Псалъэжь: ЛIы пхам лIы еуэркъым.
ПсынщIэрыпсалъэ: Лэныстэ-мастэ-къэбыстэ пIастэ.
ГушыIэ: Сылэжьэнщ жысIати, мыбыи Интернет щыIэщ…
Къуажыхь: ЗэнысэгъуитI пхъэх темыхщ. (Нэрэ набдзэрэ)

Къэплъыхъуэр

Iутыж Борис

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Iутыж Борис, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1940-2008)

Iутыж БорисИджырей адыгэ тхакIуэ, усакIуэ, драматург IутIыж Борис Къуней и къуэр 1940 гъэм Шэрэдж районым хыхьэ Зэрэгъыж къуажэм мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщалъхуащ. БалигъыпIэм иувэху и гъащIэр къуажэм щигъэкIуащ, абы курыт еджапIэр ехъулIэныгъэкIэ къыщиухащ.

IуэхумыщIэ-хущIэмыхьэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Хьэх Сэфарбий, Хьэх Сэфарбий

Вым псым зыдихуэжырт, жи, и кIэмкIэ зэуэжурэ. Абы нэхъей, Къамбот и гупсысэ-чнутIхэмкIэ зыхущIэрыуэжу, хуокIуэ бэкIэ зыщыгугъ Унэшхуэм. ЛIо, щIалэжь цIыкIур мо здэкIуэм бгъэдыхьэкIэ? Адэ иIамэ, езым нэхърэ абы нэхъ къыхуищIэнт мы министрми. КъыхуищIэнт абы и хьэтыркIэ. Иджы хэт и хьэтыр къулыкъущIэшхуэм илъагъунур?! ТIэкIуи хуэпапцIэ-хуэпапцIэу, пэшхуэжьыфI Алыхьым зрита лIы мыинт я Дыгъужьыкъуэ къыдэкIа министру Молэ Билъостэн хъужыр. Губзыгъэ дыдэу фэ ириплъырт абы Къамбот, щIриплъри имыщIэжу. СтIолышхуэ зыпэрысым къыпэрыбэкъукIри, сэлам гуапэ кърихащ.

Iэмалищэрэ зырэ зыщIэ Бажэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

Iэмалищэрэ зырэ зыщIэ Бажэ (Къэрмокъуэ Хьэмид)Бажэр, къапхъэным иубыдащи, мэгъынанэри щысщ.

Бажэм. Си лъэр къапхъэным дэна гущэщ. ЩакIуэр къэсынщи, си фэр триудынщ. Сыт гущэр си Iэмал? Емынэм сызэримыхуэмэ, нобэ дзыгъуащэ щхьэ сыкъежьат. Тхьэмахуэт, си гъуэм сисыжын хуеящ. Дыдыдыд мыгъуэ!..

Бажэжьыр кърохьэлIэ.

Бажэжьым. Сыт къэхъупр? Щхьэ угъынанэрэ, шынэхъыщIэ?

Iэнэ щIагъым

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Хьэх Сэфарбий, Хьэх Сэфарбий

«Дуней гъащIэ» тхыгъэм щыщщ

Лъагъуныгъэр хущIыхьэгъуэ Iуэхукъэ- тIэ езыр, гъэ мэкъумэшыр зэщIакъуэжу цIыхур нэхъ къыщыдэхуэм, къашэ-нашэм щIидзащ. Дыгъужьыкъуэ къуажэкIэми къэсащ ар — БицIу Сэрэбий къихьащ. Къамбот сымэ абы и хъыбарыр къащIэIуащ еджапIэм къыщикIыжым. КъащIэмыIуэуи къэнэнт, къуажэр щиух хьэблэ цIыкIу псыгъуэ кIыхьу кIуэм щызэщIэвууэрт, щызэщIэдымэрт цIыхур: Хэт къихьар? Дэнэ къыздрихар?

Къихьар Бэчхэ яйт, и цIэр Зилэт. Ауэ, «дэнэ къыздрихар?» — щыжаIэм, я гъунэгъу фыз ДыгъэтIасэ мыпхуэдэу жиIэри, псори игъэдыхьэшхащ: «Дэнэ кърихын»?! А ятIэ къихыпIэжьым кърихащ!»

Iэщыж Борис

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Iэщыж Борис, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

Iэщыж БорисIэщыж Борис Уэзыр и къуэр 1939 гъэм КъБАССР-м и Тэрч районым хыхьэ Дейскэ къуажэм щыщ мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщалъхуащ. 1963 гъэм абы къуажэ курыт еджапIэр къиухащ, 1964 гъэм щIэтIысхъащ Дербент дэт мэкъумэш техникумым, IэщIагъэуи къыхихар «агроном -плодоощеводщ». Борис ар къиухащ 1967 гъэм. ИужькIэ, а къыхиха IэщIагъэмкIэ Борис илъэсийкIэ ирилэжьащ.
XX — нэ лIэщIыгъуэм и 60-гъэхэм и пэм ирохьэлIэ Iэщыжьым усэ тхыным зыщрита лъэхъэнэр. Абы и япэ усэхэр къытрадзэу щIадзащ 1963 гъэм.
1971 гъэм Борис заочнэу щIэтIысхьащ М.Горькэм и цIэкIэ щыIэ Москва дэт литературнэ институтым икIи ар 1977 гъэм къиухащ.

Адакъэ хахуэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

Адакъэ хахуэТхьэкIумэкIыхьыр, вакъэнжей егъэщри, бжэщхьэIум тесщ.

ТхьэкIумэкIыхьым. Вакъэнжейр гъэщын сыухмэ, си вакъэр здыжынщи, ди анэшым сыкIуэнщ, нысэ къашауэ хъыбар къызагъэщIащи, сыкъыщыфэнщ, сыкъыщыуджынщ… (Iэдакъэжьауэ ещIри маплъэ) Мы къакIуэр хэт? Бажэра хуэдэщ. Сы­тым къысхуихьауэ пIэрэ?

Бажэм (къыбгъэдохьэри). Сыт ухуэдэ, си шыпхъушхуэ?

ТхьэкIумэкIыхьым. ДыфIщ, тхьэр фIыкIэ къыпщIэупщIэ. Къеблагъэ, Бажэ цIыкIу, хьэщIэ утщIынщ.

Бажэм. Деблэгъаи!

Адэжынэмрэ Бажэмрэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

Адэжынэмрэ Бажэмрэ (Къэрмокъуэ Хьэмид)Хьэжэбажащэ ежьауэ, Бажэм Адэжынэр къыIэрыхьащ…

Бажэм. Усшхынкъэ иджы, Адэжынэ цIыкIу! Сыт хуэдэу Iейуэ сымэжэлIа уи гугъэ! АдэжынэлкIэ зыстIыжынущ жыпIэркъэ!

Адэжынэм. Сэ сыпшхкIэ, уи ныбэ из хъун, Бажэ цIыкIу? СыбутIыпщыжмэ, узгъэтхъэжынщ. Бажэ тхъэмэ, узгъэтхъэнщ — сутIыпщыж.

Бажэм. СыткIэ сызэрыбгъэтхъэнур?

Адэшхуэм и джэдыгужьыр

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Iэщыж Борис, Рассказхэр

Хъалид куэд щIауэ иIа мурадищым и Iэр щытехуэм, и гум жьы дихужащ. Фыз къыщишам, «Ятыхь, къуэ къьтт, лъэпкъ хъуну», — жиIэри елъэIуати, Тхьэшхуэм къуэ къритащ. ЕтIуанэу, сэманкъ щIауэ зы уиэжь цIыкIу щIэсти, лI ымрэ фызымрэ я къару илъыгъуэу щьоэдэлажьэм мурад ящIат, Тхьэм къаригъэхъул Iэмэ, зы унэ дэгъуэшхуэ пщIаитIэм къыдагъэувэну, я щIалэр ин хъумэ, унэ Iуэху хэмытыжын хуэдэу. Ари, гугъудехьами, илъэс зытхухым зэфIагъэуват.

Ажэмрэ Дыгъужьхэмрэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэрмокъуэ Хьэмид, Таурыхъхэр

Ажэмрэ ДыгъужьхэмрэАжэр хъуакIуэурэ мэз лъапэм нос. ЛэгъупыIэмпIэ зэфIадзауэ, дыгъужьитI мафIэм бгъэдэсщ. Ажэр къыщалъагъум, дыгъужьхэр къыщолъэт.

Япэ дыгъужьым. Мы ди насыпым жъихьам еплъыт: Ажэ бэгъуа къыдихьэлIащ!

ЕтIуанэ дыгъужьым. Дыунащ жыпIэркъэ! Ажэл хуэдэ щыIэ! Дытхъэжынущ!

Ажэм. ХъуакIуэ сыкъежьа къудейщ. Ажэ уэдыкъуам сыт къыфхуищIэн. ТIэкIу сывгъэхъуакIуи, пшэр сыхъумэ, итIанэ сыфшхынщ.

Япэ дыгъужьым. Пшэр ухъуху дыппэплъэфынукъым.

Анэшхуэм и псалъэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Гъэунэ Борис, Рассказхэр

Пшэ-данэпс бзыхьэхуэхэр уафэ къащхъуэ джабэм хуэм дыдэу щест. Дыгъэм и дыщэ Iуданэ минхэр къишэщIащи, щхъуантIагъэм щIигъэна щIылъэм къодэхащIэ. Пщэдджыжьыпэ дахэщ. Хьэуар фоупсу къыпIуроIэфIэ. Къуалэбзум я пшыналъэр макъамэ гуакIуэу гумрэ псэмрэ йобзэрабзэри укъызэщIеIэтэ, къабзагъэм, дахагъэм, фIым укъыхуигъэушу.

Спэмыжыжьэу щыт псей жыгышхуэм и къудамэ къелъэхъшэхам бзу шхынылъэ кIэрыщIам бзылъхугъэ гуэрхэм хэт щIакхъуэ щыкъуей трелъхьэ, хэти хугу тIэкIу трегъэщащэ.

Аслъэн мартым нэсащ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Гугъуэт Масирэт, Рассказхэр

Школым къикIыжа Аслъэн унэм зэрыщIыхьэжу, и тхылъылъэри зэриIыгъыу, и шыпхъу нэхъыжь Мадинэ зыщIэс пэшым щIэлъэдащ. Мадинэ тхылъ еджэу стIолым бгъэдэст.

—         Динэ! — жиIащ Аслъэн, дуней гуфIэгъуэр иIэу. — Дэ мартым дынэсащ! Фэ дэнэ фынэса?

Мадинэ зыри къыгурымыIуэу зыкъомрэ Аслъэн къеплъащ, итIанэ, къыщиудри дыхьэшхащ.

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 98