ПсынщIэрыпсалъэ: Пыжь пызу пыту жыг.
Псалъэжь: Бжэныр ефэри дыгъужьым езэуэну кIуащ.
ГушыIэ: Щхьэр узым - пфIэтщ.
Къуажыхь: Жэщым Iэтэ, махуэм лъэнтхъуий. (Жьэгу мафIэ)

УздэщыIэр

Сосрыкъуэрэ Емынэжьрэ

Сосрыкъуэрэ ЕмынэжьрэНарт Хэкужьым зи лъэ вакъэ изылъхьэ къэмынэу псори ХьэрэмэIуащхьэ (нартхэм я зэхуэсыпIэщ, я зэуапIэжыц) деж щызэхуэсауэ Хэку Хасэ (зэхуэс, зэIущIэ) ин щрагъэкIуэкIырт. Тхьэгъэлэдж ХьэрэмэIуащхьэ къытету нартыжьхэм яжриIэрт:

– Нартхэ, сэ жьы сыхъуащ, алъандэрэ зэрыслъэкIкIэ мэш бэв къызэрыфхуэзгъэкIыным сыхуэлъэщащ. Иджы, сэ згъэкIа хум щыщ жылапхъэу зы ху нэд къыфхузогъанэр, гъэ къэс абы щыщ тефсэмэ, зэи гъей къыфтехъуэнкъым.

– Уэ дэ ди Тхьэгъэлэджу бэвыгъэр къыдэзыт, зытми щIэмыфыгъуж, дунейм къэкIыгъэу тетым уи цIэ лъапIэр етплъынщ! – зэщIэхъуэхъуащ нартхэр.

– Сэ згъэкIа зы ху хьэдзэр вгъавэмэ – нарт лэгъупыжь из пIастэ хъунщ,– жиIэщ Тхьэгъэлэджи, нартхэм я лэгъупыжьхэм хьэдзэ зырызыххэ яридзащ. Нартхэм лэгъупхэр зэфIащIэри Тхьэгъэлэдж къарита ху хьэдзэхэр ягъэващ. Ху хьэдзэ къэсыхукIэ лэгъуп из пIастэ къищIащ. Ар ящыхъунтэкъэ нартхэ икъукIэ гъэщIэгъуэн! Нартхэм Тхьэгъэлэдж щхьэкIэ хъуэхъубжьэ щаIэтым, Тхьэгъэлэдж къахэпсэлъыхьащ.

– Иджы, нартхэ, мы сэ фэста ху жылэр Амыщ и Iэщым дэфхъумэ. Гъэ къэс жылэжьыр тефси – япэ къефхьэлIэж хьэсэм къыщIэфIукI хур жылапхъэу вгъэтIылъурэ фыпсэу! – жиIэщ Тхьэгъэлэджи, ху нэдыр нартхэ къаритащ.

Тхьэгъэлэдж и ху нэдыр Нартхэ зы унагъуэ гуэрым ирахьэлIэн дзыхь ямыщIу гъуаплъэ гуэн ящIри абы иралъхьэжащ, жэщми махуэми гъуэрыгъуэурэ а гуэныр яхъумэну унафэ тращIыхьыжри Хасэр зэбгрыкIыжащ.

ХьэрэмэIуащхьэ и деж Тхьэгъэлэдж нартхэ щахэпсэлъыхьым абы Емынэжь къеплъэкIуат. Адэ, нартхэ я ХьэрэмэIуащхьэ пэжыжьэу, Емынэжь къуршым къытегъуэлъхьауэ нартхэ ящIэм къеплъакIуэрт, нартхэ жаIэм щIэдэIурт.

Илъэс Iэджэ хъуауэ Емынэжь ещакIуэрт Тхьэгъэлэдж и ху жылэм. Ауэ езы Тхьэгъэлэдж пэуву езэуэн шынэрти зэкъуэхупIэ лъыхъуэрт ху жылэр къидыгъуну.

Тхьэгъэлэдж и ху нэдыр нартхэм гъуаплъэ гуэным щралъхьам Емынэжь гуфIащ.

– Хъуащ иджы си Iуэхур! ИгъащIэ лъандэрэ сызэщэ Тхьэгъэлэдж и жылэр къысIэрыхьащ,– жиIащ Емынэжь, зэщIэхъуэпсэжу.

Нартхэм Тхьэгъэлэдж ящхьэщигъэкIын папщIэ, нартхэр игъэбэлэрыгъын папщIэ зы тхьэмахуищ хуэдизкIи Емынэжь зыкъигъэхъеякъым. Тхьэмахуищ хуэдиз зэрыдэкIыу, жэщу Емынэжь нартхэ я гъуаплъэ гуэным къепщылIэри, зишэщIри и кIэмкIэ еуэщ гъуаплъэ гуэнми, тIууэ зэгуиудащ. Ар гъуаплъэ гуэным щеуэм, жэщ кIыфIыр щыблэм хуэдэу къызэщIигъэнэхуащ, абы и кIэпхъ уэкIэм къыхихуа мафIэ хъуаскуэм гуэныр зыхъумэ нартри пIэтIауэу къриудащ.

Нартхэ я гъуаплъэ гуэныр зэрызэгуиуду ху нэдыр къипхъуатэри еуэри ежьэжащ Емынэжь.

Пщэдджыжьым нартхэр къэуша нэужь, зэупщIыжащ:

– Ныжэбэрей щыблэ уэкIэр игъащIэм хуэмыдэжти! Ди унэхэр дэзджызджащ, ди напIэ зэтелъхэр тфIызэтриудаи,– жаIэри. Абы хэту нартхэр плъэмэ, я гъуаплъэ гуэныр щытыжкъым. Абдежым нартхэр щызэхэзежэнтэкъэ! Гузэвэгъуэр къащIэзэрыхьауэ нартхэр кIуащ Тхьэгъэлэдж и деж.

– Ди псэ закъуэу Тхьэгъэлэдж, уэ къыдэпта ху жылэр гъуаплъэ гуэным итлъхьати ныжэбэ зыгуэрым гъуаплъэ гуэныр зэгуиудри жылэр ихьащ,– жаIащ нартхэм.

– Яхьамэ, къэфхьыж! – аращ нартхэм къажриIар Тхьэгъэлэдж губжьам.

– Зыхьар тщIэтэмэ, къэхьыжыныр ди Iуэхут!

– Зыхьар сэ сыткIэ сщIэн?

– Уэ умыщIэмэ, хэт зыщIэнур?

– Фи Сэтэней гуащэ феупщI! – къажриIащ Тхьэгъэлэдж нартхэм.

– Сыт ящIэжынт нартхэм? КIуащ ахэр Сэтэней гуащэ деж.

– Нартхэ ди Сэтэней гуащэ, гуащэу щыIэм я лей, лей къытлъысащ. Ныжэбэ кIуам нарт псори дызыщыгугъ ди жылапхъэр зыгуэрым ихьащ, зыхьари тщIэркъым,– жаIэри тхьэусыхащ, нартыжьхэр.

– Тхьэгъэлэдж къывжиIакъэ?

– Хьэуэ, къыджиIакъым,– жаIащ нартхэм.

– Ар къыщIывжимыIар къэгубжьащи аращ. Тхьэгъэлэдж къигъэкIа жылапхъэм куэд щIауэ Емынэжь къощакIуэ. Тхьэгъэлэджрэ Емынэжьрэ зэбгъэрыкIуащ а жылапхъэм папщIэ. Емынэжь а жылапхъэр Тхьэгъэлэдж фIихьыну хэтащ, арщхьэкIэ къарукIэ къыпэлъэщтэкъыми ихьыфакъым. Иджы, Тхьэгъэлэдж и ныбжьыр щыхэкIуэтащэм, Емынэжь къытекIуэнкIэ шынэри и ху жылэр фэ нартхэм къывитыжащ. Хъуакъым ар! Нарт напэр тефхащ,– яжриIащ Сэтэней къыхуэкIуа нартхэм.

– АтIэ, иджы дауэ тщIыну, ди нарт напэр зэрытекIауэ къэдгъэнэну? – щIэупщIащ нартхэр.

– Фи напэм къызэрекIущ,– жиIащ Сэтэней.

– Дэ дыпсэууэ а Емынэжь ди жылапхъэр едгъэшхынкъым,– къызэдилъащ нартхэр.

– АтIэ,– жиIащ Сэтэней,– сэ зэхэсхыр лIым и псалъэщи сывдэIэпыкъунщ. Сэ вжесIэнщ а Емынэжь щыпсэу щIыпIэр. Къуршибл удэкIынщи, адэкIэ фыкIуэмэ, фынэсынщ, адэ дыгъэр уафэ джабэм къыщытехьэм деж…

– lay! Ар сыту жыжьэ! – къэгузэващ нарт Хъымыщ.

– Ар зы нарт шу илъыгъуэщ,– жиIащ Сэтэней.

– АдэкIэ уежьэнщи псы щибл къызэбнэкIынщи дыгъэр уафэгум къыщихьэм деж…

– lay! Ар сыту жыжьэ! – къэгузэващ Нэсрэн ЖьакIэ.

– Ар нарт шу и илъыгъуитIщ. АдэкIэ уежьэнщи хы цIыкIуу щы, хышхуэу блы узэпрыкIынщи дыгъэр уафэ нэзым щеуалIэм деж…

– lay! Ар сыту жыжьэ! – къэгузэващ Щэбэтын.

– Ар нарт шум и щэ илъыгъуэщ. АдэкIэ уежьэнщи дыгъэр щыкъухьэж дыдэм деж щытщ Емынэжь и быдапIэжьыр…

– lay! Ар сыту жыжьащэ. Абы игъащIэкIэ дынэсынкъыми,– къэтхьэусыхащ Джылахъстэн.

– Фызэрежьэщ, фызэрыкIуэщ,– жиIащ Сэтэней,– фи ху жылэр Емынэжь евгъэшхынумэ, Тхьэгъэлэдж къыщIеIыфхыни щыIакъым, нартхэ!

Сыт ящIэжынт нартхэм? Тхьэгъэлэдж игу къыдэбгъэнщ жаIэри шынэжхэри Нарт Хасэ зэIуахащ унафэ ящIыну. Нарт Хасэм унафэ щащIащ Емынэжь жылэр къытрахыжыну. А лъэхъэнэм Нарт Хэкум нэхъ шужьей бэлыхьу итыр Арыкъшути ар ирагъэжьащ. Арыкъшу къэтщ, къэтри, къыщимыгъэзэжым, нарт шууипщI зэщIаузадэри ирагъэжьащ. Нарт шууипщIми къыщамыгъэзэжым, нарт шууищэ ирагъэжьащ. Нарт шууищэми къагъэзэжакъым. Абы и гузэвэгъуэм Нарт Хэкур иринэщхъейуэ, Сосрыкъуэ зекIуэ къикIыжащ.

Нарт Хэкур нэщхъейуэ къыщрихьэлIэжым, щIэупщIэри къыжраIащ:

«Мыращ, мыращ, Тхьэгъэлэдж ху жылапхъэу нартхэ къаритар Емынэжь яфIихьащ. Хэт кIэлъагъакIуэми мэкIуэд».

– Дэнэ деж а Емынэжь и хэщIапIэр? – щIэупщIащ Сосрыкъуэ.

– Уи анэ Сэтэней жегъэIэ. Абы ещIэ,– жаIащ нартхэм.

– Сосрыкъуэ и анэ Сэтэней деж къэкIуэжри еупщIащ:

– Мы нарт Хэкур зыгъэнэщхъея Емынэжь дэнэ деж щIыпIэ и хэщIапIэр? – жиIэри.

– Сыт абы и хэщIапIэм уэ Iуэхуу хуиIэр?

– Сежьэнущ. Нартхэ я жылэр къэсхьыжынущ.

– АтIэ,– жиIащ Сэтэней,– сэ зэхэсхыр лIым и псалъэщи сыбдэIэпыкъунщ. Сэ бжесIэнщ а Емынэжь щыпсэу щIыпIэр. Къуршибл удэкIынщи, адэ, дыгъэр уафэ джабэм къьпцытехьэм адэжкIэ… Уежьэми унэсынкъым…

– Ар си зы илъыгъуэщ, ди анэ! – жиIащ Сосрыкъуэ.

– АдэжкIэ укIуэмэ, псы щибл къызэбнэкIынщи дыгъэр уафэгум къыщихьэм… Уежьэми унэсынкъым, ар щIыпIэ жыжьэщ…

– Ар тIэу илъыгъуэщ зэрыхъунур, ди анэ!

– АдэжкIэ укIуэмэ, хы цIыкIуу щы, хышхуэу блы узэпрысыкIынщи дыгъэр уафэ нэзым щеуалIэм адэжкIэ… уежьэми унэсынкъым…

– Ар си щэ илъыгъуэщ, ди анэ!

– АтIэ, си щIалэ,– жиIащ гуфIэжу Сэтэней,– дыгъэ къухьэпIэ дыдэм деж щытщ Емынэжь и быдапIэр.

– Ар а дыгъэ къухьэпIэм деж кIуэуэ щхьэ тIыса? – щIэупщIащ Сосрыкъуэ.

– А Емынэжь нэпсеирилэщ. Абы къыпэщIэхуэ псори зыIуредзэ. Ар дыгъэм йохъуапсэ. ЛъэкIтэмэ, абы дыгъэри и жьэм жьэдидзэнут. Дыгъэм и къухьэжыгъуэм деж дунейр нэхъ кIыфI мэхъу, езы дыгъэри щIылъэм гъунэгъу къыхуохъури Емынэжь дыгъэр кърилъэфэхыу цIыхухэм ямылъагъуу зыIуридзэн и гугъэщи къухьэпIэм деж кIуауэ щысщ.

Сосрыкъуэ и шым уанэ трилъхьэщ, Iэщэ-фащэкIэ зызэщIиузадэри ежьащ. Еуэм, кIуэм, лъэурэ къуршиблым дэкIщ, дыгъэр уафэ джабэм къыщытехьэм нэсри и шыныбэпхыр щIикъузэщ, езыми зызэщIикъузэжри къэмыувыIэу адэкIэ ежьащ.

Еуэм, кIуэм, лъэурэ псы щиблри къызэринэкIщ, дыгъэр уафэгум къыщихьэм нэсри аргуэру и шыныбэпхыр зэщIикъузэщ, езыми зызэщIикъузэжри къэмыувыIэу адэкIэ илъащ. Еуэм, кIуэм, лъэурэ хы цIыкIуищми хышхуиблми зэпрысыкIри дыгъэр уафэ нэзым щеуалIэм нэсри и шыныбэпхри щIикъузэщ, езыми зызэщIикъузэжри и шым жриIащ:

– Ыхьым, иджы, си шыжь. Емынэжь и щIыналъэм дыкъихьэу аращи, шы лъэкI къыумыгъанэ, уи щхьэр уэгум етауэ накIуэ.

– Амыщу ди тхьэмыгъэпцI, згъэпцIми сызэгуэзудын, сэ шы лъэкI къэзмыгъэнэн! – жиIэжащ Сосрыкъуэ и шым.

Сосрыкъуэ и шыр зэщIикъузэщ, езыми зызэщIикъузэжри ежьащ. Куэд имыкIужу Емынэжь и щIыналъэм ихьащ. Емынэжь лъагапIэ ин гуэрым плъапIэ трищIыхьауэ плъапIэм Нарт Хэкум иридыгъукIауэ пщащэ итт, къакIуэм и шыфIэ-лIыфэр Емынэжь хуиIуэтэжу. Нарт пщащэм шу закъуэ къакIуэр щилъагъум, плъапIэм и щIагъым щIэлъ Емынэжь егуоуащ:

– Мыбы зы шу къокIуэ!

– Сыт и къэкIуэкIэр? – щIэупщIащ Емынэжь.

– Адрей букIа нарт куэдым я къэкIуэкIэм ещхькъым.

– Iэу! Адрей нартхэм емыщхьу Нарт Хэку хэт къикIт? Дауэрэ къакIуэрэ? Сыт хуэдэ гъуэгу зытетыр?

– Гъуэгуи теткъым. Гъуэгуншэ шущ. ИгъащIэм шылъэ зытемыува щIыналъэмкIэ къыкIуэцIрокI,– жиIащ пщащэм.

– Iэу! Дыгъэмыхъуэ лъэныкъуэ къызэрыкIуэр, хьэмэрэ дыгъэ жьэражьэм хэту къакIуэрэ?

– ЖьауапIэ къилъыхъуэркъым. Дыгъэ жьэражьэм хэту къокIуэ.

– МыIэрысэ IэфIрэ кхъужь IэфIыпсрэ ишхрэ?

– Хьэуэ, мыIэрысэ гуащIэрэ кхъужь дыджыжьрэщ ишхыр.

– Псыуэ зэфэр псынэ къабзэ?

– Хьэуэ, псынэ къабзэхэм ныблокIри шэдыпс Iейхэм хофыхь.

– КъакIуэмэ, кърекIуэ! Си Джатэ Куэбжэм къыфIэкIыфынкъым. Си Джатэ Куэбжэм абы и щхьэр фIихынщи бжэгъу щхьэкIэм фIэсIужа нартыщхьэхэм ари зыуэ япызбжэнщ. Тхьэгъэлэдж и жылэр зыхьыжыну къэкIуауэ тцыта нартхэм я махуэр абыи къыхуэзгъэкIуэнщ! Сэ абы и къэсыгъуэм сыпэплъэу мыбдеж сыщылъыфынукъым. Тхьэгъэлэдж и жылэр тессэн хуейщ! Абы и щхьэр си Джатэ Куэбжэм зэрыпигъэщу, кIуэи бжэгъу щхьэкIэм фIыIуж! – жиIэщ Емынэжьи, езыр вакIуэ дэкIащ.

Сосрыкъуэ макIуэ, малъэ. Емынэжь и плъапIэм ит нарт пщащэм хуабжьу игу ирихьащ Сосрыкъуэ и кIуэкIэр.

«Уащхъуэ, мыбы хуэдэ нарт шу иджы фIэкIа сымылъэгъуакIэ. Гуауэщ апхуэдэ лIыфIыр Емынэжь и Джатэ Куэбжэм ебгъэукIыну!» – жиIащ игукIэ пщащэм.

Емынэжь и Джатэ Куэбжэм къыдэкIыф дуней псом теттэкъым, нарт пщащэми а Джатэ Куэбжэм Сосрыкъуэ къригъэлынкIэ зыри лъэкIынутэкъым.

Сосрыкъуэ къэсащ Джатэ Куэбжэм. Емынэжь и хэщIапIэр мывэ сэреиблу къыщIэкIат, дыхьэпIи дэкIыпIи имыIэу. Зы куэбжэ Икъуэ иIэти, абдежым джатэшхуитI фIэлът. А джатитIым яку дихьэIамэ, джатитIыр зэтеуэрти дыхьэр тIууэ зэпагъэлъэтырт. ЦIыху дэнэ къэна, бзу дэлъэтамэ, зэпагъэлъэтырт. Арат Емынэжь «Си Джатэ Куэбжэ» жыхуиIэр.

Сосрыкъуэ Джатэ Куэбжэм еплъщ, еплъри игъэщIэгъуащ. Сосрыкъуэ Джатэ Куэбжэм къызэрыблагъэу джатэжьитIым зэтеуэу щIадзащ. Сосрыкъуэ и шым къепсыхри зы шыкIэ налъэ къыхичри джатэжьитIым яку дидзащ. ШыкIэ налъэр напIэзыпIэм джатэжьитIым зэпагъэлъэтащ.

– Iэу! Мыр игъащIэм сымылъэгъуа куэбжи!– жиIащ Сосрыкъуэ, Джатэ Куэбжэр игъэщIагъуэу.

– Сэ си тхьэу Лъэпщ! Тхьэгъэлэдж и шэмэджым къыхэпщIыкIыу уэ къызэпта джатэр джатэжьитIым пэгъэлъэщ! – жиIэри лъэIуащ Сосрыкъуэ. И джатэр кърихщ, и шым шэсыжри жьэхэлъадэщ Емынэжь и Джатэ Куэбжэми еуэри джатэ Iэпщэм фIэкIа куэбжэм къыпымынэу джатэжьитIри пигъэщащ. Арти, гъуэгур хуит хъуати, Емынэжь и пщIантIэм дыхьащ. Нарт пщащэр къаплъэри Емынэжь и Джатэ Куэбжэр зэрыщымыIэжыр щилъагъум, гуфIэу Сосрыкъуэм къыпежэжьащ.

– А нарт шууфIэ, уэ укъызэрыкIуам срогуфIэ, ауэ Джатэ Куэбжэм укъелами езы Емынэжь уIэщIэкIуэдэнщ, си гуфIэгъуэ махуэт, гъэзэж,– къэлъэIуащ нарт пщащэр.

– Хьэуэ, дахэ, сэ згъэзэжыну гъуэгу сытеувэ си хабзэкъым. А уэ жыхуэпIэ Емынэжьым Тхьэгъэлэдж нартхэ къарита ху жылапхъэр къихьащ. Умылъэгъуауэ пIэрэ абы къихьа ху нэдыр?

– Слъэгъуащ. Езы Емынэжь щIыр евэ Тхьэгъэлэдж и жылапхъэр нартхэ къатрихар трисэну. Ху нэдыр вакIуэм здихьащ.

– Дэнэ деж ар щывэр? – щIэупщIащ Сосрыкъуэ.

– Мис мо бгышхуэр плъагъурэ! – жиIэри и Iэр хуишиящ нарт пщащэм ипщэкIэ къыщыт зы бгышхуэ гуэрым.

– Солъагъу.

– Мис абы и щхьэгум щовэ. А бгым дэкIуеифа нарт щыIэкъым. Абы и щхьэгум Тхьэгъэлэдж и жылэр щIытрисэр нартхэ абы и жылапхъэ яIэримыгъыхьэн и гугъэу аращ.

– Тхьэр щхьэпэ къыпхуэхъужкIэ, дахэ! – жиIэщ Сосрыкъуи, Емынэжь зытевыхь бгыжьымкIэ иунэтIащ. КIуэм, лъэм, кIуэм, лъэурэ а бгыжьым нэсащ. Бгыр икъукIэ задэт, удэкIуеинкIэ гъуэгу имыIэу лъагэт. Сосрыкъуэ и шым щIопщ уэгъуэ ирихащ, къызэщIигъаплъэщ, нызэщIигъаплъэри бгым дэкIащ. Плъэмэ, Емынэжь мавэри хэтщ, Тхьэгъэлэдж нартхэ къарита ху нэдыр жыгыжь ин гуэрым и къудамэм фIэдзауэ фIэлъщ.

– Ыхьым, хъуащ иджы си Iуэхур! – жиIэщ Сосрыкъуи, илъри ху нэдыр жыг къудамэм къыфIипхъуэтри щIэпхъуэжащ. Емынэжь къаплъэри ху нэдыр езыхьэжьа Сосрыкъуэр къыщилъагъум, дыхьэшхащ.

– Елъ а цIыкIужьей зыхэт! Дэнэ мыгъуэм укIуэн сэ усIэщIэкIыу.

– Абы фIэкIа жимыIэу Емынэжь кIуэжри быдэу шхащ, тIэкIуи зигъэпсэхужри и къарэ лъакъуищым шэсри Сосрыкъуэ кIэлъыпхъэращ. Куэд иригъэкIунт абы Сосрыкъуэ. Хышхуэ Iуфэм щыIулъадэ дыдэм, Емынэжьыр кIэщIыхьэри ебгъэрыуэщ Сосрыкъуи пэнцIывкIэ щIихуащ и шым зэрытесу. Тхьэгъэлэдж и ху нэдыр къипхъуэтэжри Сосрыкъуэ жриIащ:

– Уэ пхуэдэлIкъым ар зыхьыжыфынур!

– Тхьэгъэлэдж и ху жылэр Емынэжь ихьыжри кIуэжащ. Сосрыкъуэ кIэщIу Емынэжь и лъэужьым къиувауэ къокIуэ. Емынэжь зыкъримыгъэлъагъуурэ. Емынэжьи ху нэдыр жыгыжьым фIидзэри езыр вагъэм хыхьэжащ.

– Сосрыкъуэ и фIэщ хъуащ Тхьэгъэлэдж и ху нэдыр ихьыжыну зэрыгугъур, ауэ ар имыхьыжу Нарт Хэку имыхьэжыну тхьэ иIуащ. Сосрыкъуэ нарт пщащэм деж кIуэри жриIащ:

– Мы Емынэжь Нартхэ ди ху жылэ идыгъуар фIесхьэжьэжати, куэд симыгъэкIуу, къысщIыхьэри стрихыжащ. Ар сымыхьыжауэ Нарт Хэку симыхьэжыну тхьэ сIуащи, къыздэIэпыкъу.

– Тхьэгъэлэдж и ху нэдыр уэ пхуэхьыжынкъым Емынэжь псэууэ. Жылапхъэр пхьыжын папщIэ ар букIын хуейщ.

– Ар схуэукIыу къэзгъанэрэ? – жиIащ Сосрыкъуэ.

– Сэ абы и псэр зыхэлъыр къыпхуэсщIэнщ. АдэкIэ уи Iуэхужщ. Ауэ Емынэжь щIыр зэривэу ху жылэр трисэмэ, жылэм упыкIащ, трумыгъасэ, вэгъуэ иумыту зэгуэгъэп,– жиIащ нарт пщащэм.

– Пщыхьэщхьэм Емынэжь къэкIуэжу пщащэм щилъагъум,– Нарт шу хахуэ, Емынэжь къокIуэжри зыгъэпщкIу,– къыжриIащ. Сосрыкъуэ зигъэпщкIуащ. Емынэжь къэсыжащ гъумэтIымэу.

– Нобэ зы цIыкIужьей емынэ гуэрым си жылапхъэр ирихьэжьэри сигъэхьэулеящ, зваи щыIэкъым.– жиIэри, Тхьэгъэлэдж и ху нэдыр унэм щIихьэжащ. Емынэжь дзыхь ищIыртэкъым ху нэдыр зыщIыпIэ гуэр игъэтIылъыни и щхьэм щIилъхьэри гъуэлъыжащ. Пщащэр Емынэжь бгъэдыхьэри еупщIащ:

– Сыт бэлыхь нобэ узыхэтар?

– Нартхэ къагъэкIуа шум Тхьэгъэлэдж и жылапхъэр сфIырихьэжьэжати ар къытесхыжыху, махуэри кIуащ. Сэ си псэр пыту ар нартхэм яхьыжыфынкъым.

– Сыт уи псэр зыхэлъыр? – еупщIащ Емынэжь нарт пщащэр.

– Си псэр зыхэлъым уэ щхьэ ущIэупщIэрэ?

– Сэ уэ фIыуэ узолъагъури уи псэр зыхэлъыр бдэсхъумэнущ.

– Емынэжь и фIэщ хъуакъым нарт пщащэм жиIэр. Ауэ сытми пщащэр игъэунэхун папщIэ жиIащ:

– Мо бжэ блыпкъращ си псэр зыхэлъыр.

Пщэдджыжьым Емынэжь вакIуэ дэкIащ, Тхьэгъэлэдж и жылапхъэри дихащ. Емынэжь и ужьым Сосрыкъуэ иувэри кIэлъыдэкIащ. Тхьэгъэлэдж и ху нэдыр жыгыжь къудамэм фIидзэри езы Емынэжь щIидзащ вэн. Емынэжь вэуэ здыхэтым Сосрыкъуэ къыкъуэцIэфтри нэдыр къипхъуатэри щIэпхъуэжащ. Емынэжь къызэплъэкIри ху нэдыр щимылъагъужым: – Мы Iейр щхьэ ета! – жиIэри фIыуэ шхэщ, тIэкIуи зигъэпсэхури Сосрыкъуэ кIэлъыпхъэращ.

– Сосрыкъуэ хышхуэм зэпрысыкIыну Емынэжьыр кIэлъыщIыхьащ. Сосрыкъуэ къиубыдыну Емынэжь щыIэбэм, Сосрыкъуэ хышхуэм зыщIигъэмбрыуэри зигъэкIуэдыжащ. Ху нэдым Сосрыкъуэр хы щIыIум къыщыдрихьеижым, гузавэри нэдыр иутIыпщащ. Нэдыр хы щIыIум къызэрыдрихьейуэ, Емынэжьым ар къипхъуэтэжри къежьэжащ. Пщыхьэщхьэ гуэрым Емынэжь къытехьэжащ гъумэтIымэу.

– Нобэ гуэрым махуэр сфIигъэкIуэдащ, си жылапхъэр а дыгъуасэрей цIыкIужьейм сфIрихьэжьэри, хышхуэр зэIысщIэу сыхэтащ, зваи щыIэкъым.

Емынэжь ар жиIэурэ унэм щыщIыхьэжым бжэ блыпкъым еплъри игъэщIэгъуащ. Нэр тепщIыпщIэу бжэ блыпкъыр гъэщIэрэщIат, дыщэхукIэ лэжат.

– Iэу, мыр слIожь, бжэ блыпкъым зыкъребгъэхаи!

– Уи псэр абы щыхэлъкIэ, ар згъэщIэрэщIэн хуейкъэ!

– Апхуэдизу фIыуэ сыкъэплъагъурэ? – щIэупщIащ Емынэжь.

– Си псэ, си нэр уэ зыращ,– жиIащ нарт пщащэм.

– АтIэ, дахэ,. укъэзгъэпцIащ. Си псэр зыхэлъыр бжэ блыпкъыркъым, си псэр зыхэлъыр мо бжэIупэм Iут жыгыжьырщ,– жиIащ Емынэжь.

– АтIэ щхьэ сыкъэбгъапцIэрэ? Сэ уэзыращ гурыфIыгъуэу мы дунеижьым щызиIэр? – жиIэри зигъэгусэ щIыкIэ зищIащ пщащэм.

ЕтIуанэрей пщэдджыжь гуэрым ху нэдыр и плIэм илъу Емынэжь вакIуэ дэкIащ. Сосрыкъуи абы и ужьым иту кIэлъыдэкIащ. Сосрыкъуэ аргуэру ху нэдыр фIрихьэжьащ Емынэжьым. Хышхуэм зэпрысыкIыу Емынэжь кIэлъыщIыхьэри аргуэру къытрихыжащ жылапхъэр. Пщыхьэщхьэ гуэрым Емынэжь къыдыхьэжащ гъумэтIымэу.

– Нобэ гуэрыр сфIигъэкIуэдащ а цIыкIужьейм. Аргуэру си жылапхъэр сфIрихьэжьэри хышхуэм сыхэтащ зэIысщIэу.

– Ар жиIа къудейуэ плъэри бжэIупэм Iут жыгыжьыр нэр тепщIыпщIэу гъэщIэрэщIат, гъатхэм зэрыгъагъэм нэхърэ нэхъ зэщIэгъэгъауэ къыщытт.

– Мыр слIожь, жыгыжь гъужар къызэщIэбгъэгъаи,– жиIащ Емынэжь, нарт пщащэм жриIэу.

– Уи псэр зыхэлъыр сымыгъэщIэращIэмэ, сыт згъэщIэрэщIэн? Уэзыращ сэ си псэри, си нэхури,– жиIащ нарт пщащэм зигъэгумащIэу. Емынэжь унэм щIыхьэжри, ху нэдыр и пIэщхьагъым щIилъхьэри нарт пщащэр зыбгъэдигъэтIысхьащ.

– Уэ слъагъум фIы дыдэу сыкъолъагъу.

– Узолъагъу!

– Си фIэщ хъуащ сыкъызэрыплъагъур. Иджы пэж дыдэщ бжесIэнур. Сэ си псэр зыхэлъыр си шы къарэ лъакъуищырщ. Абы къытекIуэн шы къыспэмыувауэ сэ сезыудыхын щыIэкъым. Апхуэдэш къэзыгъуэтыфыни дунейм теткъым. Сэ ар Хы ТIуащIэм къыдэсхуащ. Абы щыIэщ зы фызыжь цIыкIу гуэр мыпхуэдэш фIэкIа имыIэу. А фызыжь цIыкIум деж нэсыфын иджыри къалъхуакъым. Ар къэзылъхуа шыбз Тхъуэжь къилъхуа шы къыспэмыува-уэ къыспэлъэщын щыIэкъым,– жиIащ и щхьэм щытхъужу Емынэжь.

Пщэдджыжьым Емынэжь ху нэдыр и щIыбым ирилъхьэри вакIуэ дэкIащ. Нарт пщащэм Сосрыкъуэ зыхуигъазэри жриIащ:

– Емынэжь узэрыпэлъэщын щыIэкъым, абы и шым хуэдэ, е нэхъ лъэщ къыумыгъуэтауэ. И псэр зыхэлъыр и шырщ.

– Дэнэ абы и шыр къыздрихар? – щIэупщIащ Сосрыкъуэ.

– Абы и къарэ лъакъуищым хуэдэ Хы ТIуащIэм зы фызыжь цIыкIу гуэрым егъэхъу. Мис абыхэм яхэт шыбз Тхъуэжь къилъхуа шы бгъуэтмэ, хъуащ. А фызыжь цIыкIур щыпсэу Хы ТIуащIэм нэсыфа Емынэжь фIэкIа щыIэкъым.

– Хъунщ атIэ, сэ сежьэнщи а фызыжь цIыкIум деж сыкIуэнщ. Емынэжь жиIэр пэжмэ, сэ а фызыжь цIыкIур къэзгъуэтынщ.

– Пэжщ абы жиIэр. Сэ Емынэжь и фIэщыпэ сщIащ ар фIыуэ слъагъуу. Аращ и тIасхъэр къыщIызжиIари.

– Узыншэу! Сэ сежьэнщ! – жиIащ Сосрыкъуэ.

– Уэ укъэтыху, вэн иухрэ Тхьэгъэлэдж и жылапхъэр трисэмэ, псори кIуэдыжакъэ? – щIэупщIащ нарт пщащэр, а Iуэхум хуабжьу тегузэвыхьу.

– Си Iуэхущ ар абы трезгъасэм,– жиIэщ Сосрыкъуи, уий, мы дунеижьыр щIыIэм къегъачэ жыпIэн хуэдизу щIыIэ а щIыпIэм ирищIэкIащ. Езы Сосрыкъуэ шэсри ежьащ.

– Куэд дэмыкIыу, Сосрыкъуэ зэрежьэу, Емынэжь къэкIуэжащ гъумэтIымэу.

– Нобэ гуэрым ху тесэныр къызэхъулIакъым. Дунейр щIыIэм ищтащ, уаещ. ИгъащIэм къэмыхъуа щIыIэр къыздикIар сщIэркъым,– жиIэщ Емынэжьи хуабэм пэплъэу тIысыжащ.

Сосрыкъуэ кIуэм, лъэм, кIуэм, лъэурэ мэз джабэм деж зы дыгъужьыжь лIэуэ ирихьэлIащ. Дыгъужьыжьым Сосрыкъуэ къицIыхуащ.

– Уий, Сосрыкъуэ, сумыгъалIэу зыгуэр къысIурыбдзэтэмэ, пщхьэпэ сыпхуэхъужынт,– жиIэри къэлъэIуащ дыгъужьыжьыр.

– Сосрыкъуэ и гъуэмылэм щыщ къыхихри дыгъужьыжьым иритащ. Сэтэней ищIа гъуэмылэм щыщ зэрыIухуэу, дыгъужьыр къызэфIэувэжри мэзым хэлъэдэжащ. Сосрыкъуэ ежьэжри еуэм, кIуэм, лъэурэ зы бгъэжь ин гуэрым бгъащхъуэр уафэгум ирифыщIыхьу хуэзащ.

Сосрыкъуэ и шабзэр зыIуидзэри еуэщ бгъэжьми къриудыхащ. Бгъащхъуэр Сосрыкъуэ и дамэм къытетIысхьэри жиIащ:

– Сэ уэ къысхуэпщIар пхуэсщIэжынщ, Сосрыкъуэ.

Сосрыкъуэ ежьэжри еуэм, кIуэм, лъэурэ хы Iуфэм щынэсым, толъкъуным пшахъуэм къытридзауэ пIэтIауэу, зепщыпщэу щылъу зы бдзэжьей гуэрым ирихьэлIащ. Бдзэжьейм Сосрыкъуэр къицIыхуащ. Сосрыкъуэм ар къищтэри хым хидзэжащ. Бдзэжьейм и щхьэр хым къыхигъэжри Сосрыкъуэ къыжриIащ:

– Сэ уэ къысхуэпщIар пхуэсщIэжынщ, Сосрыкъуэ.

Сосрыкъуэ адэкIэ йожьэри еуэм, кIуэм, лъэурэ фызыжь цIыкIур хьищэ-бгъищэм яхъумэрти, Сосрыкъуэ гъуэгу къыщрамытым, мэзышхуэ гуэрым щIыхьэри домбей къиукIри зэIихыжри домбейм и лыр езыми, ишми кърипхэкIащ. Къеуэщ аби, фызыжь цIыкIур щыпсэу Хы ТIуащIэмкIэ къигъэзэжри къакIуэм, къалъэурэ фызыжь цIыкIум гъунэгъу къызэрыхуэхъуу, хьищэ-бгъищэр зэдилъащ Сосрыкъуэр къамыгъэкIуэн мурад яIэу. АрщхьэкIэ домбей лы Iыхьэхэу зэрипхэкIар къыгуач фIэкIа зыри ирамыщIэфурэ хьищэ-бгъищэм Сосрыкъуэр яIэщIэкIащ.

Фызыжь цIыкIур Iуащхьэ гуэрым тесу шыбзхэр игъэхъурт. Фызыжь цIыкIум имыщIэххэу бгъэдыхьэри и дамащхьэмкIэ щхьэпрыдза и быдзым Сосрыкъуэ зыщIидзэри щIэфащ.

– А нэф ухъуи узымылъэгъуа си нитIыр. Емынэжь фIэкIа си быдзым къыщIэфыфа иджыри къэс щыIакъым.

– А си анэ, уи нитIри тхьэм нэхъ игъэжан!– жиIащ Сосрыкъуэ.

– Сыт емынэ си деж укъэзыхьар?

– Шы щхьэкIэ сынолъэIуну сыкъькIуащ.

– Сэ шы зэстыр,– жиIащ фызыжь цIыкIум,– жэщищкIэ мы шыбз плъагъу къомыр хэзыгъэпщыфырщ. Уэ хэбгъэпщыфын?

– Си гугъэщ хэзгъэпщыфыну.

Арыххэти, зэгурыIуащ. Жэщ зэрыхъуу, фызыжьым и хакIуапщIэр Сосрыкъуэ ирихужьащ, хигъэпщыну. Жэщ ныкъуэ хъуауэ шыхэр зэкIэщIэжри мэзым щIэлъэдащ. Сосрыкъуэ гузавэу зэ зы шыр мэзым къыхехуж, зэ адрейр фIыщIолъэдэж. ИщIэнур имыщIэжу, гузавэу здэщытым, дыгъужьыжьыр къыбгъэдыхьащ.

– Щхьэ унэщхъей, Сосрыкъуэ? – къеупщIащ дыгъужьыр.

– Хэзгъэпщ шыхэр мэзым сфIыхэлъэдэжащи къысхущIэхужыркъым.

– АтIэ абы щхьэкIэ умынэщхъей! – жиIэщ дыгъужьми мэзым щIэлъэдэжащ. НапIэзыпIэм дыгъужьым шыхэр мэзым къыщIихужащ. Нэху зэрыщу, Сосрыкъуэ шы къомыр фызыжь цIыкIур зытес Iуащхьэм кърихулIэжащ. Фызыжь цIыкIум и шыбзыр щIибжыкIри зыри къэттэкъым.

– Мы зэм хэбгъэпщыфащ,– жиIащ фызыжьым.

– ЕтIуанэрей жэщми фызыжь цIыкIум и шыбэр Сосрыкъуэ ирихужьащ, хигъэпщыну. Жэщ ныкъуэ хъуауэ шыхэр зэкIэщIэжри уафэгум ихьэжащ. Сосрыкъуэ гузавэу щIылъэм къытенащ. ИщIэнур имыщIэжу здэщытым, бгъащхъуэр къэсри Сосрыкъуэ и дамэм къытетIысхьащ.

– Щхьэ унэщхъей, Сосрыкъуэ? – къеупщIащ бгъащхъуэр.

– Хэзгъэпщ шыхэр уэгум ихьэжащ.

– АтIэ абы щхьэкIэ умынэщхъей! – жиIэщ бгъащхъуэми лъатэри уэгум ихьэжащ. НапIэзыпIэм шыбз къомыр уафэм кърихухыжащ бгъащхъуэм. Нэху зэрыщу, Сосрыкъуэ шыхэр къыIуихуэжащ фызыжь цIыкIур зытес Iуащхьэм. Фызыжь цIыкIум и шыбзыр щIибжыкIри зыри къэттэкъым.

– ЕтIуанэ жэщми хэбгъэпщыфащ! – жиIащ фызыжь цIыкIум.

Ещанэрей жэщми фызыжь цIыкIум и шыбэр Сосрыкъуэ ирихужьащ, хигъэпщыну. Жэщ ныкъуэ хъуауэ шыбзхэр хышхуэм хэлъадэри кIуэдахэщ. Сосрыкъуэ гузавэу хы Iуфэм къыIунащ. ИщIэнур имыщIэжу здэщытым, бдзэжьейр хы Iуфэм къесылIэри и щхьэр къыхигъэжри къеупщIащ:

– Щхьэ унэщхъей, Сосрыкъуэ? – жиIэри.

– Хэзгъэпщ шыхэр хым нысфIыхэпкIащ.

– АтIэ абы щхьэкIэ умынэщхъей,– жиIэщ бдзэжьейми, ежьэжащ. НапIэзыпIэм шы къомыр хым къыхихужащ бдзэжьейм. Бдзэжьейм хым къыхихужа шыхэм Сосрыкъуэ яхэплъэри зы шыщIэ цIыкIу япэм яхэмытауэ къыхэхъуауэ илъэгъуащ. Сосрыкъуэ шыщIэм бгъэдыхьэри еупщIащ:

– Уэ Iейр дэнэ укъыздикIар?

– Сэ си анэм хым сыхилъхухьащ.

– Хэт уи анэр?

– Тхъуэжьщ…

– Хъуащ иджы си Iуэхур! – жиIащ игукIэ Сосрыкъуэ. Нэху щати, Сосрыкъуэ шыбз къомыр къыIуихуэжащ фызыжь цIыкIур зытес Iуащхьэм. Фызыжь цIыкIум шыхэр щIибжыкIри зыкIэ нэхъыбэ щыхъум, Сосрыкъуэм къеупщIащ.

– Шыхэр зыкIэ хэхъуащ. Дэнэ къикIа абы къыхэхъуар?

– Шыбз Тхъуэжь лъхуэри шыщIэ къилъхуащ,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– АтIэ,– къригъэжьащ фызыжь цIыкIум,– пIалъэу уэзухылIар тэмэму бгъэзэщIащ. ЖэщищкIэ си шыбзым зыри хыумыгъэщIу хэбгъэпщыфащи, яхэдэ, узыхуейр къыхэх.

– Мо шыщIэ цIыкIур къызэптатэмэ, нэгъуэщI сыхуейтэкъым,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– А шыщIэжь цIыкIум фэ лъэпкъ теткъым. Уэ ар шы пхуэхъункъым, си тIасэ,– жиIащ фызыжьым.

– Хьэуэ, схуэхъунщ. Абы фIэкIаи сыхуейкъым. Шыхэр щыхэзгъэпщ жэщым къалъхуащи фIыщэу слъэгъуащ. Ар къызэт.

– Шы пхуэхъун уи гугъэмэ, узот,– жиIащ фызыжь цIыкIум. Арыххэти, Сосрыкъуэ, фызыжь цIыкIум хъуэхъу псалъэ гуапэ хуиIэтри, къеуэри къежьэжащ шыщIэ цIыкIур и Iэдэжу.

– Зы теуэгъуэ фIэкIа къамыкIуауэ шыщIэ цIыкIум жиIащ:

– Ухэт уэ?

– Сы-Сосрыкъуэщ!

– АтIэ, Сосрыкъуэ, сэ уэ шы сыпхуэхъунщ, ауэ си анэм и быдзышэ щэ фIэкIа сIухуакъыми сыгъэгъэзэжи иджыри зэ фIыуэ сыщIэгъэфыж. Си анэ Тхъуэжь сэ сриетIуанэщ. Си япэ къалъхуа шыщIэр Емынэжь ишащ, ар щэ щIэфыгъуэ си анэм щIэфащ, дэ тIури къарукIэ дызэхуэдэщ иджыкIэ, ауэ ари къыстумыгъэкIуэну ухуеймэ, зэ закъуэ си анэ сыщIэгъэфыж.

– КIуэ, гъэзэж. Сэ мыбдеж сыщыппэплъэнщ! – жиIащ Сосрыкъуэ. ЩыщIэм игъэзэжащ.

– Сосрыкъуэ зытес шыр къриIуэнтIэкIри зы жыгыжь гуэр ауэ ибдеж дыдэм къыщытти, абы щIыхьащ. Сосрыкъуэ къепсыхыну лъэрыгъым и лъакъуэр къыщрихым, шыщIэр къэсыжащ. Ар Сосрыкъуэ щилъагъум, шыщIэм еупщIащ:

– УкIуакъыми-тIэ?

– СыкIуащ. СыщIэфащ! – жиIащ шыщIэм.

– Ар сыту псынщIэт,– игъэщIэгъуащ Сосрыкъуэ.

– СызэрыкIуар лъэбакъуэ защIэщ. СыкъызэрыкIуэжар ущ мащIэщ,– жиIащ шыщIэм.

– Хьэуэ, шы усхуэхъун хуэдэщ! – гуфIащ Сосрыкъуэр.

– Сыпхуэхъунрэ сыпхуэмыхъунрэ къэпщIэнщ мыдэ къыстетIысхьи,– жиIащ шыщIэм.

Сосрыкъуэ и уанэр и шыжьым къытрихри шыщIэм трилъхьащ. КъызэщIикъузэри къежьэжащ, и япэрей шыжьыр Iэдэжу иIыгъыу. Тхъуэжь къилъхуа шыщIэр лъэбакъуэкIэ къыщыкIуэм, Сосрыкъуэ и япэрей шыжьыр къэхьэмкIэрт. Тхъуэжь къилъхуа шыщIэм ущ мащIэу зричмэ, Сосрыкъуэ и япэрей шыжьыр къэмыкIуэжыфу щIым телъу къилъэфырт.

– Сыту угуащIэ уэ Тхъуэжьей цIыкIур,– жиIэри Сосрыкъуэ къыжьэдэлъэтащ. Абдеж къыщыщIэдзауэ Тхъуэжь къилъхуа шыщIэм «ТхъуэжьейкIэ» еджэ хъуащ.

Сосрыкъуэ и япэрей шыжьыр Тхъуэжьей къыдэкIуэфынт! Махуэ гъуэгуанэ къыдэмыкIуэфу пщыри зэгуэудащ. Сосрыкъуи зыри жиIакъым, и япэрей шыжьым гущIэгъу хуищIу, Тхъуэжьей и жагъуэ имыщIын папщIэ.

Емынэжь и хэщIапIэм Сосрыкъуэ къыщыблагъэм, хуабэ зрищIэкIащ. Дунейр хуабэ къызэрыхъужу, жьэгум дэс Емынэжь гуфIэжу унэм къыщIэжащ, Тхьэгъэлэдж и ху жылэр трисэну.

Ху нэдыр и щIыбым илъу шым тесу кIуэуэ Сосрыкъуэм ар къыщилъагъум, кIэлъыщIэIэри Емынэжь и щIыбым илъ ху нэдыр къытричащ. Сосрыкъуэ къриIуэнтIэкIри Емынэжь и плъапIэм тет нарт пщащэм деж къыIулъадэри ари и шыплIэм дигъэтIысхьэри ежьэжащ.

Емынэжь и шым еуэщ, еуэри Сосрыкъуэ кIэлъыщIэпхъуащ. Емынэжь мэущ, мэхьэмкIэ, Сосрыкъуэ лъэбакъуэкIэ макIуэ. ИтIаникI кIэщIыхьэркъым. Емынэжь зэгуоуд. Шы зытесым жэз къамышымкIэ и джабэр егъачэ. Еуэ йоуэ шым, еуэ йоуэ. АрщхьэкIэ Сосрыкъуэм лъэщIыхьэркъым. Емынэжь зытес шым къецIыху Сосрыкъуэ зытес шыр. Удыным щIигъэмэхыкIа шыр къопсалъэ.

– Уэрэ сэрэ зы анэм дыкъилъхуати, щхьэ мы къыстесым себгъэукIрэ? КъэувыIи сызыщIэгъыхьэ.

– Хьэуэ, сыкъэувыIэнукъым,– жеIэ Сосрыкъуэ и Тхъуэжьейм,– уий, хуэмыху, ди анэм дызэригъасэу щытар апхуэдэу? Щхьэ зебгъэукIрэ абы! Абы и псэр уэ пхэлъщ. Едзыхи еуи укI!

Емынэжь и шым ар зэрызэхихыу, зеIэтри уэгум йохьэ. Зыкъредзыхыжри плIэIукIэ щIым зыкъытредзэри Емынэжьыр еущыгу.

Сосрыкъуэ Нарт Хэкум кърехьэж Тхьэгъэлэдж и ху жылапхъэр. Сосрыкъуэ Нарт Хэкум къыщихьэжам япэ къыхуэзар гъуэгущхьиблым тес КъуийцIыкIути абы фызу ирет Нарт Хэкум Емынэжь иридыгъукIауэ щыта пщащэ къихьыжар.

Нартхэр зэрыгъэгуфIэжауэ зэхуос. Тхьэгъэлэдж и ху жылэр трасэри игъащIэм нартхэм ямылъэгъуа бэвыгъэр ялъагъу. Япэ щIаIукIа хум и лэгъуп пIастэр нартибгъум зэпаIыгъыу Сосрыкъуэ къыхуахь (лIыгъэ Iыхьэ жыхуаIэщ).

Сосрыкъуэ Тхьэгъэлэдж хуохъуахъуэри пIастэм хоIэбэ…

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ Ctrl+Enter.


Зыхыхьэр: Нарт Эпос, Сосрыкъуэ

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Иужьрейхэр

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 184

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: