ПсынщIэрыпсалъэ: Жамыбгъэ бгъэгу хужь мэжьэгъуашхэ.
Псалъэжь: Бзаджэм ищIэр фIым трелъхьэ.
ГушыIэ: Си нэм езгъэплъати, азбукэр зэзгъэщIэну къызжаIащ.
Къуажыхь: Фыз фIыцIэ нэгъуд, щIым дыд хэзыIу. (Уэшх)

УздэщыIэр

Сосрыкъуэ Бэдэху къызэришар

Джылахъстэн ипхъу Бэдэху и дахагъэр Нарт Хэкум щыIуат. «Махуэм дыгъэщ, жэщым мазэщ»– жаIэрт нартхэм Бэдэху щхьэкIэ. Езы Джылахъстэни я пхъум и дахагъэм иригушхуэжауэ зигъэпагэрт.

– Си пхъум хуэфэщэн нарт иджыри къалъхуакъым,– жиIэрейт абы. Бэдэху и хъыбарыр Сосры-къуэ зэхихащ. И Тхъуэжьейр зэщIекъузэри Сосрыкъуэр йожьэ, Бэдэху дахэм еплъэну.

Еуэм, кIуэм, лъэурэ, гъуэгуищыр щызэхыхьэм нэсащ. Абдежым, бжэн игъэхъуу КъуйцIыкIу тетти, Сосрыкъуэр ныIущIащ.

– МафIохъу апщи!

– Упсэу апщи, Сосрыкъуэ!– къыхуэгуфIащ Сосрыкъуэм КъуйцIыкIур.

– Гъуэгущхьэм утесщ, хъыбару щыIэр уи деж щызэблокI. Сыт хъыбар къызжэпIэфын?– еупщIащ Сосрыкъуэр. Гъуэгуищыр щызэтехьэжым тес КъуйцIыкIум хъыбар жиIэнтэкъэ!

– СызэхыумыщIэми хъыбар сымыщIэу сыщыткъым,– къыригъэжьащ КъуйцIыкIум.– уэри укъыщIежьар сощIэ, Сосрыкъуэ. Ауэ укъыкIэрыхуащ. Уи япэкIэ мы гъуэгужьымкIэ нарт шу Iэджэ блэкIащ. Псоми я гъэзапIэр зыщ. Псори Джылахъстэн и шыфIэдзапIэм хуопIащIэ. Къанж и къуэ Щауейри тхьэмахуэ мэхъу зэрелъэхъуххрэ, Хъымыщ и къуэ Батэрэзи епсынщIэкIыу exaщ, Бэдынокъуи Джылахъстэн и деж къыщогувэр, Арыкъшуи еущыхащ Бэдэху дахэр къылъысын и гугъэу. НэгъуэщI нарт щауэ зыбжани зэблэкIащ, Бэдэху и псэлъыхъухэу.

Си бжэнхэращ зыдэсхьын сымыпщIэр, ахъумэ, сэри Джылахъстэн сыхуеблэгъэнут,– жиIащ КъуйцIыкIум,– езы Бэдэху къыслъамыгъэсми зимыхъуми и нэкIу зэ сиплъэнтэкъэ!

КъуйцIыкIу ар жиIа нэужь Сосрыкъуэ дыхьэшхащ. Дыхьэшхри жиIащ:

– Бэдэху къыплъысынуми пщIэркъыми? Еуэ, зегъэхьи зэ еплъ!

– Хьэуэ, Сосрыкъуэ, зэрыжаIэмкIэ, а Бэдэхум нарт щауэхэр пэтрэ зэрипэсыркъым. Бжэныхъуэр абы зэрипэсын? ПщIэншэрыкIуэуи сыкIуэу си бжэныхъуэ напэр тесхыжын?– жиIащ КъуйцIыкIум.– Сэ мы гъуэгущхьэм махуэ къэс сытесщи солъагъу: нарт щауэхэр гуфIэжхэу, сэ зыкъысхуагъэкъыу блокI, Джылахъстэн ипхъу Бэдэху хуэпIащIэхэу. Ауэ ахэр къыщызблэкIыжкIэ сэ захузогъэкъыж. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, Бэдэхур къалъымыс нэужь, я щхьэр фIэхуауэ, зытес шыхэри епэзэзэхыу докIуеижхэр. Бэдэху лъыхъуну щехкIэ лъэхъулъэущу йоущэххэр, къыщыдэкIуеижхэкIэ я лъэ зэблахыф къудейщ. А нарт еущэх куэдым яхэтщ Джылахъстэн и чэщанэ куэбжэм Iулъ абрэ мывэр зыхуIуамыхыххи, чэщанэм дамыгъэхьэххи, хьэщIэщым ирамыгъэблагъэу къыдагъэкIыжи, Бэдэху Iуамыгъаплъэу къырагъэжьэжи.

Хэт чэщанэм дамыгъэхьэххами, хэти ирамыгъэблагъэу къыдахужами– ахэр къыщызблэкIыжкIэ зэ IуплъэгъуэкIэ къызощIэ. Езы Бэдэху чэщанащхьэм ису къоплъэри щысщ. КъакIуэ шум и шыфэ-лIыфэр игу иримыхьмэ, шур чэщанэм дагъэхьэхэркъым. Шур игу ирихьмэ ирагъэблагъэ. Ар гъунэгъуу зэпеплъыхьри игу иримыхьыж хъумэ хьэщIэщымкIэ ямышэу дагъэкIыж.

– Iэу!– игъэщIэгъуащ ар Сосрыкъуэм.

– Уэр дыдэм ар къыпщымыщIкIэ, Сосрыкъуэ,– жиIащ КъуйцIыкIу.– Ей, а Бэдэху дахэр Iэджэм йопэгэкI.

– Деплъынкъэ!– жиIэщ Сосрыкъуи, и Тхъуэжьеижьым елъэдэкъауэри иригъэзыхащ.

«Мы КъуйцIыкIу къиIуэтэжхэр къысщыщIым си напэр текIакъэ?»– жиIэурэ, абы тегузавыхьурэ Сосрыкъуэр нэсащ Джылахъстэн и быдапIэм.

Чэщанэм ис Бэдэху къаплъэри шу закъуэ къакIуэр щилъагъум,– Дэ ди Тхьэ, Сосрыкъуэ жыхуаIэр псэужмэ, мо къэса шурамэ,– жиIэри, унафэ ищIащ чэщанэ куэбжэм Iулъ абрэ мывэхэр IуагъэукIуриикIыу шур къырагъэблэгъэну.

– Сосрыкъуэ, Сосрыкъуэ жаIэри жэщми, махуэми нартхэм яIурылъщ, сеплъынти абы и лIыгъэм,– мурад ищIащ Бэдэхум игъэунэхуну Сосрыкъуэр.

Сосрыкъуэ быдапIэм зэрыдыхьэу, плъэри шыфIэдзапIэр уамыгъэлъагъужу шыуанэ зэтелъхэр щытхэт.

– Мы слъагъу куэдым тесхэр Бэдэху и псэлъыхъумэ дэ дыкъыщIэкIуэни щымыIа,– жиIэщ игукIэ Сосрыкъуи и Тхъуэжьейр абрэ мывэм ирипхащ. Сосрыкъуэ хьэщIэщымкIэ егъазэ. АрщхьэкIэ, хьэщIэщым нэмысу Джылахъстэныр къыщIокIри Сосрыкъуэм къыпожьэ.

– Iэу, жэмыхъуэрылъхури укъэсаи!– Сосрыкъуэр ауан къищIу жиIащ Джылахъстэным.– Мо нарт щауэхэм я мурадыр уэри уи мурадмэ, Сосрыкъуэ, къебэ-небэ куэдым дыхыумыгъэту щIэдгъадзэ!

– ЩIэдгъадзэ жыпIэмэ сыхьэзырщ!– жиIащ. Сосрыкъуэм, Джылахъстэн и псалъэ къегъэжьэкIэр игъэщIагъуэу. Джылахъстэн хуабжьу зигъэпагэрт. Ар и фэм икIауэ Сосрыкъуэм нэбгъузкIэ къеплъырт

– Мо шыфIэдзапIэм епха алъп къомым тес нарт щауэхэр си пхъум и псэлъыхъущ,– къыригъэжьащ Джылахъстэн, шыфIэдзапIэмкIэ и Iэр ишийри.– А къомым ялъымыса си пхъур уэ жэмыхъуэрылъхум сыту къыплъысырэт!

Апхуэдэу Джылахъстэн щыжиIэм, Джылахъстэн и псалъэр Тхъуэжьейм зэхихащ. Сосрыкъуэм Тхъуэ-жьейр абрэ мывэм ирипхати, еIэри домбеяфэ шхуэмылакIэр зэпиудри шыфIэдзапIэм епха алъп къомым яхэлъадэри зэкIыщIихуащ. Тхъуэжьей и закъуэу шыфIэдзапIэм къыIунащ. Ар Сосрыкъуэм щилъагъум жимыIэу хуэшэчакъым.

– Еплъыт, Джылахъстэн, си Тхъуэжьейм нарт щауэхэм я алъпхэр зэкIыщIихури шыфIэдзапIэр езым и закъуэ зылъигъэсащ. Хэт ищIэрэ, а нарт щауэхэм ялъымыса уи Бэдэхур сэ къыслъысынкIи хъунщ,– гушыIэ щIыкIэу жиIащ Сосрыкъуэм.

– Уэ пхуэдэ жэмыхъуэрылъху куэдым ягугъат ар!– дыхьэшхащ Джылахъстэн.– Уэ куэд жумыIэу мо Бэдынокъуэ и бжыкIыр щIым къыхэчыф, Бэдэху урипсэлъыхъуу щытмэ,– къэгубжьащ Джылахъстэныр.

Джылахъстэн и хьэщIэщ бжэIупэм Бэдынокъуэ и бжыкIыр щIым хэсауэ къыхэпIиикIырт. Бэдэху и псэлъыхъуу къеблагъэхэр Джылахъстэн а бжыкIым иригъэIэрт. Хэт еIами, Бэдынокъуэ и бжыкIыр къыхухэчакъым. Джылахъстэн игугъэт Сосрыкъуэр а бжыкIым пэмылъэщыну, къыхимычыфыну.

Бэдынокъуэм и бжыкIым Сосрыкъуэр бгъэдэхьэри,– Мыр, дауикI, Лъэпщ и сыджкъым. Мыр къыхэсчым Бэдэху сысей хъууэ аракъэ?– жиIэри еупщIащ Джылахъстэным. Джылахъстэн фIэфIтэкъым и пхъур Сосрыкъуэ иритын, Сосрыкъуэ жэмыхъуэрылъхуу, бзаджэу, IэщакIуэу, нарт екIу имыдэу ягъэхъыбарти.

– Махуэр умыгъэхьэулейуэ уеIэнумэ еIэ бжыкIым,– жиIащ Джылахъстэн, Сосрыкъуэм и напэр трихынкIэ хуабжьу гугъэу. А бжыкIыр Сосрыкъуэм къыхимычыфым, ар дигъэкIыжын мурад иIэт Джы-лахъстэным.

Сосрыкъуэр бжыкIым къеIэри къыхитхъащ. Джылахъстэн къэгузэващ. «Соунэхъу, си пхъур жэмыхъуэрылъхум сфIехь» жиIащ гукIэ Джылахъстэн.

– Мис бжыкIыр, къащтэ мыдэ уи пхъур!– жиIэри къэуващ Сосрыкъуэ.

– Хьэуэ Сосрыкъуэ, а уэ узэрыгугъэу Iуэхур абыкIэ зэфIэкIтэмэ, уи япэIуэ къэса нарт щауэ гуэрым си пхъур лъысынт. Уэ сыбгъэлъэгъуар уи блэнагъэрщ. Иджы уи шэрыуагъэмрэ, уи шабзэр зыдынэсынумрэ сыгъэлъагъут,– щхьэусыгъуэ ищIащ Джылахъстэн, и пхъур Сосрыкъуэм зэрыримытын фIэнапIэ къилъыхъуэрти.

– Ари содэ!– жиIэщ Сосрыкъуи и шабзэр зыIуидзащ. Уэгум пшэ Iэрамэ щыхуарзэрт. А пшэ Iэрамэм зы пцIащхъуэ хэлъэтащ.

– Мо пшэм хэлъэта пцIащхъуэр къеудых,– жиIащ Джылахъстэн.

– Хъунщ!– жиIэщ Сосрыкъуи, шабзэр уафэгум дриутIыпщхьеящ. Сосрыкъуэ и шабзэр пшэм хыхьэри кIуэдащ Джылахъстэн щытщ, щытри, Сосрыкъуэм и шабзэр къыщемыхуэхыжым гуфIащ

– Ар слIожь, Сосрыкъуэ, уи шабзэр кIуэдыпаи,– дыхьэшхщ Джылахъстэни, Сосрыкъуэр ауан къищIащ.– уэ пхуэдэхэм я шабзэм бзуужь цIыкIуи къиукIыфыркъым, итIаникI, сыпсэлъыхъу щауэщ жыбоIэ,– жиIэщ Джылахъстэни IуигъэзыкIыжыну щыхуежьэм, Сосрыкъуэр къэпсэлъащ:

– Уий, Джылахъстэн, зэ догуэт, умыпIащIу, дэплъейт уафэм.

Джылахъстэн уафэм дэплъеймэ– Сосрыкъуэ и шабзэр къехыжырт, пцIащхъуэр шабзэпэм фIэIуауэ, пшэ Iэрамэр шабзэкIэм фIэлъу. Сосрыкъуэ и шабзэм Джылахъстэн и пащхьэм щызыхисапу.

Джылахъстэн къэгузэващ. Соунэхъу, жэмыхъуэрылъхум си пхъур сфIехь»– жиIащ игукIэ Джылахъстэн.

– Мыр уи пцIащхъуэрщ, мыри уи пшэ Iэрамэрщ, къащтэ иджы уи пхъур,– жиIэри къэуващ Сосрыкъуэ.

– Хьэуэ, Сосрыкъуэ, а уэ узэрыгугъэм хуэдэу Iуэхур ауэ сытми псынщIэу зэфIэкIыркъым. Уи япэ къэса нарт щауэхэми сагъэлъэгъуащ сэ я шэрыуагъэр. Иджы уи къэфэкIэр сыгъэлъагъут. Ауэ, Сосыкъуэ, зэгъащIэ, сэ уэ къэб пшынэр пхуезгъауэурэ укъэзгъэфэнукъым. Жьэ пшынэм уэ уеуэжурэ банэ Iуащхьэм укъыщыфэнщ. Ари банэ Iуащхьиблым!– жиIащ Джылахъстэн.

Сыт ищIэжынт Сосрыкъуэ?

– Хъунщ, жиIэри Сосрыкъуэ къэуващ

Жэщибл-махуиблкIэ гуибл-гуиблурэ банэгу щибл Джылахъстэн и пщIантIэм къыдашэурэ Iyaщхьибл ящIащ.

Джылахъстэн хьэщIэщым Сосрыкъуэр къыщIишри иригъэлъэгъуащ,– Мис мо банэ Iуащхьиблыр лъахъстэн вакъи пщымыгъыу гъуэрыгъуэхэурэ бупщыгумэ си пхъум урипсэлъыхъущ,– жиIэри.

Лъахъстэн вакъи щымыгъыу Сосрыкъуэр япэ банэ Iуащхьэм дэкIуейри къафэу щIидзащ. Сосрыкъуэр къофэ. Езы Сосрыкъуэр жьэ пшынэми йоуэж. Жэщих-махуихкIэ банэ Iуащхьихыр къафэурэ иущыгуащ. Махуэ ебланэм Iуащхьэ ебланэм щыщIидзэм, чэщанэм ису Сосрыкъуэ къеплъакIуэ Бэдэху пшынэ дыкъуакъуэр къищтэри Сосрыкъуэм къафэ къыхуеуащ. Бэдэху и пшынэ макъыр Сосрыкъуэм щызэхихым, Сосрыкъуэр къызэрыкIыпэри бана Iуащхьэ ебланэр лъапэ защIэкIэ иущыгури сабэ щыхъужым епщэри дырипхъеижащ.

Бэдэху чэщанэм къиплъу Сосрыкъуэм щеплъакIуэм, Сосрыкъуэм пшынэ дыкъуакъуэр щыхуигъэжьум, ар Бэдынокъуэ илъагъури и жагъуэ хъуати зыри жимыIэу шэсыжри ежьэжащ. АтIэ, Бэдынокъуэр Бэдэху хуабжьу пылът!

– Уи банэ Iуащхьэр лъапэкIэ сыущыгури сабэу дэспхъеижащ, къащтэ мыдэ уи пхъур, Джылахъстэн,– жиIэри къэуващ Сосрыкъуэ. Джылахъстэн къэгузэващ. «Соунэхъу, жэмыхъуэрылъхум си пхъур сфIехь» жиIащ игукIэ Джылахъстэн.

– Хьэуэ Сосрыкъуэ, а уэ узэрыгугъэм хуэдэу Iуэхур псынщIэу зэфIэкIыркъым. Къафэ, ефэкIэрэ уIэзэрэ лIыгъэ пхэмылъыжым щауэ ухъунукъым. Уэ лIыгъэ уиIэмэ, Бэдынокъуэ къегъыгъазэ. Ар губжьауэ дэкIыжащи къэшэжыфи си пхъум ухуэфащэпщ,– жиIащ Джылахъстэн, Сосрыкъуэр Бэдынокъуэм кIэлъежьэнкIэ шынэн къыфIэщIри.

Сосрыкъуэ,– Хъунщ,– жиIэри, Тхъуэжьеижьым шэсри Бэдынокъуэм кIэлъыдэкIащ. Сосрыкъуэ зэрыдэшэсыкIыу Джылахъстэн къэгуфIэжащ.

– Хъуащ иджы си Iуэхур,– жиIащ Джылахъстэн,– Сосрыкъуэр Бэдынокъуэм зэрыкIэщIыхьэу къыфIэнэнщ. КъыфIэнэнщи– тIури зэрыгъэгубжьынщ. Зэрыгъэгубжьынщи, зэзауэжынхэщ. Бэдынокъуэр къеуэнщи Сосрыкъуэ къыриудынщи си пхъури сызыхуей нарт щауэм естыжынщ.

Джылахъстэн ар щыжиIэм чэщанэм итт. И мурадыр къехъулIэжа игугъэу гуфIэжу зыдэщытым плъэри жыжьэу шууитI къакIуэу илъэгъуащ. ЕплъыIуэри а шууитIым зыр Сосрыкъуэт, адрейр Бэдынокъуэт.

– Iэу, Iэу, дауэ къыригъыгъэзэжыфа абы Бэдынокъуэм,– жиIэри гузэващ Джылахъстэн.

Сосрыкъуэм Бэдынокъуэ къызэрригъыгъэзэжыфар мыпхуэдэущ. Еуэщ аби, Сосрыкъуэр Бэдынокъуэм щыкIэщIыхьэм и Тхъуэжьейр абы и сэмэгурабгъумкIэ бгъэдихуэри жиIащ:

– Бэдынокъуэ, уэрэ сэрэ зэшыпхъуитIым дырабынщ. Уэрэ сэрэ нарт Джылахъстэн къыддоджэгу. Дыгъэгъази ди лIыгъэр хуэдгъэгъэнахуэ абы. Зыри зэзымыпэсыж Бэдэхури къедгъэхьэжьэ.

– Содэ, накIуэ!– жиIэщ Бэдынокъуи и шыр къыриIуэнтIэкIащ. Сосрыкъуэрэ Бэдынокъуэрэ быдапIэм къыщыблагъэм, Джылахъстэн унафэ гуащIэ ищIащ псэ зыпыту зы цIыху къыдамыгъэхьэну. А унафэр ищIри езыр Лъэпщ деж кIуащ…

Сосрыкъуэрэ Бэдынокъуэрэ къэсри быдапIэм дыхьэпIэ ягъуэтакъым.

– Плъагъурэ, Бэдынокъуэ, иджы гуэрым дыкъигъэпцIауэ аращ Джылахъстэным. Дыригъэблэгъэн дэнэ къэна и пщIантIэ дыдигъэхьэн къыдипэсакъым,– жиIащ Сосрыкъуэ.

– АтIэ, иджы сыт тщIэнур?– щIэупщIащ Бэдынокъуэ

– ТщIэнуращ,– жиIащ Сосрыкъуэ,– быдапIэр дувыхьынщи я зы Iэхъуи, я зы шыхъуи къыдэдгъэплъынкъым, я зы мэшыщIи, я зы мэзакIуи къыдэдгъэкIынкъым.

– Дэгъуэщ,– жиIащ Бэдынокъуэ.

– АтIэ, сэ сынэхъ цIыкIущи бгыщхьэм сытеувэнщ, уэ унэхъ инщи къуэм дэувэ,– жиIащ Сосры-къуэ.

– Хъунщ,– жиIэри арэзы хъуащ Бэдынокъуэ. АбыкIэ Бэдынокъуэр арэзы щыхъум, Сосрыкъуэр кIуэри бгыщхьэм теуващ, Бэдынокъуэ кIуэри къуэм дэуващ.

МыдэкIэ, Джылахъстэныр Лъэпщ деж нэсауэ йолъэIу:

– КхъыIэ Лъэпщ, шабзитI схуэщI, ари зэзгъэпщам фIэмыкIыну, зытехуари мыхъужыну.

Джылахъстэн щылъаIуэм Лъэпщ къеупщIащ– Сыт апхуэдэ шабзитIыр зэрыпщIынур?– жиIэри.

– ИныжьитI къызэуэсащи сагъэпсэуркъым. Си пхьур сфIахьыну си ужь къитхэщ,– жиIэри Джыла-хъстэным къигъэпцIащ Лъэпщ.

Лъэпщ, зытехуэр мыхъужыну шабзитI Джылахъстэн хуищIри къиутIыпщыжащ. Джылахъстэн быдапIэм щыдэлъэдэжым ар Сосрыкъуэ къилъагъури кIэлъыуэри зы шабзэр фIызэпиудащ. Джылахъстэн зы шабзэ фIэкIа къыхуэмынэжауэ быдапIэм дэлъэдэжащ.

Джылахъстэн и пхъум и Iэпэр иубыдри чэщанащхьэм дришеящ. Джылахъстэн и пхъум еупщIащ:

– Мо бгыщхьэм тетыр плъагъурэ?

– Солъагъу,– жиIащ, Бэдэху.

– Мо къуэм дэтри плъагъурэ?

– Солъагъу.

– АтIэ, а тIури плъагъумэ, дэтхэнэра сызэбгъауэнур? Лъэпщ шабзитI езгъэщIати зыр Сосрыкъуэ сфIызэпиудащ. Мы зыращ къэнэжар. Мыр зэбгъапщэм фIэкIынукъым, зытехуэри илIыкIынущ. Мо тIум дэтхэнэм сеуэм нэхъ къапщтэрэ?

Бгыщхьэм тет Сосрыкъуэ лIышхуэу къыщыфIэщIым ар Бэдынокъуэу игугъэри Бэдэху жиIащ:

– Еуэ, къуэм дэтым,– жиIэри. Къуэм дэтыр нэхъ лIыцIыкIуу къыщилъагъум Бэдэху ар Сосрыкъуэу игугъащ. АтIэ, Сосрыкъуэм нэхърэ Бэдынокъуэр нэхъ инт, Бэдэхуми нэхъыфIу илъагъур Бэдынокъуэт.

Джылахъстэн и шабзэр зыIуилъхьэри къуэм дэтым еуащ. Джылахъстэн и шабзэр Бэдынокъуэ техуэри Бэдынокъуэр хигъэщIащ. Бэдынокъуэ къыщаукIым Сосрыкъуэ къэгубжьри тхьэ иIуащ:

– Сэ уэ сыпхурикъунщ Джылахъстэн,– жиIэщ Сосрыкъуи, кIуэри абы и быдапIэм дэлъадэ псыр IуищIащ. АрщхьэкIэ, Джылахъстэн,– Елъ а. Сосрыкъуэ игутъэр? Псы щхьэкIэ дигъэлIэнут,– жиIэри, унафэ ищIащ псыкъуий къатIыну.

Сосрыкъуэм быдапIэр ихъумэу куэдрэ а щIыпIэм щыщытащ, цIыхухэр псыхуэлIэм къырихужьэн къыфIэщIу. АрщхьэкIэ псыкъуий яIэт быдапIэдэсхэми Сосрыкъуэ и псыIущIэм ахэр игъэгузэвакъым.

БыдапIэм къыдэкIи, къыдэплъи щыщымыIэм Сосрыкъуэр гупсысащ. Гупсысэщ, гупсысэри игу къэкIыжащ испы зауэм щыгъуэ Джылахъстэн и щхьэр испыхэм къызэгуаудауэ зэрыщытар. Джылахъстэн и щхьэр испыхэм къыщызэгуаудам Лъэпщ гъуаплъэкIэ иригъэдыжауэ щытат. Арти, испы зауэм лъандэрэ Джылахъстэн и щхьэ щIылъэныкъуэм гъуаплъэ тедыжауэ псэурт.

Сосрыкъуэ ар игу къызэрыкIыжу, гуфIащ.

– Иджы сэ уэ сыпхурикъунщ Джылахъстэн,– жиIэщ Сосрыкъуэми, хуабащэ зырищIэкIащ гъуа-плъэ зытедыжа Джылахъстэн и щхьэ щIылъэныкъуэрI фIигъэткIукIын и мураду. Хуабащэ зырищIэкIри занщIэу уае зищIыжащ Сосрыкъуэ, гъуаплъэр зытеткIукIа Джылахъстэн и щхьэ куцIыр игъэдиину.

АрщхьэжIэ Сосрыкъуэ хуабэ зырищIэкIмэ Джылахъстэн псы къуийм зырыригъэхьэхырт, уае зы– къыщищIыжкIэ щIакIуищэм кIуэцIыгъуалъхьэрт.

Апхуэдэурэ Сосрыкъуэ Iутащ быдапIэм куэдрэ. Ауэ быдапIэм къыдэкIи, къыдэплъи щимыгъуэтым быдапIэр къигъанэри еуэри ежьэжащ.

Сосрыкъуэ быдапIэр къифэрэзыхьу щамылъагъужым быдапIэдэсхэр Джылахъстэн елъэIуащ,– Сосрыкъуэ IукIыжащ, быдапIэ дыхьэпIэм Iулъ абрэ мывэхэр Iудгъэхи зэ зыдгъэхупщыхь,– жаIэри.

АрщхьэкIэ Джылахъстэн идакъым,– Хьэуэ, хьэуэ, Сосрыкъуэ бзаджэщ, зы къуагъэнапIэ гуэр къыкъуэхунщи дымыщIэххэу къыттеуэнщ,– жиIэри.

Зыкъом дэкIащ. Iэщхэри зэтелIэ щыхъум, цIыхухэри гузавэри аргуэру Джылахъстэн деж кIуахэщ

– БыдапIэ дэкIыпIэхэм Iулъ абрэ мывэхэр Iудгъэх, Iэщхэр зэтолIэри дадгъэху,– лъэIуащ цIыхухэр

– Хьэуэ, Iуфх хъунукъым– къилъащ Джылахъстэн.

Аргуэру зыкъом дэкIащ. ЦIыхухэри зэтелIэ щыхъум ещанэу кIуахэщ Джылахъстэн деж.

– ДолIэри долIэ, думыгъалIэу абрэ мывэхэр Iудгъэхи дунейм зэ дытегъэхьэж.

ЦIыхухэр апхуэдизрэ щылъаIуэм,– Сосрыкъуэ зэрыкIуэжрэ сылIами сащыгъупщэжынт, сыту Iейуа уигъэщта хуэдэ уэ Сосрыкъуэ,– жиIэу Бэдэхуми ар и адэм щыриудэкIым, Джылахъстэн укIытэри дыхьэпIэ-дэкIыпIэм Iуагъэбыдыхьа абрэ мывэхэр Iуахыжьыну хуит ищIащ.

Арыхэти, абрэ мывэхэр Iуахри быдапIэм дэзэшыхьа цIыхухэр къызэрыдэхащ, Джылахъстэн чэщанащхьэм итщ дунейр къеплъыхьри. Сосрыкъуэ зы къуагъэнапIэ къыкъуэхункIэ мэшынэри. АрщхьэкIэ зы тхьэмахуэ дэкIаи, тхьэмахуитIи хъуаи, тхьэмахуищми нэблэгъаи Сосрыкъуэ и Iэуэлъауэ дунейм къытемыхьэу. БыдапIэдэсхэм Iэщи зыхуахусыжаи, мэши ящIаи Ауэурэ, зыкъомыфI дэкIауэ, губгъуэм ит Iэщыхъуэхэр Сосрыкъуэ и хьэдэм хуэзащ. Сосрыкъуэ и хьэдэр губгъуэ псынэм деж щылът. Iэщыхъуэхэм Сосрыкъуэр къызырагъадзэкIащ, нызэрагъэдзэкIыжащ. Сосрыкъуэр хьэдэ хъурейт.

Пщыхьэщхьэм быдапIэм къекIуэлIэжа Iэщыхъуэхам ар Джылахъстэн жыраIэжащ.

– ЛIэнэпцI зищIауэ аращ абы,– жиIащ Джылахъстэн.

– Хьэуэ, лIащ. КъызэддзэкIат, нызэддзэкIыжати псэ лъэпкъ хэтыжкъым, и Тхъуэжьеижьри щхьэщытщ. НакIуэ, уедгъэплъынщ,– жаIащ Iэщыхъуэхэм.

– АтIэ, ауэ сытми сыкIуэнти сэ абы!– идакъым кIуэн Джылахъстэн.

– Ар дауэ хъун, на? Сосрыкъуэ апхуэдэлIкъым лIагъэфэ зытыригъауэу губгъуэм илъыну. Сыту Iейуэ уи псэр хиуда уэ Сосрыкъуэ, абы и хьэдэ къудейм ущыщыщтэкIэ. ФынакIуэ сэ сынэкIуэнщи сеплъынщ,– жиIащ Бэдэху.

И пхъум апхуэдэу пщыжиIэм Джылахъстэн унафэ ищIащ:

– Хьэуэ, си хъыджэбз, уэ укIуэ хъункъым абы. Сэ ар лIарэ мылIарэ зэхэзгъэкIынщ. Мис мы брур зыдэфхьи Сосрыкъуэ и лъэгу дыгъуэр фугъуэни и лъэдий куцIым щыщ къысхуэфхь.

Джылахъстэн брур къыIахри Iэщыхъуэхэр кIуащ Сосрыкъуэ зыдэпрылъам деж Нэсхэри Сосрыкъуэ щылъыхэти и лъэгу дыгъуэр брукIэ яугъуэнри и лъэдий куцIым щыщ къырахри къэкIуэжахэщ. Iэщыхъуэхэм къахьа куцIым Джылахъстэн епэмщ, епэмри жиIащ:

– Хьэуэ, Сосрыкъуэ лIакъым, псэущ.

Бэдэху Сосрыкъуэ и лъэдий куцIыр и адэм къыIихри епэмащ.

– Сыт, на жыпIэр? Мыбы мей къыхихыр зыхэпщIэркъэ? ЛIэри фыжакIэ си тхьэлъанэщ,– жиIащ Бэдэху

Абдежым къыщыт Iэщыхъуэхэри Джылахъстэн къепщащ.

– Ар лIарэ мылIарэ къэпщIэщ уи лъэгу дыгъуэр брукIэ умыхъейуэ дыгъэугъуэни.

Псоми апхуэдэу щыжаIэм, Джылахъстэн и фIэщ хъуащ Сосрыкъуэ зэрылIар.

– ФынакIуэ тIэ,– жиIэщ Джылахъстэни, псори ежьащ– А жэмыхъуэрылъху бзаджэм и хьэдэр губгъуэ цIынэм деж щыдмыгъэлъу мэзым тхьынщи хьэкIэкхъуэкIэхэм зэпкъыредгъэтхъынщ, армыхъумэ, абы и хьэдэмэ сэ къысщIихьэу дунейм сытеты– фынукъым,– жиIэурэ Джылахъстэныр Сосрыкъуэм и хьэдэм хуэпIащIэу кIуэрт.

Нэсахэщ Сосрыкъуэ япэм зэрыщылъауэ щылът. Iэщыхъуэхэр Джылахъстэн и япэ иту Сосрыкъуэ и хьэдэм бгъэдыхьэхэри къызэрадзэкIащ, нызэрадзэкIащ. Сосрыкъуэ хьэдэт. Ар Джылахъстэным щилъагъум къэгушхуэжащ.

– Уий, емынэжьу нартхэм къытхыхьа, сыт пщIэжын иджы? Губгъуэжьым уофыхьри уилъщ. Тхьэгъэлэдж и шэмэджым Лъэпщ къыпхухищIыкIа джатэ дэ дызэрыбгъэшынэу щытари къыпщIэныжри сысей хъуакъэ,– жиIэщ Джылахъстэни, Сосрыкъуэм и джатэм щыхуеIэбыхым, Сосрыкъуэ къыщылъэтри Джылахъстэн и шыр игъэщтащ, Джылахъстэн шым къыщехуэхым, Сосрыкъуэ Тхъуэжьейм зыридзри щIэпхъуэри быдапIэм дэлъэдащ.

Бэдэху чэщанащхьэм тест, дыщэ уагъэ зэридзэуи,– Ей, дахэ, куэдщ уэ нарт щауэхэм уи бжэIупэр зэребгъэубар,– жиIэщ Сосрыкъуи, дэIэбейри Бэдэху къырихьэхри и шыплIэм къыдигъэтIысхьэри къеуэри къежьэжащ.

Къеуэм, къалъэурэ, гъуэгущхьищыр щызэхэкIым КъуйцIыкIу тесыххэти хуэзащ

– Iэу Сосрыкъуэ, нарт щауэхъухэм къаимыхъулIар уи шыплIэм дэсу къохьри,– жиIэу КъуйцIыкIур къыщыпежьэм, Сосрыкъуэм Бэдэху тепхъуа щIакIуэр тридзри жиIащ,– Бэдэху жыхуаIэм зэ и нэгу сиплъащэрэт жыпIэри ухъуэпсати, мис, зэпэплъыхь иджы!

АрщхьэкIэ, КъуйцIыкIур укIытэри Бэдэху емыплъыфу и щхьэр иригъэзыхащ. Сосрыкъуэми къырихьэжьэжащ нарт щауэхэр зытелIэ Бэдэху дахэр…

Щыуагъэ къэбгъуэтам къыхэгъэщи ипIытIэ Ctrl+Enter.


Зыхыхьэр: Нарт Эпос, Сосрыкъуэ

Уи цIыхугъэхэм къегъащIэ!




Зыгуэр къэптхыным:

Иужьрейхэр

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 124

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: