейр фIыуэ слъагъурат.

ИтIанэ  къызэкъузох Iэлъын цIыкIу гъэпщкIуауэ зесхьэр. Ар згъэкIэрахъуэурэ, си цIэм  сыкъоджэ: «Марьянэ». Си Iэм нэчыхь Iэлъыныр  изохри, ар изолъхьэ. ИтIанэ сызэхуоплъыж. Нэхъ къэсщтэнт, мы Iэлъыныр сIэрылъу щытамэ.

АдэкIэ, зыгуэр къыщIыхьэнкIэ сышынэрти, Iусхыжхэри, лэжьыгъэм сыпэрыувэжащ. Ауэ зэман куэд ихьакъым абыи. Сымылэжьэфу, псори лъэныкъуэ езгъэзри, сыкъызыфIэуващ.

Дунейр зыгъэщIэращIэ гъатхэм и гуащIэгъуэ дыдэт. Иджыри щIыIэр зыщымыгъупща щIым, дыгъэ бзийхэр щысхьыпэурэ, тепсэрт. ЩIымахуэ блэкIар ткIийуэ, уэсыр куэду къесу щытами, иджыпсту абы и лъэужь лъэпкъ къэнэжатэкъым. Хуэмурэ хуабэ къэхъужащ, бжьыхьэм иупцIэна жыгхэми зыкъахуэпэжащ.

Удз гъэгъа дахэхэм я мэ гуакIуэр мащIэу къыпщIехьэ.

«Сыту псэ тхъэгъуащэ гъатхэ махуэхэр!» — си IитIыр зэтездзауэ, лэжьапIэм и щхьэгъубжэмкIэ сыздыдэплъым, сегупсыст. Унэ лъагэшхуэм и етхуанэ къатым хэтт си кабинетыр.  Си хъуреягъыр хуиту  слъагъурт. Уэрамыр тIууэ зэпызупщI, гъуэгу бгъуэшхуэм машинэхэр щызэблэжырт.  Зы лъэныкъуэмкIэ шхапIэ, щыгъын щапIэ тыкуэнхэр  щыIэт, адреймкIэ си лэжьапIэ унэшхуэр къыщытт.  ЦIыху куэд щызэблэкIт а сыхьэтым абдеж. Хэти лъэсу, хэти машинэ лыдыжым ису. Саздыхэплъэм, си нэхэр къатоувыIэ щыгъын щапIэм къыщIэкIыжа щIалэмрэ хъыджэбзымрэ. Пщащэр, нэхъ япэ ищауэ, и щхьэр иридзэкIыу кIуэрт. Ар губжьауэ фэ изоплъ, щIесплъри сымыщIэу. Я зыхуэпэкIикIи сыткIи а тIур адрейхэм зыкIи къащхьэщыкIыртэкъым, ауэ си нитIыр ятедиихьат. Ахэр щIыбагъкIэ фIэкIа сымылъагъуурэ, машинэ хужьышхуэм итIысхьэжащ. СщIэртэкъым сыт щхьэкIэми, ауэ фIыуэ сцIыхуу къысщыхъуат ахэр икIи нэхъ япэIуэукIи слъэгъуауэ къысфIэщIыжырт…

Си Iэпкълъэпкъыр къызэщIэнэри, къэкIэзызыжащ. Жьы спиубыду нэхъ куууэ сыбауэу сыхъуащ. КъысщыщIар къысхуэщIэртэкъым. Хуэмурэ, шэнтым сетIысэхри, си щхьэр субыдыжащ. Гум щэхуу къызжеIэ: «Ар Рустамщ!». Си фIэщ сщIын сымыдэу, аргуэру сегупсысыжащ, мы слъэгъуамрэ абырэ  я теплъэр зэзгъапщэу. Арат! Зэуэ сыкъыщылъэтри, сакIэлъыплъыжащ. Машинэ хужьым зыкъигъэшыжри, блэжащ, си щхьэгъубжэм   хуэзанщIэу.  Абы псынщIэу зричати, фIы дыдэу слъэгъуакъым я нэкIухэр, ауэ ари куэдыщэт си дежкIэ. Ар гукъэкIыж бэмпIэгъуэу, псэр зыгъагъыу,  Iэпкълъэпкъыр зыгъэузыжыфт… ЗызмыщIэжу, шэнтым сехуэхыжри, нэпсхэр къежэхащ. Ахэр стIолым тет сурэтым теткIуэрт. Абы лъагъуэ псыф къыщигъанэурэ, стIолми  нэсыжт. Зэуэ си нэгум къыщIэувэжащ илъэс зыбжанэ ипэкIэ си гъащIэм къыщыхъуу, дуней тетыкIэр, гупсысэкIэр зыхъуэжа Iуэхугъуэр…

ЕтIуанэ курсыр къэзуха къудейт, школым къыщыздеджауэ щыта щIалэ, Рустам къыщысхуэзам. Зэи дызэзэгъыу щытатэкъыми, згъэщIэгъуат гуфIэжу къызэрызбгъэдыхьар. Ар гъэфIауэ, щысхь зымыщIэ, псалъэ жагъуэхэм я къарур зэхэзымыщIа цIыхухъу ткIийт. УнагъуэкIэ егъэлеяуэ бей гуэрт къызыхэкIари, ари и напщIэ телът. Щеджэр хамэ щIыпIэт, зыхуеджэри нэхъ хъуэпсэгъуэу хэIэтыкIа IэщIагъэт. Зигъэпсэхуну къигъэзэжауэ арат. Дауэ мыхъуми, щэхуу сигу зыхукъуэплъу щытам сигъэгъуэщатэкъым, илъэситкIэ дызэрымылъэгъуами.  ШхапIэ дыщIыхьауэ, и гъащIэм, и Iуэхухэр зытетым схутепсэлъыхьыжырт. Сэри сыщыст щтэIэщтаблэу, таурыхъым сыхэхуа сфIэщIу. Зызгъэхъеймэ, псори кIуэдыжыну къысщхъут. Зыри нэгъуэщI сыхуеижтэкъым а нэ къуэлэнхэм мис мыпхудэу сыщIэплъэу игъащIэ псокIэ сыщысын фIэкIа. ЖиIэ псом сыщIэдэIуи хуэдэт, ауэ си гупсысэр нэгъуэщI щIыпIэ щыхэтт.  Егъэлеяуэ сфIэтелъыджэт хьэлкIи теплъэкIи зэрызихъуэжар. Гузавэу гу мащIэу кIэзызыр арэзы схуэмыщIу, сыбгъэдэст.  Нэхъ лъагэ, нэхъ цIыхухъу Iэпкълъэпкъ хъуат. ПсэлъэкIэ дахи зыхилъхьат. Япэхэм хуэдэу мыхьэнэ зимыIэ куэд жиIэртэкъым, щIыкIэншэу зищIу, гур зыбгъэдигъэкIыртэкъым. Бгъэдэлъ нэхугъэм уитхьэкъурт. Нэм къыщIэуэжыртэкъым зэрагъэфIам къыдищта хьэл мыхъумыщIэхэри. Дэтхэнэ цIыхуми зэманым игъэса нэужьщ и акъылыр щызэтеувэр. Ара хъунт абыи и Iуэхур зэрыхъуар.

И псалъэхэм гъэхуауэ  седаIуэу сыздэщысым, къызжиIат:  «Марьянэ, уи щхьэц гъуафэр зэрыухуэнащ, ар нэхъ кIыхьыж хъуаи! Нэ фIыцIэшхуитIыр  вагъуэ Iэрамэ щIапхъа фIэкIа умыщIэу къолыдыкIри. Iупэ пIырыпIыр гуапэщ, къыпхуэгуфIэнуи хьэзырщ! Нэхъ дахэ ухъуа фIэкIа, зыкIи зыпхъуэжакъым…» — Иджыри къэс зы хьэрф дэмыхуауэ сощIэж лъагъуныгъэм щIэдзапIэ хуэхъуа а псалъэхэр.

Дэ тIур фIыуэ дыпсалъа нэужь, унэм сишэжыну гукъыдэж иIащ…

ЕтIуанэ махуэм, пшапэ зэхэуэгъуэу къэкIуащ силъэгъуну. Хуэмурэ, къыскIэлъыкIуэ хъури, игу сызэрырихьым къыщымыувыIэжу, фIыуэ сызэрилъэгъуар зэхызигъэхащ. Си лъагъуныгъэм и инагъыр жесIэмэ, къэхъунум сыщышынэри, зызбзыщIащ. Жагъуэу зэрызмылъагъум фIэкIа зыри жесIакъым. Ауэ, дызэгъэпсалъэ, къыщызжиIам хуэздащ – деплъынщ! Абы щыгъуэ сыту сынасыпыфIащэт! Сыту фIыщэу слъагъурэт сэ ар! Гугъэ дахэхэр къысхуиIэу къызэрыскIэлъыкIуэм сыщыгуфIыкIырт. Си псэр тхъэрт, и гуапэт, фIыуэ илъагъум и гъунэгъути. Абы нэхъыфI зыгуэр щыIэт?

Апхуэдэурэ зэманыр кIуэрт. Рустам и ежьэжыгъуэ махуэри къэсат. И нэпсхэр къыфIызэпижыхьауэ, сэр фIэкIа хуэмейуэ, сыкъыумыгъапцIэ закъуэ, жиIэурэ, игъэзэжащ еджапIэм. Махуэ къэс къэпсалъэрт, къатхэрт ар. Зэи къимыгъанэу къызжиIэрт и лъагъуныгъэр зэрыхэхъуар. Сэри си фIэщ хъурт абы жиIэр. Еджэным зестауэ,нэгъуэщI гупсысэр мащIэ зэрысщIыным сыхэтт. Ари ерагъкIэт къызэрызэхъулIэр. Хуэмурэ, зэманыр екIуэтэкIырт, сэ фIыуэ слъагъум сыпэплъэрт. НэгъуэщIхэр зыбгъэдэзгъэхьэртэкъым, ди зэхуаку пэж фIэкIа дэлъыну сыхуейтэкъыми. Сашэну къысщIэупщIэхэри жэуапыншэу къанэрт. НэгъуэщI зыми хуэмеиж сыхъуат. Куэдым ди Iуэхур яфIэдыхьэшхэнт. Ар зи къулеягъ, зи дэгъуагъ сэ схуэдэхэм дахьэхын хуэмейуэ жаIэрт. Ахэр фыгъуэ псалъэу къэслъытэрти, седаIуэртэкъым: «Къэфлъагъунщ фэ псоми си насыпыр здынэсыр, еджэныр къызэриухыу сишэнщи! Iуэхукъым си ныбжьыр хэкIуатэми. СыщытхъэжкIэ, сынывэплъыжынкъэ!»

Ауэрэ, и еджэнри зэфIэкIри, къигъэзэжащ сызэжьам. Аргуэру дызэпсалъэури илъэсышхуэр кIуащ. Сэри сылажьэрт, ари арат. Нэхъыбэм дызэгъусэу, зыдгъэпсэхуу махуэхэр етхьэкIт. Дэ тIур дызыхурикъужырт.

Илъэс етIуанэрекIуэкIыу зыгуэр къызэпхъуащ. Дыдейхэм ямыщIэххэу, Рустам зэхихри, сыкъытрихыжащ.

— Марьянэ, тIэкIунитIэ зыхуэгъэшэчыж. Иджыри къэс лъагъуныгъэ зэхудиIар умыкъутэ. Сэ укъызэрызэжьам срогуфIэ икIи усшэнущ. Ауэ зэкIэ си Iуэхур хуэхъущэркъым. Адэ-анэр къысхэмыту сыпсэуфыркъым иджыри, сызэтеува щIыкIэкъым. КъулыкъукIэ сыдэкIуеихукIэ къыспэплъэ. НэгъуэщI зыми сыхуейкъым. Уэ зыращ сэ фIыуэ слъагъури, щхьэгъусэ схуэхъуну сызыхуейри! Алыхьым жиIэмэ, куэд иIэжкъым укъэсшэным. – жиIэрт. А жиIэхэри апхуэдизкIэ си гум фIэфIти, нэм нэпсхэр щIэз хъурт.

Ауэрэ, илъэсищыр кIуащ. Мобы лэжьапIэ хъарзынэ иIэ хъуат, и Iуэхухэри тэмэмт. Ар тхъэрт, сэ нэпсхэр къызэжэхырт. Си ныбжьэгъухэр  куэд щIауэ унагъуэт. Сабий зырыз-тIурытI яIэу псэухэрт. Сэ зырат хъуэпсэным хэмыкIыу екIуэкIыр. Ахэр слъагъухукIэ,  си гур къызэфIэнэрт. Iейуэ сыхуейт унагъуэ сиIэну, щIэблэ цIыкIуи къыдэкIуэу. Ауэ мобы зигъэхъейртэкъым. Ар  си жагъуэт, хэз хъуат абы и узыр Iэпкълъэпкъым.  ФIы дыдэу ищIэрт си гум щыщIэхэр, ауэ зыри жиIэртэкъым. Иджы сэ нэгъуэщIхэри къысхуеижтэкъым. Сыкъыдэнэжауэ арат! СыкъэгумащIэурэ, куэдрэ сыгъ хъуат. Иджыри адэ жыжьэу гум мащIэу щыгъэпщкIуауэ сыщыгугътырт сишэну, и псалъэхэр иIыгъыжыну. Ауэ, сыщыуат… Псори къэкъутэжащ зы махуэ угъурсыз гуэрым!

Уэсыр куууэ телът, жьы щIыIэри къепщэрт а махуэм. СызэрыпIыщIэм хыхьэжырт гум телъ мылри — нысащIэ, къулей унагъуэ къыхэкIа хъыджэбз си щIалэм къыхуахьат дыгъуасэ пщыхьэщхьэм. Пщэдей фызышэ махуэт. НэгъуэщIу хъужынутэкъым я Iуэхур — куэд мыщIэу дунейм къытехьэну я сабийм адэ иIэн хуейт.  Сэ зыри сримыщIысыжу сыкъэнат. Сыти сщIэжынт, гурыIуэгъуэт къэхъуар. МафIэ зэуэ къэлыдам дэ тIум ди зэхуакум дэта лъэмыж  дызэрызэхуэкIуэр хисхьат.

— Усшэжынщ унэм нэс, Марьянэ – машинэбжэр Iуихыурэ жиIат абы щыгъуэ дызэхуэзауэ. ЖысIэни, сщIэни къысхуэщIэртэкъым. Зыри схузэфIэмыкIыжу си Iэпкълъэпкъыр зэщIэкIэзызэрт.  Гум телъ уIэгъэм сызэригъагъыр илъагъуну сыхуейтэкъыми, хуэздакъым ар.

— Упсэу, сынэсыжынщ хуэмурэ. ФIыкIэ… – щэхуу жесIащ. Къысхудэшеякъым.

— Марьяна, сынэпсэлъэнщ сэ, псори зэфIэкIмэ.

— Абыхэм ухэмыт. Сыхуейкъым. ФIыкIэ! – жысIащ нэхъ ину, сызэхихыу IукIыжын щхьэкIэ.

— Сыт апхуэдэу щIыжыпIэр?

— Сыт а жыпIэм къикIыр? Сыту пIэрэ узыщыгугъыжыр? Зыри зэи щыIэнукъым. Уэ ущоуэ. Уи мыгугъэ, псори а къапшам хуэдэу. – псалъэр схуримыкъуу, сыкъэувыIэжащ.

— Сыт ухуейми жыIэ, ауэ дэнэ ущымыIами, укъэзгъуэтынущ. Марьянэ, си псэ, сызэхэпхрэ, сэ фIыуэ узолъагъу! – си IэмкIэ къэIэбат, ауэ сикIуэтри, лъэзгъэIэсакъым. Абы и нитIым сыщIэплъэри, сыдыхьэшхащ. ЗгъэщIэгъуэжырт ари зэрысхузэфIэкIар. Мы дунейр зи инагъ, нэхъ уIэгъэ куу къызыхэкI щыIэ хъунтэкъым, дзыхь зыхуэпщIу щытам и пцIым къыздихьым нэхърэ. ГущIэгъуншэт  лъагъуныгъэ зыхуэсщIа щIалэм и псалъэхэри. Ауэ, зысIыгъыни хуейт, си къарум къызэрихькIэ.

— Еууей! Сыту удыхьэшхэныщэ уэ! Лъагъуныгъэм ухутопсэлъыхь зым, нэгъуэщI уи лэгъунэм щIэсу!.. Сыщыуами, уи жагъуэ сщIыми, къысхуэгъэгъу, ауэ, си гъащIэм уэ ущыщыжкъым. Тхьэм жьы фызэдищI, насып къывит. Упсэу, иджыри къэс     екIуэкIа псом щхьэкIэ. Сэ сабий гупсысэкIэ сиIамэ, уэ зыри уи лэжьакъым. Дауи си фIэщ хъуат а псалъэ нэпцIхэр?! – нэпсхэр нэм къытелъэдати,  си щIыбыр хуэзгъэзащ.

— Апхуэдиз илъкъым абы…

ТIури щэху дыхъуащ. Ара хъунт жытIэнури, сыIукIыжыну сежьэжащ.

—  Зэт, къэувыIэт! – къоIэбэ.

— Сыт иджыри къызумыщIэу къэбгъэнар? – зыхуэзгъэзэжри, и нитIым сыщIэплъащ. Гу кIэзызым зикъузурэ, гъырт.

— Марьянэ, пэжщ сэ жысIэр, фIыуэ уэ зыращ слъагъур. Уэрат, си адэ-анэм я унэм нысащIэу щIэсшэну сызэхъуапсэри. Си щыуагъэри сопшыныж, къысхуэгъэгъу. – И жыпым йоIэбэри, зыгуэр кърех. – Мыр, куэд щIауэ къыпхуэсщэхуат. – Хуэмурэ зэкIуэцIихри, дыщэ Iэлъын  къэслъэгъуащ. – СынолъэIу, си цIэкIэ зехьэ. Зэи усщыгъупщэнукъым, си тхьэIухуд!

Си пIэм сижыхьауэ сыздэщытым, къэIэбэри, Iэгум кърилъхьащ. ЖысIэн сымыгъуэту, дакъикъэ зыбжанэкIэ сыщытащ. Ди нитIыр зэхуэзарэ, дынэщхъейуэ. СыIукIыу сежьэжын хуей щхьэкIэ, схулъэкIыртэкъым – тIэкIу IуэхушхуэIуэт ар си дежкIэ.

— ЗыIэрызгъалъхьэ, куэд щIауэ сыпхуехъуапсэрт сэ абы.

— ЦIыху бзитI-щхьитI! – Си Iупэр кIэзызми, ерагъкIэ сыпыгуфIыкIащ. – ЛIо, Iэлъын IэрылъхьэкIэм  зебгъэсэну ара? Умыгузавэ, ар уэ пхуэзэфэкIынщ, лейуи гугъу зумыгъэхь — си Iэм сыкъеIэжри, Iэлъыныр ехуэхащ. ДэнэкIэ лъеями, слъэгъуакъым. Ар къысфIэIуэхут сэ, сытми?

— Хьэуэ… ПщIарэт уэ сызэрыпхуейр, пщэдей хьэгъуэлIыгъуэм сэ езыр сыхэмыту хъуну щытатэми! Ауэ къохъу ди хъуэпсапIэхэр гъащIэм щытIэщIих, тхьэ къыбгурымыIуэрэ?

— Пэжщ, а гъащIэ жыхуэпIэм къуитым ущримыкъукIэ, а уиIа мащIэ  тIэкIури птрехыж. Къыпхуигъэфащэм пщIэ хуэщIын хуейщ. Мис, уи щыуагъэр тIуми допшыныж. Сыт ухуейми жыIэ, ауэ Iуэху пщIэхэмкIэ уи псалъэхэр умыгъэпэжыжмэ, а къыупсэлъхэм мыхьэнэ яIэкъым. Дауэ мыхъуми, сыт жумыIэми, уи нысащIэр нэгъуэщIкъэ? Сытыт, сэ сыкъыщIэбгъэпцIар? Апхуэдизу сыпщыгугъыу, сыножьэу сыщысу, тхьэ нэгъуэщIым зыпыпщIэхха?!

ЖиIэн игъуэттэкъым. Сэри апхуэдэуи сыхущIэкъутэкъым жэуапми,  пысщащ. – Сэ псори къызгуроIуэ. Уи лъагъуныгъэ къыпхуэмыIуатэу щытам и инагъри и къарури къэсщIащ. Пэжт жаIэу щытахэри, уэ пхуэдэхэм дзыхь яхуэпщI хъунукъым…

— Сэ си гум уимыхуу уилъынущ, кхъыIэ, уэри сызыщумыгъэгъупщэ…

КъызгурыIуэтэкъым зыхуейр.

«Сызыщыгъэгъупщэ жыпIэу улъэIуами, схузэфIэмыкIынт сэ ар!» — сегупсысащ, ауэ нэгъуэщIщ жесIар.

— Зэрыхъущ, укъэзгъэгугъэркъым. Иджы сэращ лъагъуныгъэм епцIыжыр. Къэгъазэ имыIэу. Мазитху ипэкIэ пхузэфIэкIар сэри схузэфIэкIынщ. – СыIукIыжыну сежьат, ауэ жиIэм семыдаIуэу схузэфIэкIакъым аргуэру.

— Марьянэ, пщIэ ин пхузощI уи дуней тетыкIэм щхьэкIэ. АбыкIэ уэ пхуэдэ куэдым уакъыхощри, узыхущIегъуэжын Iуэхухэр зэхыумщIыхь…

«Сытыфэ къызиплъар мыбы?» – сегупсысыри, зэпызудащ и псалъэхэр:

— Укъыстемыгузэвыхь, си нэмысыр хэзутэнкъым. Ауэ, сэ насыпынши сыхъункъым… Ухъуапсэу си лъэныкъуэкIэ укъеплъэкIыжынкIи хъунщ!..

— Зи унагъуэ уихьэр тхъауэ фIэкIа сщIэркъым.

ЕрагъкIэ а махуэм унэм сынэсыжри, си нэпсхэр къехащ. Псори гум изгъэхуну сыхуейт, ауэ дауэ апхуэдиз Iуплъэгъуэхэр, апхуэдиз лъагъуныгъэ псалъэхэр пщыгъупщэн? Сыт епщIэн, лъагъуныгъэм итхьэлэ псэм?

Щыгъынхэр дахэу згъэтIылъыжри, си пэшым зыщысплъыхьащ. Нэм къыфIэнащ сурэт, щIалэ гуфIэр. Сыпхъуэри къыфIэзудащ. ЩIым ехуэхащ, абджыр лъалъэу. Сурэтым сыщхьэщыст, сыгъыу…

И мэ зыщыуауэ сиIэн седэхащIэурэ, зэхуэсхьэсыжащ, пщэдджыжьым пхъэнкIий дэзышым естын папщIэ. Сыхуейт зы къэмынэу згъэкIуэдыну, щIэслъхьэжыфыр щIэслъхьэжыну. ЩIыбым, сыбэуэну сыздыщIэкIам, жьы щIыIэр къепщэрт. Зэуэ сигъэдииурэ,  си нэпсхэри си гугъуехьхэри здрихьэжьауэ ихьт. Щэхуу жиIэ хуэдэт: умыгумэщI, пщэдеи махуэщ. Сэ зысхуэмыIыгъыу сыгъырт, си закъуэу сыкъыздэнам. Дыгъуасэ сэр нэхърэ нэхъ насыпыфIэ дунейм темыту къысщыхъурт, нобэ сэ зырат насыпыншэу щыIэр.

Сыт сщIэнт? ГъащIэр апхуэдэт. КъысщыщIар къысщыщIат, адэкIэ сыпсэуни хуейт, а  дерс схуэхъуар сщымыгъупщэу.

Жэщ псом зызгъэкIэрахъуэу сыхэлъащ, дыгъэ нэхур зэрыслъагъуу, сыкъызыфIэуващ. Нобэт я нэчыхьытхыр… Си щхьэр здэсхьыни сыздэкIуэни сымыщIэу, нэпсхэр скъузу, гъуджэм сыбгъэдэст. Слъагъу теплъэ тхьэмыщкIафэми нэхъ Iеижу сигъэгумэщIырт. Удз гъэгъам псы щыхуримыкъум, тхьэмпэхэр къолъэлъэхыж, гъуурэ. Гум щыкуэд лъагъуныгъэ яутам сигъэгъурт сэри. ЗысхуэмыIыгъыжу, зэуэ нэпсхэри къащIэхуащ нэ зыхуэмыхьыжхэм.

«Дауэ арыншэу сыхъуну? Сыт сщIэжынур?» – сызэрыпсэуным сегупсыст. Дакъикъэ дапщэкIэ сыщысами сщIэркъым апхуэдэу. Ауэ, зэшым симытхьэлэпэн папщIэ, гъуджэм сиплъэу соув. Си теплъэр схъуэжыну мурад сощI.  Пызгъэтыфынтэкъым Рустам зытелIэу щыта щхьэц кIыхьри абы фIэкIа. И фIэфIу зэрыщытам хуэдэу зэи сыщытыну сыхуеижтэкъым. Си щыгъыни, зэрызызгъэдахэ, зэрызыхэслъхьэ, зызэралэ Iэмэпсымэхэм нэгъунэ  схъуэжащ. Щхьэцыр пызупщI къудейми къыщызмынэу, сырыхубзэу злэжащ. Си нэкIури нэхъ Iуву къисцIэлэкIащ. Щыгъынхэми къахэсщэхуащ. Си дуней еплъыкIэр зэрысхъуэжам хуэдэу, сэри зысхъуэжащ…

Ауэ, дауэ сымыщIами, а махуэм, си лъакъуитIым сахьащ хьэгъуэлIыгъуэм. Щауэмрэ, нысащIэмрэ щытт, зэбгъэдэту. ИужькIэ, я нэкIухэри къызолъагъу. Сыту насыпыфIащэт ахэр! Зэплъыжхэрт, зэхуэгуфIэу. Дыгъуасэ фэрыщIу зыкъысхуищIа хъунт…

Зы тхьэмахуэфI дэкIыжауэ, си гурыщIэхэр зи телъхьэу щытам и анэм сыхуэзащ. Езыр къызбгъэдыхьэри, къысхуэгъащ. Япэм сызэримыпэсу щытами, иджыпсту сэр фIэкIа хуэмейуэ жиIэрт. Я напэр зэрытрахар къехьэлъэкIыу къыщIэкIынт. Сэ си щхьэр лъагэу Iэтауэ жэуап дахэхэр естри, лъэныкъуэ зезгъэзыжащ.

Iэлъыныжь цIыкIури, сымыщIэжыххэу си сумкэм къыдэхужат, зэман дэкIауэ. Ар си хьэпшып гъэпщкIуахэм яхэслъхьащ. НэгъуэщI есщIэн схузэфIэкIакъым.

«НасыпIыфIэ сэри сыхъунщ!» — сегупсысырт,  апхуэдэ тхьэмыщкIагъэр Алыхьым къыстрилъхьауэ си фIэщ схуэмыщIу.

Си гъащIэм къысхуэнэжар лъэжьыгъэрати, абы зестат, сызыщымысхьыжрэ,  щхьэ къэIэти симыIэу. Куэд дыди дэмыкIыу къулыкъукIи саIэтащ. Абы хэту, си лэжьэгъу лIы гуэрым и къуэ къалащхьэм къикIыжар, Iэбубэчир зи цIэр, къызагъэцIыхуащ. Ар теплъэкIэ бжьыфIэ дыдэу пхужыIэнтэкъым. ЩIалэ гъур лъагэт. ЗыщIыпIэ цIыхухэм хэту щыслъагъуамэ, гу лъыстэу сеплъыххэнтэкъым. Ауэ абы щыгъуэ зыгуэркIэ сыдихьэхат. Ар егъэлеяуэ укIытэхт. Сыздеплъым, плъыжьу къызэрызэщIэнэр сфIэхьэлэмэтт.  Щабэжь гуэру къысщыхъуат, сызэрыIуплъэу.

«ПщIэнукъым, нэхъыфI сыхуэмызэжынкIи хъунщ, сеплъынщ ди Iуэху зэрыхъум» — жысIэри, занщIэу зыпызмыгъэкIыу, дызэрыцIыхуныр здащ.

Ди насыпи зэхэлъу къыщIэкIри, зэман кIэщI фIэкIаи дэмыкIауэ, сишащ. Iэбубэчыр фIыуэ сыкъызэрилъагъур сщIэрт, ауэ сэ схузэфIэкIакъым адрейр сщыгъупщэну. Нэхъ губзыгъэ сыхъуати, иджы сщIэрт, дэтхэнэрами лъагъуныгъэ къэзылэжьыр. Ауэ, зэрыжаIэщи, къытхуэмейм дыщIэхъуэпсурэ, къытхуейр догъэпыхьэ.

Илъэс еплIанэ мэхъу ди унагъуэр. Си щхьэгъусэри сэри дызэгурыIуэ —   дызэдэIуэжу дызэдопсэу. Сабий зэтIолъхуэныкъуэ цIыкIухэм тIум ди гъащIэри хэтт. Арат ди гурыфIыгъуэри ди хъуэпсапIэри. СынасыпыфIэ дыдэуи схужыIэнкъым. Зыр фIыуэ слъагъуу, адрейм сыдопсэу. Ауэ Iэбубэчыр согъэлъапIэ, и гуэныхьи сыхуейкъым, хузэфIэкIыу зыри къигъанэркъым къызбгъэдимылъхьэ. Сэри апхуэдабзэу сыбгъэдэтщ. Псалъэ жагъуи езым дэнэ къэна, и унагъуэм зэи щызэхызагъэхакъым. Ауэ си гур сфIокIуэ Рустам дежкIэ. Си лэжьапIэм щыгъэпщкIуа и сурэтым куэдрэ соплъ… согупсыс и псалъэхэми: «Дэнэ ущымыIэми, укъэзгъуэтынщ!» Ар къэхъуамэ, сытыт сщIэныр? Сыщегупсыс, сыщехъуапсэкIэ, сыкIэлъыкIуэнуи къыщIэкIынт. Ауэ си бынитIыр-щэ? Ахэр схухыфIэдзэнутэкъым.

Си гъащIэр къэсщIэжу, сфIэкIуэдам сегупсысрэ, сиIэм сримыкъуу сыздэщысым, бжэм къытеуIуащ зыгуэр. Iузох. Си гур зэуэ пыхуауэ къысщыхъуат, зэи сызыхуэзэжыну си мыгугъат сызыIуплъар. Езыми и гугъа хъунтэкъым мыбы  къыщызихьэлIэну. Сыкъызэригъэгубжьар къезмыгъэщIэну, занщIэу соупщI зыхуейуэ къыщIэкIуамкIэ. Лэжьыгъэ Iуэхути, щызэфIэкIым, къригъэжьащ:

— Уи Iуэхухэр зэрыфIыр солъагъури, согуфIэ. Хуабжьуи  зыпхъуэжащ.

— Уэ дауэ ущыт?

— Си Iуэхухэр зэрымщIагъуэм хыумыщIыкIIауэ жызыбгъэIынура?

— Ухуэмеймэ, жумыIэ! Ауэ аращ зэрыщытыр. Унагъуэ пщIауэ зэрыщытам сыщыгъуазэщ, нэгъуэщI, сщIэркъым.

— НытIэ, си унагъуэкIэ тэмэмкъым. Дызэзэгъыркъым. Уэри усщыгъупщэркъым. Марьянэ, солъагъу уэри сэ укъызэрысхуейр. Мор изгъэкIыжынщ, уэри къикIыжи, дызэрышэжынщ.

Сыту хьэлэмэт ди гъащIэр! Зэхэсхыну си хъуэпсапIэу щытахэр зэхэсхащ, ауэ зыкIи си гум лъэIэсакъым. Сыхуеижт сэ абы? Си бынитIыр зэи хыфIэздзэнутэкъым.

— Ущоуэ. Аргуэру ущоуэ. Уэ уиIэр зэи пхъумэркъым. УиIэм уебакъуэурэ, къыплъысын хуэмейм удопIэстхъей. Си гъащIэм зыри схъуэжарэт жысIэу хэткъым… Уэ пщIэнумкIэ ухуитщ, ауэ сэ си бынхэр дунейм зеиншэу тездзэфынукъым. Гуащэ-тхьэмадэ пхъум хуэдэу фIыуэ сызылъэгъуахэр, щхьэгъусэ гу къысщызымыхуэфыр, сызэзымыпэсу къызэпцIыжахэмкIэ зэрызмыхъуэжынур къыбгурыIуэн хуейщ!

— Уи теплъэр зэрыпхъуэжам хуэдабзэу, хьэлкIи зыпхъуэжаи.

— АбыкIэ уэращ си дэIэпыкъуэгъуар. Упсэу си гъащIэр тынш зэрысхуэпщIам щхьэкIэ. НэхъыфIщ, дызэрызэфIэкIуэдар. ГъащIэм сигъэсащ сэ! Апхудэу натIэкIэ сеуэу сыкъэмыувыIэжатэмэ, цIыху пэжым и щIыхьыр зэхэсщIэнутэкъым.

— Сыт апхуэдэу щIыжыпIэр?

— Узыщыгугъхэр, гурыщIэхэр хаутэу, пщIа псом ахъшэр къытекIуэу щыкIуэдыжкIэщ гу зылъумытахэм щалъыптэр. Дунейм и дахагъэмрэ и  IэфIагъымрэ щызэхэсщIар иджы дыдэщ. Аращ ди гъащIэр зэрызэхэтыр. УиIэу зумыхьар, кIуэдамэ, абы къыкIэлъыкIуа фIы тIэкIур цIыху губзыгъэм игъэгъуащэркъым. БжызоIэ, сыхуейкъым сэ, лэжьапIэ Iуэхум къыфIэкIыу, зыгуэр ди зэхуаку къыдыхьэну!

— Иджыри егупсысыж! Сэ сыгушыIэркъым икIи сыджэгуркъым. Уэ сыпхуейщ, сыпхуэныкъуэщ. Зэман дэкIам къызгуригъэIуащ ар.

— Сегусысащ псоми фIыуэ. Уэстащ жэуапи!

Сыхьэтым соплъ. Сэ унэм къыщыспоплъэ си щхьэгъусэмрэ си бынитIымрэ.

— ПщIэну ухуеймэ, си гум къэкIащ щыри.

— ЖумыIэ, а къожьэр фIыуэ плъэгъуауэ, сэращ уэ узыхуэныкъуэр.

— Сэ езым  нэхъ сщIэжынщ сигу уэ ипкъутыхьар зыхуэныкъуэр. Сэ иджыпсту сыкIуэжын хуейщ.

— СыщIэпхужура?

— Апхуэдэу жысIакъым, ар уэращ жызыIэр.  Сэ си лэжьэгъуэ зэманыр икIащ.

Ар къыщытэджыжам, сигу къэкIыжащ Iэлъын цIыкIу къызитар. Къыдэгъэжым къыдэсхыжри, ари хуэсшиижащ. Зы псалъэ жимыIэу къищтэжри, езыри щIэкIыжащ.

Сэ сыщыгуфIыкIащ мы ди ныщхьэбэрей зэIущIэм —  си жагъуэт си Iуэху езыр зэрыхуейуэ иухауэ зэрекIуэкIыр. Иджы, мис, иужьрей псалъэр сысейуэ дызэбгъэдокIыж!

Си хьэщIэм и щIыб къызэригъазэу, гупсысэ куум сызэщIиубыдащ. Си гъащIэм щызмыгъуэту, псэр щIэмытыншыр къысхуэщIэртэкъым. Си гугъэт ар Рустамыншэу сызэрыпсэум къыхэкIыу. Иджы сыхуэзэри къызгурыIуащ – аракъым!

Иджы, шэч хэмылъыжу, къэсщIат си дежкIэ мы дунейм щынэхъ лъапIэр си унагъуэр зэрыарар икIи сыпIащIэу сыщIэкIыжащ. Къысхуэзэу хъуам сахуэгуфIэрт, си насыпымкIэ садэугуэшэнуи сыхуейт! Шхыныгъуэ гуэрхэр къэсщэхуащ, сабийхэри зыщыгуфIыкIын IэфIыкIэхэр зэзгъэпэщри, сахуэкIуэжащ.  Щхьэгъусэр и пхъуитIым ящхьэщыст. Дауэ мыхэр хамэ  щIалэкIэ схъуэжынт?!

ПщэфIыгъэ мэ IэфI гуэрхэри къысщIехьэ. Дауи, пщэфIахэщ. Сэ къыспоплъэр.

ХъыджэбзитIыр къызбгъэдэлъэдащ, IэплIэ, ба къысхуащIыну, Абубэчыри хьэлъэ сIыгъхэр сIэщIихащ.

Зэрыунагъуэу Iэнэм дыбгъэдэсу, зэхызох жьышхуэ къыкъуэуам и Iэуэлъауэр. Абы  щхьэгъубжэ Iухар зэридзэрти, хуэсщIыжыну сыкIуащ.  Зэуэ къысщIихуа жьы щIыIэм сIэщIихащ мо нетIрей зэIущIэм си гум къыщигъэхъея гупсысэ зыкIи сызыхуэмыныкъуэхэр. ПщIэнтэкъым, абы  уи гур къыхузэIух зи гъащIэ дыдэм упэзыщI цIыхум, жиIэу фIэкIа. Ауэ, сыхуэхьэзыртэкъым сэ ар сщIэну: Рустам теухуауэ си гум псори изгъэкъэбзыкIыжауэ си гугъэжми, Абубэчыр зыхуэзгъазэу иджыпсту схужыIэнутэкъым «фIыуэ узолъагъу» псалъэхэр – къысхудэшеинутэкъым.

Iэнэм сыщытIысыжам, сызыхэсхэм я хуабагъэм, гуэпагъым зыкъызашэкIат.

 

Пщэджыжьым сыкъыкIэрымыхуу лэжьапIэм сызэрынэсам сыщыгуфIыкIыу сыздэщысым, сурэтыжь цIыкIу Рустам зэрытыр къысIэрохьэ. Абы сеплъащ дэкъикъэ зыбжанэкIэ, итIанэ зэIыстхъри, хыфIэздзэжащ. Зы нэпси къемыхыу. Абы хэту, си жып телефонымкIэ сыIэбащ:

— Iэбубэчыр! Сыт пщIэр? – соупщI. Иджы си мыхабзэу нэхъ сыхуей хъуат и макъ зэхэсхыну.

— ЛэжьапIэ сыщIэсщ, зыгуэр ухуейуэра?

— Iуэху  пхузиIэт. Ей, кхъыIэ, нобэ мы дуней дахэм тIури думыгъэлажьэу, зыдгъэгъэпсэху зэгъусэу.

— Сыаразыщ,  — зы дакъикъэ емыгупсысэу, къызитыжащ  жэуапыр. — Уи лэжьапIэм сыныIухьэнщ, зы сыхьэт ныкъуэкIэ!

Дыгъэ нурым зыхуэдгъафIэурэ, дежьащ. Дынэсри, парк удзыпцIэм дыхэтIысхьащ. Дыпсалъэрт, дызыщыгуфIыкIыжрэ жытIэхэри тфIэхьэлэмэту. Ауэ укъытIуплъэн къудей фIэкIа ухуейтэкъым, дызэрынасыпыфIэр къэпщIэну. Иджыт дэ IэфIу япэ дыщызэбгъэдэсыр.

Къэхъуар къызэрыгурымыIуэр щыслъагъум, жесIащ, нэкIэ сыдэджэгуу:

— Iэбубэчыр, уэ  пхузиIэ лъагъуныгъэм сыт хэпщIыкIыр?

Сэ абы и жэуап сыпэплъэрт, езыри щыст, цIутI жимыIэу къызэплъу. КъыгурыIуэу къыщIэкIынтэкъым, дауи, сэ  апхуэдэу щIыжысIар. Соплъри, щIызогъу:

— Сэ, пэжыпсу, фIыуэ узолъагъу!

— ПщIащэрэт, — къыщIоплъэр ар си нэм. – ПщIащэрэт сэ а псалъэхэм сазэрыпэплъар, си гугъэр хэсхыжыпэным сынэсат. Сэри фIыуэ узолъагъу…

ТIури зэуэ щым дыхъуащ. Нэр нэм, гур гум игъащIэкIэ умылъагъун кIапсэ кIэщIкIэ зэрапха фIэкIа умыщIэу, зэшэлIа хъуат. Псэхэр тхъэрт.

— И, Iэбубэчыр, иджыри къэс сыноупщIыну си дзэр мэш, ауэ пэжыр къызжепIэну сыкъэбгъэгугъэрэ?

— Сэ пцIы щыпхуэзупса къэхъуа?

— Хьэуэ!

— НытIэ, щхьэ апхуэдэу жыпIэххэрэ? – ЗэхихамкIэ зэрымыарэзыр къапщIэрт.

— Дэ тIур дызэрагъэцIыхун и пэкIэ, сыкъэплъэгъуат?

— Хьэуэ. Ауэ уи хъыбарыфI куэд зэхызагъэхат. А псор си фIэщ схуэщIыртэкъым. Пэжрэ пцIырэ къэсщIэну сыхуейт.

— НытIэ, къэпщIахэмкIэ ухущIегъуэжа иджыри къэс?

— Бэлътоку сиIамэ, сыкIуэцIыгъэнт!

— Укъысщымыдыхьэшх.

— НытIэ, уи упщIэхэр щыгъэтыж!

— Япэу сыкъыщыплъэгъуам, узэрыдэсхьэхар сытыт?

— Уи нитI, укIытэу епхьэхахэмкIэ. – Ар гуфIэу къысхущIэплъащ. — ИужькIэ ди зэхуэзэхэм къызгурагъэIуащ, къыпхужаIэхэр зэрыпэжыр.

Иджы къызгурыIуат си гъащIэм насып щызгъуэтам пэсщIын зэрыщымыIэр. Гугъуехьым, бэлыхь псом дерс куу къыдокIуэ. Ар къыхэпхрэ, апхуэдэкIэ ущымыуэжмэ, нэпс щIэжахэр пщIэншэкъым, жаIэ. Сэ абы и пэжагъым иджы шэч къытесхьэжыркъым.

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: КIарэ Альбинэ, Прозэ

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

ЦIыхуу еплъар: 320

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: