Псалъэжь: ПлIэкIэ къихьар ныбэкIэ ихьыжащ.
ПсынщIэрыпсалъэ: КIыгуугур хьэгуагуэ? ХьэкIагуэ кIыгуугу?
ГушыIэ: ЩIалэм пыIэ къигъуэтащ. Хуэхъупсуращ.
Къуажыхь: Шууищэм зы шу къахоуэ. (Гухъу)

Къэплъыхъуэр

Замирэ и гукъэкIыж

— Псалъэ гуапэкIэ, тыгъэ дахэхэмкIэ сыкъыдихьэхат абы, — къеIуэтэж и лъагъуныгъэм и хъыбар Замирэ. КъыскIэлъижыхьырт, дэнэ сымыкIуами, си ужьым итт. Ныбжь нэхъей скIэрыкIыртэкъым. Махуэ лъапIэхэм ирихьэлIэу гулъытэ къысхуищIырт, сигъэгушхуэрт. Лъагъуныгъэ къысхуищIам куэдрэ къысхутепсэлъыхьырт. Ауэрэ сэри гухэлъ нэхукIэ сепщIыхьу, абы фIэкI нэгъуэщI зыри сымылъагъуу икIи зэхэзмыхыу сыхъуащ. Си гум лъагъуныгъэр щыушат. ИлъэскIэ дызэхуэзэу, ди гухэлъхэр зэхуэтIуатэу екIуэкIащ. ИужькIэ сыдэкIуащ. Дауи, Iыхьлыхэр арэзытэкъым. Сэ сафIэсабийт, илъэс пщыкIублт сызэрыхъуар.
« Уи ныбжь нэсмэ, удэкIуэнщ, умыпIащIэ, хэплъэ…» — къызжаIат куэдым. Ауэ сыт хэплъэ, лъагъуныгъэр уи гум къетIыркъамэ?! Сыт ныбжь, ар гурыщIэм зищIысыр имыщIэххэмэ?! Зыми седэIуакъым, сафIыдэкIуэсащ…
Си щхьэгъусэм ефэн и жагъуэтэкъым. ЩIэх = щIэхыурэ и ныбжьэгъухэр ди деж щызэхуэсхэти, щыст ефэ = ешхэу, хъуахъуэу. Пхъу цIыкIу зэдэдгъуэтат.
Махуэ къэс хъуэхъуакIуэ къакIуэхэрт, цIыхуншэ зэи дыхъуртэкъым. Ауэрэ, гъэхэр кIуэрт. Ипэ илъэситIым сынасыпыфIэу къысфIэщIат. Ауэ сэ хуабжьу сыщыуат. Си щхьэгъусэм унагъуэр къыфIэмыIуэхуж хъуауэ къысщыхъурт, фадэм нэхъри дихьэхати. Иджы ар ефэм и закъуэтэкъым, атIэ ахъшэкIэ джэгурт, жэщкIэ къыщытри нэхъыбэт. Здэджэгум ахъшэ щIыхуэ къытехуащ. А лъэхъэнэм сабийр цIыкIути, сылажьэ хъунутэкъым. Езым куэбжэ ищIырт. Ауэ и лэжьыгъэм къыпыкIIартэкъым. Е ирифырт, е джэгурти, ахъшэр иригъэхьэхужырт.
Зыгуэр жесIэмэ, къыщыстеIэби къэхъурт. Сэ сшэчырт абы и ефэнри, и къэкIухьынри, и кIий макъхэри, псалъэ мыхъумыщIэ къызипэсхэри, и удын гъущэхэри. Сшэчырт, фIыуэ слъагъурти. Гугъэри гъащIэм щыщщ, жыхуаIэрати, сыгугъэт абы фIыкIэ зихъуэжыну. Ауэ нэхъ Iей мыхъумэ, нэхъыфI хъуртэкъым. Сэ псори сыбзыщIырт.
« Фадэрщ мыхъумыщIэ езыгъащIэри, жезыгъэIэри. Зырызщ иджы фадэ емыфэр. Ар куэдым езэгъкъым. Абы иджыпсту и щIалэгъуэщ, зыгуэру къыдэхьэхыжын хуейщ, нэгъуэщI Iуэхум гу хуебгъэщIмэ, зихъуэжынщ » — зэзгъэзахуэрт а къомыр гукIэ. Ауэ сыту Iейуэ си щхьэр къэзгъэпцIэжрэт.
ТэлайкIэ щыму щыса нэужь, Замирэ и нэпсхэр щIелъэщIыкIри адэкIэ пещэж :
— Тезгъэгушхуэри, Урысейм зэщIыгъуу дыкIуат, сабийр си адэ – анэм къахуэзгъанэри. Абы дыщысондэджэрт. Хъарзынэу хэхъуэ диIэрт. Ауэ сыт, къэдлэжьыр псыкIэт. Махъи – хъери къыхыхьэртэкъым. Ирифырт, здэмыкIуапхъэ игъакIуэрт, гугъу дехьу къэдлэжьар. ИужькIэ ди унэ дыкъекIуэлIэжащ, абы и ефэнри зэрызэпымыут. Iыхьлыхэм Iуэхур зыIутыр тэмэму къыщащIэм, фадэ зыIуимылъхьэн хуэдэу, си щхьэгъусэм хущхъуэ халъхьащ. Мазэм нэс хъарзынэу дыпсэуащ; псалъэмакъыншэу, дызэгурыIуэу, мурадыфIхэр тщIыуэ, къекIуэкIа псори тщыгъупщэжауэ. Ауэ хущхъуэм и пIалъэр икIри, аргуэру ефэн щIидзэжащ.
КIуэ пэтми, нэхъ тэмакъкIэщI хъурт. Фадэм и закъуэми уи насыпт, мастэм тетIысхьауэ къыщIэкIащ. Мастэ зыхиIурт, ефэрт, зауэрт. Унэм щIэлъ хьэпшыпыфIхэр щIихыурэ ищэрт… Сыпсэлъэну сыхуиттэкъым, къыфIэзгъэкIамэ, сыщIиукIыхьынкIэ сышынэрт. Гужьгъэжь хуэсщIми, итIани сфIэгуэныхь хъурти, сытеужырт. « Сымаджэщ, апхуэдэ узи щыIэщ. Зыгуэру еIэзэн хуейщ, сымаджэщым езгъэшамэ, хъуну пIэрэ?» — жысIэрт сигукIэ.
Сэ куэдрэ селъэIуащ, сеубзащ абы зигъэхъужыну. Ауэ сыт, блынджабэм сепсалъэ пэлъытэт, сызэхихыртэкъым. Дэ аргуэру зэтIолъхуэныкъуэу щIалитI зэдэдгъуэтащ. ЛIыр щхьэприхмэ, сабийхэри цIыкIумэ, тэмэму псэухэм уехъуапсэмэ, гугъуехьтэкъэ. Ди бынхэр тIэкIу къэжэпхъа нэужь, сабий унэм естащ. Зыхуей хуагъазэу, я узыншагъэм къыщыкIэлъыплъу, ямыгъэмэжалIэу зэрыщаIыгъым и уасэри мазэ къэс естырт. Сэри зэрыхъукIэ сыкIуэурэ слъагъурт. Си бгыр щIэскъузэри, махуэ – жэщ симыIэу, лэжьыгъитI = щы зэдэсхьу щIэздзащ. Си щхьэгъусэр згъэхъужыну сыхущIэкъурт. Дохутыр гуэрхэри къезгъэплъат, ауэ, езым зигъэхъужын Iуэху зэримыхуэмэ, сэбэп къыхуэхъунт?! А Iуэхум щхьэкIи псалъэмакъ куэди, удыни згъэваи… Ауэ, итIани сыгугъэрт псори тэмэм хъужыну. Сэ псори щIэсшэчыр си лъагъуныгъэм папщIэт, си сабийхэм я хьэтыркIэт. Си гуауэр псэм дэзгъахуэу, дахэ защIэкIэ къыпэскIухьу сыбгъэдэст си щхьэгъусэм.
ЩIалэгъуэмрэ делагъэмрэ зэтащ жыхуаIэр пэжщ. Абы сызэрыдэкIуар щыуагъэ пэтми, ар си фIэщ сщIыну сыхуейтэкъым. Жьым сытесу псым сепыджырт. Сыкъриудми, сыкъэувыжырти иужьым ситу къэзжыхьырт. Сэ къыкIэлъызжыхьырт си нэгу щIигъэкI псом щхьэкIэ къэзмыгъанэу. Сыхуейтэкъым си сабийхэр адэншэу къэзгъэхъуну.
Гугъу сехьу къэзлэжьым щыщу си щхьэ зыри тезгъэкIуадэртэкъым. Сабийхэмрэ щхьэгъусэмрэ сатегужьеикIат. Дапщэрэ Iуэху хэхуа?, езмыгъэгъэтIысу, къезгъэлын, згъэхъужын си мураду, мащIэ тезгъэкIуэдакъым щхьэгъусэм.
Дунейм и жыхьэнэмэ сызыхэхуам илъэсихкIэ сыхэтащ. ДесхьэкIащ а илъэсхэр щхьэгъусэм, кIыфIыгъэм сыхэту, зы нэхугъэ хэзмылъагъукIыу.
Сэ иджыпсту илъэс щэщI сохъу. Сабийхэри сщIыгъущ, дыпсэущ – дыузыншэщ. Тшхын – тщIэн догъуэт. Iыхьлы, ныбжьэгъухэм яхузэфIэкI къагъанэркъым зыгуэркIэ зыкъытщIагъэкъуэну. Сэри си Iэр зэтедзауэ сыщыскъым. Си унэ щIакхъуэ гъэжьапIэ къыщызэIусхауэ, абы дыкъуэсщ.
Си гъащIэм зэхъуэкIыныгъэ къыхыхьащ. Иджы къызгурыIуащ лъагъуныгъэм щхьэкIэ хъийм уикI хъунукъым. Лъагъуныгъэр куэду еугуэш. Сэ си лъагъуныгъэр щыуагъэт. Си щIалэгъуэм и щыуагъэт. Абы бэлыхь куэд дэсшэчащ, ныкъусаныгъэу хэлъыр гурэ псэкIэ згъэват. Нэпс шыугъэхэм си нэгур фагъуэ ящIу, си Iэпкълъэпкъыр щIигъэхуу, гъащIэм гукъыдэж хузимыIэжу дыгъуасэ хуэдэщ сыщыщытар. Ауэ зэманыр Iэзэшхуэщ.
Лъагъуныгъэншэу сыпсэуфынукъым жыпIэныр делагъэщ. Алыхьым зэриухам хуэдэу екIуэкIынущ. Сэ зэман Iэзэшхуэр къызэIэзащ.
А лIыр къызолъэIу, хуейщ къезгъэгъэзэжыну, хуэзгъэгъуну, зэхэсхыну. Ауэ а псым сэ етIуанэу сыхыхьэжынукъым. Сабийхэм гуапэу къыщепсалъэм деж си гур мэуз. Ауэ япэм хуэдэу сэ сыжыIэзыфIэщыжкъым. Зысхъуэжащ. ГъащIэм и удыным нэгъуэщI сищIащ. Си гур быдэ хъуащ.
Сэ иджы сыхуейщ си закъуэ, бзу щхьэхуитым хуэдэу сыпсэуну. Си сабийхэм си гъащIэр ядесхьэкIыну…
Си насыпыр къутами, си лъагъуныгъэм гуныкъуэгъуэ къызитами, ар хьэкъущыкъу щIым техуам хуэдэу щэщэжами, сабийхэми я адэщи, сэ Iей къыщыщIыну сыхуейкъым. Аркъудейщ. Щрет спэIэщIэу…
ЩIалагъэмрэ делагъэмрэ зэтащ. УщыуэнкIэ шынагъуэ щыIэщи, аращ адэ – анэр мыарэзыуэ къыщIэувыр нэхъыбэм. Сэ ар гувауэщ къыщызгурыIуар. Лъагъуныгъэ зи IэфIагъыр псынщIэу кIуэдам, дерс хэсхащ…»
Замирэ и гукъэкIыжым кIэ иIэкъым. Куэдрэ и нэгум къыщIохьэж и гъащIэр къызэрекIуэкIар. Абы фIагъыу хэлъымрэ Iейуэ дилъэгъуамрэ зэпешэч нобэми – ныжэбэми. Дауи, иджыри и щIалэгъуэщ, а цIыхубзым иужь къохьэ зыгуэрхэри. Ауэ абы и гум и бжэр иридзылIэжащ. Зыми жиIэр и фIэщ хъужыркъым. И япэ лъагъуныгъэм и фэ псоми яреплъ…

Абы лъандэрэ зэманыфI дэкIат. Апхуэдизу зи гур зэщыуа цIыхубзым гъащIэм нэгъуэщI нэкIэ еплъу щIидзэжащ. УнкIыфIыжауэ къыщыхъуа и лъагъуныгъэр зэщIэнэжащ… И щхьэгъусэр сабийхэм яхуэгумащIэт, арагъэнт Замирэ абы иригъэшэча псори псэм щIыдигъэхуар, лъагъуныгъэри къэзыгъэушыжар. Пэжщ, лIым и хьэлыр иджыри щIагъуэтэкъым, и дуней тетыкIэми зихъуэжатэкъым, ауэ сабийхэм я хьэтыркIэ езыр нэхъыфI зэрыхъун яужь итт, Замири ар къыгурыIуэрти, зэрыхъукIэ дэIэпыкъурт.
Хуэм – хуэмурэ щIалэм и унагъуэр нэхъ япэ иригъэщу щIидзащ. И къуэхэр школакIуэт, и пхъум и ишэгъуэт.
ЗэманыфIи, ахъшэфIи текIуэдащ, щIалэр тэмэму зэфIэувэжыным. Замирэ дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъуащ и адэ – анэр, и гуащэ – тхьэмадэр. Ахэр мыхъуамэ, дауи, хуэмыгъэкъаруункIэри хъунт…
И щхьэгъусэр зэримыгугъауэ хъужат, фадэ жыхуаIэм жыжьэу хуеплъэкIыжыртэкъым, мастэри щыгъупщэжат. И бынхэр и гурыфIыгъуэу, абыхэм я насып тэмэму зэрагъуэтыным егупсысу, унагъуэм тегужьеикIауэ псэурт. ЗэлIзэфызыр зэакъылэгъу хъужат я нэхъыжьыфIхэм я чэнджэщкIэ, я сабийхэм я хьэтыркIэ.
— Лъагъуныгъэр толъкъун губжьам хуэдэщ, зэран хъу псори иреуд… — жеIэ Замирэ. — Гугъущ лъагъуныгъэр пхъумэну, ар кIуэдыгъуафIэщ, къутэгъуафIэщ. Ауэ шыIэныгъэ зыхэбгъэлъыфмэ, укъарууфIэмэ, гурыщIэр хъума мэхъу…

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: «Шыхулъагъуэ» хасэм хэтхэм я прозэхэр, Нартокъуэ Анжелэ, Нартокъуэ Анжелэ и прозэхэр

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 20

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: