ПсынщIэрыпсалъэ: Бадэ бадзэ къеубыд, Бадэ бадзэм иреуд.
Псалъэжь: Делэ лIыкIуэ умыщI.
ГушыIэ: ЩIалэм пыIэ къигъуэтащ. Хуэхъупсуращ.
Къуажыхь: Ди жэм гъуэжьыжь псыбафэщ. (Курыбэ)

УздэщыIэр

Сосрыкъуэрэ Емынэжьрэ (2)

Нартхэ я гъавэр зыщIэр Тхьэгъэлэджт. Жьы щыхъум, нартхэр къриджащ Тхьэгъэлэдж.

– Сэ жьы сыхъуащ,– къажриIащ нартхэм.– Гъавэ схуэщIэжынукъым, жылапхъэри схузехьэжынукъым. Жылапхъэр фэ зефхьэ, гъатхэр къихьэмэ, гъавэ фщIэ.

Жылапхъэр къаритри, езыр и унэ итIысхьэжащ. Гъуаплъэ гуэн ирагъэщIри, жылапхъэр гъуаплъэ гуэным иралъхьащ нартхэм:

– Гъатхэр къэсмэ, гъавэ тщIэнщ,– жари.

Нартхэ я жылапхъэм къещэрт Емынэжь. Жылапхъэр Тхьэгъэлэдж IэщIэлъыху, кърикуакъым. Тхьэгъэлэдж жьы хъууэ и унэ зэритIысхьэжар къыщищIэм, Емынэжь къэшэсащ, гъуаплъэ гуэныр яфIикъутэри жылапхъэр яфIихьащ.

– Жылапхъэр яхьащ, зыхьар къыджеIэ,– жари нартхэр Тхьэгъэлэдж деж кIуащ.

– Жылапхъэр зыхьар сэ вжесIэнкъым,– къахуэгубжьащ Тхьэгъэлэдж.– Жылапхъэр зыхьар Сэтэней къывжиIэнщ.

Сэтэней деж кIуащ нартхэр.

– Емынэжь Iэджэ щIауэ къощэ жылапхъэм,– къажриIащ Сэтэней.– Жылапхъэр Емынэжь ихьащ. ЛIыгъэ фиIэмэ, къэфхьыж.

– Сыт и хэщIапIэ Емынэжь? Дэнэ щыдгъуэтынур?

– Емынэжь и хэщIапIэм унэсын щхьэкIэ, къуибл зэпыбупщIын хуейщ,– жиIащ Сэтэней.

– Ар сыту жыжьэ!– зэплъыжащ нартхэр.

– Къуиблыр зэпыбупщIмэ, псибл уикIынущ.

– Ар сыт емынэ!

– Псиблыр къызэбнэкIмэ, хы тIуащIэ «удыхьэнущ»,– къащыжриIэм, нартхэр зэрыгъэгужьеящ:

– Сытым дынихьэсын абы?– жари.

– ЛIымрэ шымрэ я зэ ежьэгъуэщ,– къехъурджэуащ Сэтэней нарт-

хэм.

Шу гуп ягъэшэсри ирагъэжьащ нартхэм. Къуиблыр зэпаупщIри, къагъэзэжащ шухэм:

– Псиблыр къиуати, еткуакъым,– жари.

Нэхъ лъэрызехьэкIэ фэ зраплъ шу гуп ягъэшэсри ирагъэжьащ. Къуиблымрэ псиблымрэ зэпаупщIри къагъэзэжащ абыхэми:

– Хыр хыуае хъуауэ дрихьэлIати, еткуакъым,– жари.

Нартхэр зэхэтIысхьэжауэ, Сосрыкъуэ и анэм деж ихьэжащ:

– Жылапхъэр зыхьар къыщызгъуэтынур къызжеIэ,– жери.

– Жылапхъэр зыхьам утекIуэдэнщ,– къыжриIащ Сэтэней.

– СытекIуэдэнуми, къызжеIэ.

– Жылапхъэр зыхьар Емынэжьщ,– къыжриIащ, щыхигъэзыхьым.– Емынэжь улъихьэмэ, къуибл зэпыбупщIынущ.

– Ар си зы теуэгъуэщ,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– Къуиблыр къызэбнэкIмэ, псибл уикIынущ.

– Ар си теуэгъуитIщ.

– Псиблым уикIынщи, хы тIуащIэм удыхьэнщ.

– Ар си теуэгъуищщ,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– Хы тIуащIэм удыхьэмэ, чэщанэ плъагъунущ. Ар Емынэжь и хэщIапIэщ.

Сосрыкъуэ зызэщIикъузэри ежьащ. Къуиблри къызэринэкIащ, псиблми зэпрыкIри, хы тIуащIэм дыхьащ. Емынэжь нартхэ яфIихьауэ, чэщанэм зы пщащэ къитти, къаплъэри Сосрыкъуэ къилъэгъуащ.

– Зы шу къокIуэ,– жриIащ пщащэм Емынэжь.

– Сыт и шыфэлIыфэ?– къеупщIащ Емынэжь.

– И зы дамащхэм дыгъэ щопс, и зы дамащхьэм уэф щох,– къыжриIащ пщащэм.

– Армэ, гъатхэ хъуащ,– къыфIэIуэхуакъым Емынэжь.– ВакIуэ сыдэкIынщ. Шур гъущI куэбжэм къыблэкIынукъым.

Емынэжь жылапхъэр ищтэри вакIуэ дэкIащ. Сосрыкъуэ гъущI куэбжэм ирихулIащ. Сэхым фIэлъ джатэжьитIыр зэрошх.

Пхъэ дакъэжь идзри, джатэжьитIыр игъэбэяуащ. Сосрыкъуэ куэбжэм дэпкIэри, чэщанэм бгъэдыхьащ.

– Сытым укъыкIэлъыкIуа?– къеупщIащ пщащэр.

– Нартхэ я жылапхъэр схьыжынущ,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– Жылапхъэр Емынэжь дихауэ мавэри вапIэм итщ,– къыжриIащ.

Сосрыкъуэ вапIэм ихьащ. Емынэжь мавэ, жылапхъэр зэрылъ фэндыр жыг къудамэм фIэлъщ.

Фэндыр къипхъуатэри къежьэжащ Сосрыкъуэ. Емынэжь къызэплъэкIыххакъым, выр щIитIыкIри етIысэхащ, шхэри Iэдакъэжьауэ ищIащ: Сосрыкъуэ хы тIуащIэм къыдэкIыжауэ къыIэщIэлъэгъуащ.

Къарэлъакъуищым къэшэсри, Сосрыкъуэ къылъежьащ Емынэжь, зэ пкIэгъуэм къыщIыхьэри къеIэдэкъэуащ, уанэгум къриудри, фэндыр трихыжащ, игъэзэжри вэуэ хэувэжащ.

Сосрыкъуэ шэсыжащ, етIуанэ махуэм кIэлъыкIуэри жылапхъэр зэрылъ фэндыр къыфIрихьэжьащ. Емынэжь, выр щIитIыкIщ, шхэщ, зы жеипэ икIури, Iэдакъэжьауэ ищIащ: Сосрыкъуэ хы тIуащIэм дэкIыжри псиблым зэпрыкIыжауэ къилъэгъуащ. Къылъежьэри пкIэгъуитIкIэ къыщIыхьащ, къыщIыхьэри къедэмэпкъэуащ, къыхыфIихуэри фэндыр ихьыжащ. Ещанэ махуэми къыфIрихьэжьащ фэндыр. Хы тIуащIэм къыдэкIщ, псиблыр зэпиупщIри къуиблри къызэринэкIат Сосрыкъуэ ещанэ махуэм. Емынэжь къэшэсри, щэ пкIэгъуэм къыщIыхьащ Сосрыкъуэ.

– Си ужь уикIынукъэ!– жери къелъэпэуащ.Фэндыр сфIепхьэжьэ-къыптесхыжурэ гъатхэр сфIибгъэкIынущ,– жери, Сосрыкъуэрэ шымрэ зэтриудащ, фэндыр ихьыжри вэуэ хэувэжащ.

Сосрыкъуэ игъазэри, чэщанэм дыхьащ.

– АпхуэдэкIэ упэлъэщынукъым Емынэжь,– къыжриIащ пщащэм.– Уэлбанэ ещIэкIи, вэгъуэ иумыгъахуэ. И псэр зыхэлъыр сэ къыпхуэсщIэнщ.

Сосрыкъуэ уэлбанэ щрищIэкIым, Емынэжь къыдыхьэжащ, вапIэм къыхэкIыжри.

– Уи псэр зыхэлъыр къызжеIэ,– жери пщащэр Емынэжь щыхьащ.

– Си псэр зыхэлъыр бжаблэращ,– къыжриIащ Емынэжь. Бжаблэр дыщэпскIэ зэщIилауэ нэху къригъэкIащ пщащэм.

– Си псэр зыхэлъыр бжаблэракъым. Си псэр зыхэлъыр бжэIупэм Iут жыгыращ,– къыжриIащ Емынэжь.

Жыгри дыщэпскIэ илауэ нэху къригъэкIащ пщащэм.

– УкъэзгъэпцIащ: си псэр бжаблэми жыгми хэлъкъым. Си псэр зыхэлъыр Къарэлъакъуищщ,– къыжриIащ итIанэ.– Хым адрыщIкIэ нэжьгъущIыдзэ дэсщ. НэжьгъущIыдзэм и шыбз гуартэм зы шыбз хэтщ, Тхъуэжь жари. Къарэлъакъуищыр къэзылъхуар Тхъуэжьщ. Тхъуэжь къимылъхуа къыщIыхьэнукъым Къарэлъакъуищым.

Пщащэм Емынэжь ар къригъэIуатэри, Сосрыкъуэ гъуэгу теуващ.

ЗдэкIуэм, гъуэгущхьэIум зы дыгъужь мэжэщIалIэ щрихьэлIащ Сосрыкъуэ.

– СыблэкIынкъым,– жери, и гъуэмылэм щыщ хуидзащ дыгъужь мэжэщIалIэм. Дыгъужьыр къызэфIэувэжри, мэзым щыщIэлъэдэжым, Сосрыкъуэ къегуоуащ:

– Гузэвэгъуэ уихуэмэ, уигу сыкъэгъэкIыж,– жери. Дыгъужьым блэкIри ежьэжауэ, плъэмэ– благъуэм бгъащхъуэжьей уэгум ирелIыхь. Шабзэр зэIуидзэри, благъуэр къриудыхащ Сосрыкъуэ.

– Гузэвэгъуэ уихуэмэ, уигу сыкъэгъэкIыж, Сосрыкъуэ!– жери бгъащхъуэжьейр уэгум ихьэжащ.

Ежьэжри, хы Iуфэм Iутурэ здэкIуэм, ныджэм къытридзауэ зы бдзэжьей ирихьэлIащ. ЩIопщыкъукIэ еIэбыхри, бдзэжьейр хым хиутIыпщхьэжащ Сосрыкъуэ.

– Гузэвэгъуэ уихуэмэ, уигу сыкъэгъэкIыж,– къыжриIащ бдзэжьейм.

Хы адрыщI ихутэри, Сосрыкъуэ нэжьгъущIыдзэм и бгъэм зыщIидзащ, хутыкъуауэ щрихьэлIэм.

– Уэ узымылъэгъуа си нитIыр игъукI!– жиIащ нэжьгъущIыдзэм.– Си быдзышэ пIухуащ– укъызытекIухьар къызжеIэ: слъэкIмэ, пхуэсщIэнщ.

– СыкъызытекIухьар шыщ,– жиIащ Сосрыкъуэ.– Зыш къызэт.

– Шы уэстынщ, си шыбзыр жэщищкIэ схухэбгъэпщмэ,– къыжриIащ нэжьгъущIыдзэм.

Жэщ хъури, шыбзым пэрыуващ Сосрыкъуэ. Хигъэпщурэ, нэхулъэ къыщызэкIэщIитхъым щхьэукъуэри, шыбз гуартэр мэзым щIыхьэжащ. Сосрыкъуэ гузэвэгъуэ хэхуауэ, дыгъужьыр мэзым къыщIож:

– Сыт къэхъуар?– жери.

– Сыщхьэукъуэри, шыбзыр мэзым сфIыщIыхьащ,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– Ар Iуэху!– жиIащ дыгъужьым, шыбзыр мэзым къыщIихужри, Сосрыкъуэ и пащхьэ кърихуэжащ.

Нэху щыри, нэжьгъущIыдзэр къэсащ.

– Ар зы жэщ,– жиIащ нэжьгъущIыдзэм,– жэщитI къыпхуэнащ иджыри.

ЕтIуанэ жэщым, Сосрыкъуэ щхьэукъуауэ зрырагъэхьэлIэри, шыбзыр уэгум ихьащ. Сосрыкъуэ гузэвэгъуэ хэхуауэ здэщытым, бгъащхъуэжьейр къэсащ:

– Сыт къэхъуар?– жери.

– Шыбзыр уэгум ихьащ,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– Ар Iуэху!– жери бгъащхъуэжьейр лъэтэжащ, шыбзыр къызэщIикъуэжри, Сосрыкъуэ и пащхьэ кърихуэжащ. НэжьгъущIыдзэр къэсащ, шыбзым яхэплъэри, къэт щыIэтэкъым.

– Ар жэщитI,– жиIащ нэжьгъущIыдзэм.Зы жэщ къыпхуэнэжащи, схухэбгъэпщмэ, шы уэстынщ.

НэжьгъущIыдзэр шыбзым яхыхьащ, яхуэхъущIащ, ящIэгубжьащ:

– Мэзым фыщIыхьэри, фыIэщIэкIакъым. Уэгум фихьэри, фыIэщIэкIакъым. Хым и щIагъым фыщIыхьэ ныжэбэ.

Ещанэ жэщым Сосрыкъуэ IэщIэкIри, шыбз гуартэр хым и щIагъым щIыхьащ. Гузэвэгъуэ хэхуауэ ныджэм здытетым, бдзэжьейр къесылIащ:

– Сыт къэхъуар?

– Шыбзыр хым и щIагъ щIыхьащ,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– Ар Iуэху!– жери бдзэжьейм шыбз гуартэр хым къыхихуащ.

НэжьгъущIыдзэр къэсащ.

– Шыбз гуартэр жэщищкIэ хэзгъэпщащ. Шы къызэт,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– Узыхуейр къыхэх,– къыжриIащ нэжьгъущIыдзэм.

– Сызыхуейр Тхъуэжь щIэс шыщIэращ,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– ШыщIэм дэнэ уихьын?– жиIащ нэжьгъущIыдзэм.– Шы пхуэхъун къыхэх.

– Шы схуэхъунур Тхъуэжь щIэс шыщIэращ– ар къызэт.

ШыщIэр хы щIагъым щилъхуат Тхъуэжь, хым къыздыхишри

къыхэкIыжат.

– УзэрегуакIуэщ,– жери шыщIэр къритащ нэжьгъущIыдзэм. Тхъуэжь къилъхуа шыщIэм Тхъуэжьей фIищри къэшэсыжащ Сосрыкъуэ.

Емынэжь вакIуэ дэкIауэ кърихьэлIэжащ, уэлбанэр щхьэщыкIати. Чэщанэм дыхьэри, и шыплIэм пщащэр дигъэтIысхьащ, Емынэжь кIэлъыдэкIри жыг къудамэм фIэлъ фэндыр кърихьэжьащ.

Емынэжь Къарэлъакъуищым къэшэсащ, Сосрыкъуэ къылъежьа щхьэкIэ, къыщIэмыхьэурэ хы тIуащIэми къыфIыдэкIащ, псиблми къыфIикIыжащ, къуиблми къыфIызэпрыкIыжащ. Сосрыкъуэ къылъеIэурэ, Къарэлъакъуищыр пщыри зэгуэудащ, Емынэжь гъуэгущхьэм къытринэри.

Жылапхъэр къихьыжри, Сосрыкъуэ нартхэ къахыхьэжащ, шыплIэкIэ къихьыжа пщащэри зейм яритыжащ.

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ Ctrl+Enter.


Зыхыхьэр: Нарт Эпос, Сосрыкъуэ

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Иужьрейхэр

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 150

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: