Псалъэжь: ТэмакъкIэщIыр хущIогъуэж.
ПсынщIэрыпсалъэ: Тебэ фIыцIэм ху пцIынэ цIынэ иупцIащ.
ГушыIэ: Сэ жысIахэр си Iуэхужщ, ауэ уэ зыхэпхар сщIэкъым…
Къуажыхь: ВагъуитIым яку Iуащхьэ дэтщ. (Пэ)

УздэщыIэр

Къэплъыхъуэр

Сосрыкъуэ къызэралъхуар (2)

Дунеижьыр, уей дуней, щымыджэмыпцIэм,
ЩIылъэ щхъуантIэр, уей дуней, щызэпцIагъащIэм,
Уафэ къащхъуэр, уей дуней, хъыкIэ щаухуэм –
А лъэхъэнэм, уей дуней, сыгущэхэлът.
Мы ди щIылъэр, уей дуней, мэлкIэ щаубэм, –
А лъэхъэнэм, уей дуней, сышкIахъуэ щIaлэт,
Инджылыжьым, уей дуней, щIалэр щебакъуэм –
А лъэхъэнэм, уей дуней, сылIыныкъуэфIт.
Афэбгыжьыр, уей дуней, къандзэгу щыхуэдэм –
А лъэхъэнэм, уей дуней, зи лIы IэфIыгъуэт.
Афэбг мэзыр, уей дуней, щымыч-мыбжэгъум –
А лъэхъэнэм, уей дуней, сылIыныкъуэтхъут,
Къаз и губгъуэ, уей дуней, дыщызэдихьэм
ЩхьэкIуиер, уей дуней, къысхубогъакIуэ.
ЩхьэкIуиеурэ, уей дуней, къысхуэбгъэкIуам
А махуэм, уей дуней, сигъэтхъупащ…

Сосрыкъуэ къызэралъхуар (2)

Сэтэней гуащэ Псыжь (Кубань) Iуфэ и афэ хэдзапIэм жьыщIэу Iуст. Псым адэкIэ нартхэ я Iэхъуэр къыщытт, жэм игъэхъуу. Псыхъуэм жьыщIэу дэс гуащэр абы къыщилъагъум, ар адрыщI псы Iуфэм къыIухьэри Сэтэней къеплъакIуэу хуежьащ. Сэтэней дахащэт. Набдзэ зытелъым я нэхъ дахэт. Iэхъуэм и нэр Сэтэней тенащ.
– Уей, Сэтэней дахэу, дахэу щыIэм памыщIыж, зэ си дежкIэ къаплъэт! – жиIэри къегуоуащ нарт Iэхъуэр. Сэтэней щыплъэм, нарт Iэхъуэр мафIэм хуэдэу къызэщIэнащ. Сэтэней и гущхьэри кърисыкIыу къызэщIэплъащ, щымытыжыфу псы Iуфэм Iулъ мывэм тетIысхьащ.
Сэтэней жьыщIэн иухауэ щыкIуэжым, Iэхъуэр къэгуоуащ: – Ей, Сэтэней дахэу, дахэу щыIэм я лей! Уэ уи Iущагъым лIыхэр еущийри! Щхьэ а узытеса мывэр къэбгъанэрэ? Къащти здэхь унэм.
Сэтэней Iэхъуэм жиIам йодаIуэри, мывэр унэм ехь. Ехьри куэнсапIэм хелъхьэ. Куэд дэмыкIыу, Сэтэней зы Iэуэлъауэ гуэр зэхих мэхъу. «Мыр сыт гъэщIэгъуэн! Мы Iэуэлъауэр сыту пIэрэ» жиIэурэ Сэтэней зиплъыхьырт. Мывэм бгъэдыхьэм, Iэуэлъауэр нэхъ ин хъурт, къыбгъэдэкIуэтыжмэ, нэхъ ужьыхыжырт.
– Мыр сыт гъэщIэгъуэн,– жиIэри Сэтэней и тхьэкIумэр мывэм Iуилъхьащ. Мывэм и кIуэц!ыр къавэрт. Арат Iэуэлъауэр. Абы гу щылъитэм, мывэм цы Iуданэ къришэкIащ. Махуищ нэхъ дэмыкIыу цы Iуданэр зэпычащ. Аргуэру иришэкIащ, аргуэру зэпычащ.
– Псатхьэу (псэм, гъащIэм и тхьэу къалъытэу щытащ) си махуэ, мыр кIуэ пэтми нэхъ ин мэхъум,– жиIащ Сэтэней, мывэри куэнсапIэм къыхихыжри жьэгу хуабапIэм дилъхьащ. А жьэгум дэлъащ мывэр мазибгъурэ махуибгъукIэ. Мывэр инышхуэ хъуат, къавэрт, плъыжь хъуауэ жьэражьэрт.
Сэтэней Лъэпщ (гъуэкIэхэм, Iэщэ-фащэ зыщIхэм я тхьэщ) деж мажэ.– Дзыхь пхуэсщI хъуну, Лъэпщ? – Сэтэней еупщIащ Лъэпщ.
– Сэ дзыхь къысхуамыщIым, зыщIыр си мыIэдэм, уадэр симыIэщэм, щхьэ дунейм сытет? – жиIащ Лъэпщ, Сэтэней апхуэдэу къызэрыжриIагъэххэр и жагъуэ хъуауэ.
– Сэ зыми имыIауэ Iуэхушхуэ сиIэщ, ар жыпIэнкIэ, фIэщхъуныджэщ, жумыIэнкIи игъуэджэщ. Дауэ хъун, сытыр сщIэн?– Гузэващ Сэтэней гуащэр.
– Iэу, – жиIащ Лъэпщ,– упщIэ щIэщхъуркъым, щIэщхъу щIэнэркъым, дыемыкIуншэщ. ЖыIэ, сыт къэхъуами. Сэ сыхьэзырщ сыбдэIэпыкъуну!
– НэкIэ уэзгъэлъагъуфынум си жьэр щхьэ тезгъэукIытыхьын хуей? НакIуэ си гъусэуи уэзгъэлъагъунщ телъыджащэ! – жиIащ Сэтэней.
– НакIуэ жыпIэм сыхьэзырщ. ЛIы и жыIэ еблэжыркъым, лIы и псалъэ къутэжыркъым,– жеIэ Лъэпщи, и Iэдэуадэр къещтэри кIыщым къыщIокI.
Лъэпщ макIуэ Сэтэней деж.
Жьэгум жьэражьэу дэлъ мывэр щилъагъум, Лъэпщ жиIащ,– Iэу, Iэу, мыр сыт?! Сэ си ныбжьым Iэджэ слъэгъуащ, Iэджи зэхэсхащ, ауэ мыпхуэдэ слъэгъуакъым, жаIэуи зэхэсхакъым. Уащхъуэ (уафэм и тхьэу къалъытэу щытащ), мыр сыту телъыджащэ!
Апхуэдэу жиIэщ Лъэпщи, мывэр зэгуиуду щIидзащ. Жэщибл-махуиблкIэ Лъэпщ а мывэм яужь итащ. Лъэпщ а мывэм еуэху, Сэтэней и гущхьэр къищтыкIырт, Лъэпщ зэгуиуда мывэм сабий къыдэхуащ. Сэтэней а сабийм щепхъуэм и Iэр щIисыкIри IэщIэхури и куэщIым ихуащ. И куэщIыр пхисыкIри сабийр щIым техуэжащ. Сабийм и Iэпкълъэпкъыр мафIэм хуэдэу зэщIэнат, хъуаскIэр къыхэлъэлъырт, гъуэзыр пщтыру щхьэщытт.
Лъэпщ сабийм и куэпкъыщхьитIыр Iэдэ лъэщкIэ зэщIиубыдэри блэней псым хищIащ. АпхуэдизIкIэ сабийр пщтырти, ар псым хищIэху, псыр къэкъуалъэрт. Сабийм и Iэпчкълъэпкъыр жырым хуэдэу игъэщхъуащ. Ауэ, Лъэпщ сабийр щипсыхьым щыгъуэ, IэдэкIэ иIыгъа куэпкъыщхьитIыр мыпсыхьауэ къэнащ.
Мывэм къыдаха щIалэ цIыкIур хуабжьу хэхъуэрт. Зы мазэм хэхъуэн хуейр зы махуэм хэхъуэрт. Ар нартхэм ягъэщIагъуэ хъуащ. ГъэщIэгъуэныр хъыбаргъэIущ. АтIэ, нартхэм ягъэхъыбарт Сэтэней и щIалэ цIыкIум и къэхъукIэр. А хъыбарыр Бырымбыху дежи нэсащ. Сэтэней сабий иIэу Бырымбыху къыщищIэм, къэкIуащ ар Сэтэней и деж. Къэсри шхыдэу щIидзащ.
– Хьэбзыжь хуэдэ япэ къэсым уигъалъхуэу гуащэ напэр щхьэ тепхрэ?
– Мыр сэ си мылъхукъуэщ, къалъхухэм яхуэмыдэщ. Апхуэдэкъуэ уиIатэм, дауикI, зыплIэжынтэкъым,– апхуэдэу Сэтэней Бырымбыху жриIащ.
– Ар уи мылъхукъуэм уи унэ щхьэ щIэс, уи бгъэгум щхьэ щIэлъ,– кIиящ Бырымбыху, Сэтэней и псалъэм къызэгуигъэпауэ.
– Мыр къэзылъхуар мывэщ, зыгъэпсар Лъэпщщ. Сос – мывэм къыдахати «Сосрыкъуэ» фIэтщащ,– жиIащ Сэтэней.
Сосрыкъуэ жьэгум дэст дэпым ириджэгуу; дэпыр къищтэрэ зэм и Iэм иридзэу, зэм и жьэм жьэдидзэрэ ункIыфIауэ къыжьэдидзыжу. Бырымбыху ар щилъагъум жиIащ:
– Мыр емынэ щылъхущ, нарт лъхугъэ гъэкIуэдщ, ди кIуэдыпIэ лъыхъуэщ. Мыбы и къэхъугъуэр куэдым кIуэдыжыгъуэ яхуэхъункIэ. Уащхъуэ, мыващхъуэ. Ар сэ си тхьэрыIуэщ!
Бырымбыху къэгубжьри,– Емынэ щылъху къамылъхугъакIэщэрэт, емынэ къэхъу къэмыхъугъакIэщэрэт,– жиIэурэ кIуэжащ.
Абдежыращ Сэтэней и щIалэ цIыкIум «Сосрыкъуэ» щыфIищар. Аращ Сосрыкъуэ къызэралъхуар.

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ сэмэгумкIэ щыт Ctrl-рэ+Enter-рэ.


Зыхыхьэр: Нарт Эпос, Сосрыкъуэ

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 427

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: