ПсынщIэрыпсалъэ: Мыщэр пэщащэурэ мащэм ищэтащ.
Псалъэжь: Фочыр уамэ, хьэтыр щыIэжкъым.
ГушыIэ: Щхьэр узым - пфIэтщ.
Къуажыхь: Зызымыгъазэу мэзым щIэкI. (Фочышэ)

Къэзэнокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къэзэнокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр, Хъыбарыжьхэр

Къэзэнокъуэ Жэбагъы теухуауэ ↘

Бэчмырзэ и ужькIэ пщышхуэ унафэр зыIэщIэлъар Аслъэнбэчрэ ХьэтIохъущыкъуэрэщ. Абыхэм я акъыл зэтехуэрт, лъэпкъым и Iуэхур зэрефIэкIуэным щIэкъурт, езыхэми пщIэ хуащIырт. Аслъэнбэч сыт щыгъуи едаIуэрт Къэзэнокъуэ Жэбагъы, лIы губзыгъэм и чэнджэщхэм.

Нэгумэ Шорэ

 

Жэбагъы къызэринэкIащ цIыхубэм игъащIэкIэ гукъинэ ящыхъуа лэжьыгъэрэ IуэхущIафэрэ. И гур плъэуэ, захуагъэмрэ цIыхугъэмрэ хабзэ щыхъуну зэманым хуэпабгъэу псэуащ Къэзэнокъуэ Жэбагъы. Аращ Жэбагъы и цIэм адыгэ тхыдэм и жьантIэр щIиубыдыр, ар цIыхубэм щIигъэлъапIэр.

Шортэн Аскэрбий

IуэрыIуатэм щыгъунэжщ Къэзэнокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр. Илъэс щищым нэблэгъауэ, адыгэхзм къадогъуэгурыкIуэ а хъыбархэр, нобэр къыздэсым IяIуатэ. Къэбэрдейм и тхыдэм лъэужьышхуэ къыхимынатэмэ, Къэзэнокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр гъащIэ кIыкъ хъунтэкъым. И цIэр щIэблэм щIащьмыгъупщэн фIыщIэ щиIэщ КъэIзэнокъуэ Жэбагъы Къэбэрдейм и тхыдэм, аращ и цIэри и хъыбархэри уахътыншэ щIэхъуар.

Къэзэнокъуэ Жэбагъы I684 гъэм Бахъсэн Iуфэ къыщалъхуащ (Бакъсэн псым и сэмэгурабгъум, Зеикъуэ ипщэIуэкIэ, иджыри ущрохьэлIэ КъэзэныкъуейкIэ зэджэ щIыпIэцIэ). Жэбагъы зэрыIущыр, зэрыцIыху губзытъэр щIэх дыдэ наIуэ хъуауэ щытащ, хъыбартхэм зэрыжаIэмкIэ. Хъыбархэм ящыщ зы щыхьэт тохъуэ УэрарэкIэ зэджэ хеящIэ цIэрыIуэм акъылрэ IущыгъэкIэ Жэбагъы текIуауэ зэры щытам. Абы щыгъуэ щIалэ дыдэт Жэбагъы. И ныбжь нэсри, Къэзэнокъуэ Жэбагъы, дунейм ехыжыху, къэбэрдей пщыщхуэхэм, пщы уэлийхэм я чэнджэщэгъуу щытащ. Лъэпкъ Iуэху и пщэ далъхьэурэ, Къэзэнокъуэ Жэбагъы зыбжанэрэ ягъэкIуащ Къэбэрдейр а зэманым зыпыщIауэ щыта къэралхэм, пщыгъуэхэм. Тхыдэр щыхьэт тохъуэ, псалъэм папщIэ, Кърымымрэ Мэзкуурэ кIуа къэбэрдей лIыкIуэхэм Къэзэнокъуэ Жэбагъыи зэрахэтам. Дунейм тетыху, Къэзэнокъуэ Жэбагъы зыщIэкъуар Къэбэрдейм и Iуэху зэрыдэкIынырщ, хабзэмрэ захуагъэмрэ я лъабжьэр гъэбыдэнырщ, цIыхум я псэукIэр егъэфIэкIуэнырщ. Хъыбархэм къызэрыхэщыжымкIэ, Къэзэнокъуэ Жэбагъы зи псалъэм пщIэ иIэ, зи акъылыр жыжьэ нэплъыс, захуагъэм ирилажьэ цIыху губзыгъэщ, къэрал лэжьакIуэщ, хэкумрэ къэбэрдей лъэпкъымрэ фIыгъуэ ззрахуилэжьыныр къалэн зыщищIыжауэ. А къалэныр хузэфIэIмыкIамэ, Къэзэнокъуэ Жэбагъы и цIэмрэ и хъыбархэмрэ нобэ къэсынтэкъым.

Къэзэнокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр езыр-езырурэ къежьащ, ахэр зыми зэхилъхьакъым икIи къигупсысакъым: лIыIущым далъагъу IуэхущIафэхэр зэхуаIуэтэжурэ жылэм хэIуэри IуэрыIуатэ лIэужььигъуэ хъуащ.

Къэзэнокъуэ Жэбагъы и хъыбархэр щаIуатэр Къэбэрдейм и закъуэкъым, абыхэм ущрохьэлIэ Шэрджэсми Адыгейми; Къэзэнокъуэм и цIи и хъыбархэри ящIэ дигъунэгъу лъэпкъхэми.

Псалъэ пэж куэд къызэринэкIащ Къэзэнокъуэ Жэбагъы, абыхэм нобэр къыздэсым Жэбагъы и псалъэкIэ йоджэ. Къэзэнокъуэ Жэбагъы къызэринэкIа псалъэ Iущхэр адыгэ псалъэжьхэм хэзэрыхьыжауэ къагъуэгурыуэ.

Къэзэнокъуэ Жэбагъы 1750 гъэм лIащ, и акъылрэ и IуэхущIафэкIэ цIэрыIуэ дыдэ хъуауэ.

 


ЩакIуэмрэ мыщэжьымрэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: КъардэнгъущI Зырамыку, Хъыбарыжьхэр

Сэ балигъ сызэрыхъурэ щэкIуэн сфIэфIщ. СызэрьпцэкIуа зэманым къриубыдэу сэ хьэкIэкхъуэкIэ куэди къэзукIащ.
Зэгуэрым мэзыжьым щакIуэ сыкIуат. Куэдрэ къэскIухьауэ икIи зыри къысIэрымыхьауэ сыкъэкIуэжьфт. Си фочыжьыр си дамэм фIэдзауэ мэзым сыкъыздыпхрыкIым, зы псэущхьэ гуэрым и гъы маю» си ужьымкIэ къыщьпыхэсхащ. Сэ сыкъэувыIэри а гъы макъым седаIуэу щIэздзащ. Псэущхьэр ину, гущIыхьэу гъырт. Сэ ар зищIысыр къысхуэмьпцIэу седаIуэу сыщытт. Псэущхьэр си дежкIэ къакIуэу къьпцIэкIынт гъы макъри нэхъ гъунэгъу хъурт.

Щэбэтыкъуэ (Адыгэ хъыбарыжь)

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Хъыбарыжьхэр

Пщы Щэбэтыкъуэ и тетыгъуэт.
ВакIуэ дэкIыгъуэт, арщхьэкIэ пщыр гъуэгу тетти, абы и Iизыныншэу вакIуэ дэкIын иракуртэкъым. Пщыр къогувэ, гъатхэри къэсащ.
— Пщым дежьэурэ ди щIыр къинэжынущ, сыт тщIэнур?
Нэхъыжьхэр зэчэнджэщри пщым пэмыплъэну зэгурыIуащ:

АдыгэлI хашэркъым (Хъыбарыжь)

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Хъыбарыжьхэр

ПщыхьэщхьэхуегъэзэкI хъуащ. Къуажэр щымщ. Зэзэмызэ хьэ банэ макъ зэхыбох…
Псым къызэпрыкIыжауэ къуажэм шу гуэр къыдохьэж. Шур уэрамыщхьэм тет унэ гуэрым нэсащ. ПщIантIэм цIыхубз щIалэ дэтщ, ху щIегъэпщри.
Шум пщIэгъуалэр къыжьэдикъуащ. Зыри жимыIэу заулрэ щытри, цIыхубзым еджащ:
— Псы дебгъэфэн, дахэ?

Абрэджхэр (Хъыбарыжь)

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Хъыбарыжьхэр

Абрэдж гуп гъуэгу зэхэкIыпIэм тесщ. Я тхьэмадэр, жыг жьауэм щIэсщи, гупым ящыщ зым йоджэ:
— Гъуэгум ириплъэт: къакIуэIарэ?
ЩIалэм зеIэтри Iэдакъэжьауэ ещI:
— Гужь гуэр къыдокIуей, зы бзылъхугъэ исщ, щIалэ цIыкIуи гублащхьэм дэсщ.
— Бзылъхугъэ щискIэ, блэгъэкI.

Тхьэмадэр Лашын кIэлъоплъ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Хъыбарыжьхэр

Лашын жыхуаIэр Къесынхэ япхъущ, Шакъхэ я нысэщ. Зипхъури зи нысэри Дыгулыбгъуей дэсахэщ. Лашын къызэрашэрэ куэд щIатэкъым, нысащIэ щIыкIэт, ауэ унэ къалэн илэжьу щIидзат.

Пщэдджыжь гуэрым Лашын жэм къишыну Iуэм кIуащ, и тхьэмадэри къэтэджауэ пщIантIэмкIэ щыIэуэлъауэрт. Лашын жэм къишыну хуежьа щхьэкIэ, зы хыв гуэрым зикI Iэмал къритыртэкъым. Лашын къэгубжьащ, зиплъыхьщ-зыкъиплъыхьри щимылъагъуIам, хыв гуум и кIэбдзитIыр иубыдри пхъэшыкъум ирилъэфэлIащ.

Андемыркъан зэраукIар

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Хъыбарыжьхэр

Андемыркъан тенджыз тIуащIэм къыщалъхуащ. Анэр тенджыз Iуфэм псыхьэ кIуауэ бын игъуэтащ. И бостеикIэр сабийм къришэкIри езыр псы IуфэмкIэ IукIуэтащ зитхьэщIыну.

Абы хэту сабийм бгъэ къытеуэри ихьащ. Тенджызым ар бгъэм къызэприхащ.

Андемыркъан и хъыбар

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Хъыбарыжьхэр

Андемыркъанрэ къэбэрдей пщыжь-уэркъыжьхэмрэ зэныкъуэкъуу псэуащ. Иджы а зэманым ПшахъуэхумкIэ Бжьэхуцыкъуэ жыхуаIэм деж адыгэ жылагъуибл щыIэт. Ахэр кърахуну къалмыкъи, нэгъуеи, зы лъэпкъ гуэри къеныкъуэкъуу, бэлыхь тралъхьэу хъыбарыр Къэбэрдейм щызекIуэрт.

Андемыркъаным мурад ищIащ: «Сэ къэбэрдей пщымрэ уэркъымрэ сыкъалъагъу мыхъуу дызэрыужэгъуащ, мы зи хъыбар зэхэсх адыгэ къуажэхэм я деж сыкIуэнщ, тхьэ соIуэ, абыхэм къеныкъуэкъу лъэпкъым гъуэгу естынкъэ.

Иужьрейхэр

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru

КъыддэIэпыкъу

Ахъшэр здэкIуэным теухуауэ…

Ныбжьэгъу лъапIэ!

Уи нэм щIэуэу щымыту зэрыдгъэувын дыхэтащ мы тIэкIур…

Дэ езым ди жагъуэщ икIи тфIэемыкIущ мыхуэдэ къызэрытеддзэр, ауэ нэгъуэщIу хъужкъым — ди сайтыр адэкIи лэжьэн папщIэ мазэм 383 руб. етын хуейщи — дыпэлъэщкъым.

Сайтыр зэгуэр сэбэп къыпхуэхъуам — сыт хуэдизу щытми уэри зыгуэркIэ зыкъытщIэгъакъуэ.

ЦIыхуу еплъар: 1 489