Псалъэжь: Былым къыпщIын нэхърэ быныфI къыпщIын.
ПсынщIэрыпсалъэ: Жамыбгъэ бгъэгу хужь мэжьэгъуашхэ.
ГушыIэ: Улэжьэну ухуей, гъуэлъ - ухуеижынукъым.
Къуажыхь: Бо нэщI шкIащIэ щокIэрахъуэ. (Бзэгу)

УздэщыIэр

Къэплъыхъуэр

Гулей

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Хъыбарыжьхэр

Гулей пщылIым къалъхуат. Игу техуакъым зэрыпщылIыр. Пщыр иукIри мэзым щIыхьэжащ:
– Си щхьэ фIэкI сызыхуэпщылIын щыIэкъым! – жери. Гумрэ Псыхуабэмрэ я зэхуаку дэтIысхьащ, Iуащхьэ чыцэ гуэр псэупIэу иубыдащи, блэкIри къыблэкIыжри елъагъу, Iуащхьэм къохри йоупщI:
– Упщ, хьэмэ упщылI?
«Сыпщщ» жызыIэр еукI, пщылIыр и гъуэгу треутIыпщхьэж:
– ЛIыгъэ уиIэмэ, упщылIынкъым! – жеIэри…

Пэжыгъэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Хъыбарыжьхэр

Къуажэ гуэрым зэиыбжьэгъуитI дэст. «Я псэр зы чысэм илъщ» жаIэрт абыхэм щхьэкIэ. Зэгъусэу гъуэгуанэ зэдытехьэрт, зэгъусэуи къагъэзэжырт. ТIуми зы хъыджэбз гуэр фIыуэ ялъэгъуащ. Пури толIэ хъыджэбзым, итIани зым адреим щебзыщI. Хъыджэбзми къыхихынур ищIэркъым: тIури щIалэ екIущ, цIыху Iэдэбхэщ. Iей хъууэ хуежьащ хъыджэбзыр. И дэлъхум гу къылъитэри къыхигъэзыхьащ:
– Сыт Iей ущIэхъур? Уи жагъуэ къэзыщI щыIэ?

Шэджэмокъуэ Хьэсанш

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Хъыбарыжьхэр

ЩIалэ закъуэт ар. Закъуэми, зэшибл я лIыгъэ и лIыгъэт. Ежьэрти, куэдрэ къэтт, къыщигъэзэжкIэ, фIыуэ ялъагъурти, жылэм я гуфIэгъуэт. Езыми жылэм я щIыхуэ къызытринэртэкъым: сыт къыздихьми къанэ щымыIэу тхьэмыщкIэхэм яхуигуэшырт. Шэджэмокъуэ Хьэсанш зыдэс къуажэм бийм кърикуртэкъым, хъунщIакIуэхэм абы жыжьэу къыпакIухьырт. Мызэ-мытIэу щихъумащ абы хэкур жыжьэ къикI зэрыпхъуакIуэхэм. Абы и цIэр жьыми щIэми ящIэрт, и лIыгъэм хэти иригушхуэрт.

Лъагъуныгъэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Хъыбарыжьхэр

Дыгъэр къухьат, ауэ иджыри пэхут; зи нэзыр плъыжьу щIисыкIа пшэ Iэрамэхэр уэгум щесырт. Жьы къабзэ мащIэ къопщэ. Гъуэгу кIыхьым гугъу дригъэхьатн, зыри жыдмыIэу, дыкъэкIуэжырт. Гъуэгур шынагъуэтэкъым, сэ гублащхьэм сыдэст; си гъусэр, мэлыхъуэ лIыжьыр, щхьэукъуэу гум ист. Асхьэд гъуэгум щыисэлъэрей жыхуаIэм ящыщтэкъым, сэ сызэшырт; дыгъуасэ лъандэрэ дыкъокIуэ, пщэдей дынэсыжыну къыщIэкIынщ…

Жамбулэт

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Хъыбарыжьхэр

ЕрокъуэкIэ еджэу лIы гуэрым, зы къуэ закъуэ иIэу и фызыр щылIэм, аргуэру къишэжын хуей хъуащ. ЕтIуанэу къишэжа фызым, Андолэ гуащэм, къуих къыхуилъхуауэ – езы Ерокъуэр дунейм ехыжащ, псэм хуэдэу илъагъу и къуэ пасэр, ЖамбулэткIэ зэджэр, анэнэпIэсым къызэрыхуигъанэр и гум къыщIитхъыу.

Къэрмокъуэ Хьэмид

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1937)

Къэрмокъуэ ХьэмидЛъэпкъ литературэр зым и IэдакъэщIэкIкъым, абы и лъабжьэгъэтIылъ, зи цIэ хэIущIыIу хъухэм нэмыщI, абы и зыужьыныгъэм тхакIуэ-усакIуэ, щIэныгъэлI куэд псэемыблэжу хуолажьэ, яхузэфIэкI хуащIэ. Куэдрэ я цIэ кърамыIуэми, абыхэм языхэзми пщIэ хуэщIыпхъэщ, къелэжь, лъэпкъым хуищIэр гъэкIуэдын хуейкъым. Апхуэдэщ щIыхь лъагэ зыхуэфащэ, илъэс щэщIым щIигъуауэ адыгэ литературэм щылажьэ Къэрмокъуэ Хьэмид. ЩIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ, зи анэдэлъхубзэр нэгъэсауэ фIыуэ зыщIэ Къэрмокъуэм лэжьыгъэ гъэщIэгъуэн зыбжанэ и Iэдакъэ къыщIэкIащ, ахэр IуэрыIуатэмрэ литературэмрэ я Iуэху нэхъыщхьэхэм теухуащ икIи куэд щIауэ хэкум и тхылъеджэхэм гунэс ящыхъуащ.

Адэжынэмрэ Бажэмрэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

Адэжынэмрэ Бажэмрэ (Къэрмокъуэ Хьэмид)Хьэжэбажащэ ежьауэ, Бажэм Адэжынэр къыIэрыхьащ…

Бажэм. Усшхынкъэ иджы, Адэжынэ цIыкIу! Сыт хуэдэу Iейуэ сымэжэлIа уи гугъэ! АдэжынэлкIэ зыстIыжынущ жыпIэркъэ!

Адэжынэм. Сэ сыпшхкIэ, уи ныбэ из хъун, Бажэ цIыкIу? СыбутIыпщыжмэ, узгъэтхъэжынщ. Бажэ тхъэмэ, узгъэтхъэнщ — сутIыпщыж.

Бажэм. СыткIэ сызэрыбгъэтхъэнур?

Бажэмрэ ЛIыжь цIыкIумрэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

Бажэмрэ ЛIыжь цIыкIумрэ (Къэрмокъуэ Хьэмид)Бажэр къапхъэным дэхуащ. Къапхъэныр зыгъэува ЛIыжь цIыкIур къос.

ЛIыжь цIыкIум. УкъысIэрыхьа иджы, Бажэжь цIыкIу! Уэ пхуэфI сыхъункъэ сэ! Зы джэд къыдэбмэжакъым ди пщIантIэм! (Бажэр зяпеплъыхь) Уи фэр тезудынщи, пщампIапхъэ дэгъуэщ!

Бажэм. Сэ цIыкIужьейр пщампIэ сыпхуэхъун? ЛIыжь цIыкIу? СыбутIыпщыжмэ, джэдыгупхъэ къыпхуэзгъуэтынщ. Сыноплъри — уи фэм иль щыIэкъым…

ЛIыжь цIыкIум. Дэнэ джэдыгупхъэ къыздипхынур? ЩIымахуэр къэсащ, зы джэдыгу сиIамэ, сыунат.

Бажэм. СутIыпщыж-тIэ. УщIегъуэжынкъым.

ЧыцI ерыщхэр

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

ЧыцI ерыщхэрПхъэзакъуэ лъэмыжым чыцIитI щызэрихьэлIащ. TIypи хъуакIуэ къокIыж. Лъэмыжым и кум щызэпэуващ чыцIитIыр.

Япэ чыцIым. Щхьэ укъыспэува? СигъэкI лъэмыжым! Сэ сопIащIэ.

ЕтIуанэ чыцIым. Уэращ къыспэувар. Сэ сымыпIащIэ уи гугъэ? ТекIуэти, сыблэгъэкI!

ТхьэкIумэкIыхь къэрабгъэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

ТхьэкIумэкIыхь къэрабгъэТхьэкIумэкIыхьыр, нэщхъейуэ, гъуэгу тетщ. ЗдэкIуэм, Къанжэр кърохьэлIэ.

Къанжэм. Щхьэ унэщхъей, ТхьэкIумэкIыхь цIыкIу? УздэкIуэри дэнэ?

ТхьэкIумэкIыхьым. Сынэщхъеинкъэ, Къанжэ кIакIэ: мы дунейм теткъым сэ къысщышынэ. Дзыгъуэрэ пэт, сегъащтэ.

Дыгъужьымрэ Щынэмрэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

Дыгъужьымрэ ЩынэмрэДыгъужьыр псафэ кIуащ. Ар псым Iугъуэлъхьа къудейуэ, Щынэр псы Iуфэм къыIухьащ.

Дыгъужьым (и щхьэр къиIэтри). Мы къыспэщIхуар плъагъурэ! Iэджэ щIауэ срихьэлIэжакъым щынэ. Дауэ сшха хъуну мыр? ТIэхъуфэхъу сщIынщи, IуспIэнщ… (Щынэм хуоплъ) Уа, Щынэжь цIыкIу, мы псыр щхьэ къэбгъэутхъуэрэ, ы?!

Щынэм (Iэнкун къэхъуауэ). Псыр къэзгъэутхъуэрэ сэ?

Дыгъужьым. Къэбгъэутхъуэрэ къомыгъэутхъуэрэ сэ слъагъуркъэ! Сынэф уи гугъэ?

Щынэм. Сэ ищхъэрэкIэ сыщытщ, уэ ипщэкIэ ущытщ — дауэ сэ псыр къызэрызгъэутхъуэнур? Мыхъун щхьэ жыпIэрэ, Дыгъужь?

Дыгъужьым. Мыхъун жызыIэр уэращ! Нобэ къомыгъэутхъуами, дыгъуасэ къэбгъэутхъуащ. Мис, плъа­гъуркъэ, дыгъуасэ лъандэм жэбзэжакъым псыр.

Щынэм. Дыгъуасэ псыхъуэм сыкъыдыхьакъым — нышэдибэщ къущхьэхъу сыкъыщехыжар. ПцIы къыстомылъхьэ.

Дыгъужьым. Уэрмырами, уи къуэшщ е уи шыпхъущ псыр къэзыгъэутхъуар! Сэ псы утхъуа сефэ зэрымыхъунур жылэм ящIэ — си шхалъэм езэгъыркъым.

Щынэм. Си къуэшри си шыпхъури дэсакъым дыгъуасэ.

Дыгъужьым. Фи унэкъуэщ гуэрщ, хэтми! ФызоцIыху сэ фэ! Фыкъыстеплъэ хъуркъым, фи гур къысхуоплъ игъащIэм! ФлъэкIамэ, сызыIурывгъэлъэдэнт! Фэри фэ!

Щынэм. Сигу Iей пхуилъакъым, Дыгъужьыжь, игъащIэм. Ди лъэпкъым нэхъ Iэсэ къигъэщIауи сщIэркъым. Зы дыгъужь лей кIэлъызетхьакъым дыкъызэригъэщIрэ.

Дыгъужьым. Лей кIэлъызетхьакъым зэрыжиIэ! И напэр сыкъым итIани! Еплъыт абы! Мэлыхъуэхьэр мащIрэ си ужь къивутIыпщхьа! УкъыспэщIэхуакъэ иджы! КъыфщIэкIуэн фи гугъати! (Щынэм бгъэдокIуатэ) УIуспIэyкъэ иджы! Лейуэ къызэфхар уи фэм къыдэсхыжынщ! Зы хьэкIэкхъуэкIэ емыкIу сыкъищIынкъым, иджыпсту узэпкърызудкIэ!

Щынэм. Си гуэныхьым уигъэкIуэнкъым, Дыгъужьыжь, гущIгъу къысхуэщI. СыткIэ сынокъуэнщIа? Сыт си лажьэ?

Дыгъужьым. Сыт мыбы «гуэныхь-бэлыхь» жыхуиIэр? УкъызэрызэкъуэншэкIар пщIэркъэ? Уи лажьэр пщIэркъэ? Сэ сомэжалIэ, щынэл сигу къихьащ— аращ уи лажьэр!

Джэдкъуртымрэ Адакъэмрэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

Джэдкъуртымрэ АдакъэмрэДжэдкъурт быныр щакIуэ ежьащ. Iэщэ-фащэкIэ зэщIэузэдауэ, Адакъэр къарохьэлIэ.

Адакъэм. Дэнэ фежьа джэдкъурт быныр?

Къуртым. ХъуакIуэ дежьащ. Уэ дэнэ ущыкIуэда? Тхьэмахуэ хъуащ узэрыдмылъагъурэ.

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 48