Псалъэжь: Ущылъхуэрэ ущылIэрэ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Тебэ фIыцIэм ху пцIынэ цIынэ иупцIащ.
ГушыIэ: ЩIалэм пыIэ къигъуэтащ. Хуэхъупсуращ.
Къуажыхь: Дарий мэз шыбзыбэ щIаху. (Ужьгъэ)

УздэщыIэр

Къэплъыхъуэр

ГъэтIылъыныгъэхэр 15.10.2015 папщIэ

Бекъул Барэсбий

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Бекъул Барэсбий, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1920)

Бекъул БарэсбийБекъул Барэсбий Тутэ и къуэр Налшык къалэ хыхьэ Кенжэ къуажэм 1920 гъэм февралым и 23-м мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщалъхуащ. Къуажэ школыр абы къыщиухри пединститутым щIэтIысхьат. 1937-1938 гъэхэм екIуэкIа репрессиехэм я зэранкIэ газетхэм редакцэхэм, нэгъуэщI апхуэдэ IуэхущIапIэхэм лэжьакIуэ ямыIэжу къэнати, унафэ ящIри абы ехьэлIауэ зыгуэр зыхузэфIэкIыну ягъуэтыр институтым къыщIашат, газетхэм, радиом, тхылъ тедзапIэм ягъэкIуэну. Абы хиубыдащ Барэсбий. «Ленин гъуэгу» газетым и редакцэм, тхылъ тедзапIэм щылэжьащ. «Абы щыгъуэ,езы усакIуэм зэрыжиIэжымкIэ, ЩоджэнцIыкIу Алий и жэрдэмкIэ усэ зэрыт си япэ тхылъыр къыдэкIауэ щытащ. Абы иужькIэ Алий къыдигъэкIауэ щытащ тхэн щIэзыдза щIалэхэм я усэхэр зэрыт тхылъ, си усэхэри иту».

Акъсырэ Залымхъан

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Акъсырэ Залымхъан, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1919-1995)

Акъсырэ ЗалымхъанКъэбэрдей драматург цIэрыIуэ Акъсырэ Залымхъан ди лъэпкъ культурэми, лиуературэми, искусствами заужьыным куэд хэзылэжьыхьащ.

Акъсырэ Залымхъан Алий и къуэр 1919 гъэм майм и 15-м Псыгуэнсу къуажэм къыщалъхуащ. 1927 гъэм къуажэ школым щIотIысхьэри ар 1934 гъэм къеух. ЩIэныгъэм дихьэха щIалэ гурыхуэр Налшык дэт Ленинскэ еджапIэм щIотIысхьэ. Мы еджапIэм ар нэIуасэ щыхуохъу дунеищIэм, псэукIэщIэм, культурэщIэм и ухуакIуэ щIалэхэм. Залымхъан хохьэ еджапIэ цIэрыIуэм къыщызэрагъэпэщ самодеятельнэ кружокхэм. А щIыкIэм тету ар къахохутэ колхоз-совхоз театрым и студием щеджэ артист щIалэхэм. Студием щеджэ къудейкъым Залымхъан: зэреджэм хуэдэурэ, театрым игъэув спектаклхэм роль зэмылIэужьыгъуэхэр щегъэзащIэ.

Тубай Мухьэмэд

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Тубай Мухьэмэд, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1919-1973)

Тубай МухьэмэдАктер щэджащэ Тубай Мухьэмэд и цIэр Къэбэрдей литературэм и тхыдэм къыхэнащ драматург Iэзэу.

Тубай Мухьэмэд Му дар и къуэр 1919 гъэм Тэрч районым хыхьэ Курп Ищхъэрэ къуажэм къыщалъхуащ.

Пединститутым и заочнэ отделенэм щеджэу, Тубайр Къэбэрдей драмтеатрым и актеру щылэжьэну къащтауэ щытащ. Мухьэмэд и япэ тхыгъэхэр дунейм къыщытехьар 1938 гъэрщ. А илъэсым абы итхауэ щытащ

КъардэнгъущI Зырамыку

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: КъардэнгъущI Зырамыку, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1918-2008)

КъардэнгъущI ЗырамыкуКъардэнгъущI Зырамыку ПIатIурэ и къуэр январым и I-м 1918 гъэм Аруан районым щыщ Псыгуэнсу къуажэм мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщалъхуащ.

1926 гъэм Зырамыку къуажэ школым щIотIысхьэри ар ехъулIэныгъэкIэ къеух.

1940 гъэм Зырамыку Дзэм къулыкъу щищIэну ираджэ. Ар хэку зауэшхуэм сэлэту хэтащ. 1945 гъэм КъардэнгъущIым и лъахэм къигъэзэжащ, занщIэуи и лэжьыгъэ IэнатIэм пэрыувэжащ: ар 1948 гъэ пщIондэ Къэбэрдей госдрамтеатрым и сценэм артисту щыджэгуащ. КъардэнгъущIым адыгэ драматургием и зыужьыныгъэм лэжьыгъэфI хилъхьащ, ар лъэпкъым и уэрэджыIакIуэ нэхъыфI дыдэхэм ящыщ зыщ.

Къардэн Бубэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къардэн Бубэ, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1917-1988)

Къардэн БубэКъардэн Бубэ Мацыкъ и къуэр Бахъсэн районым хыхьэ Дыгулыбгъуей къуажэм октябрым и 16-м 1917 гъэм къыщалъхуащ. Ар къызыхэкIар мэкъумэшыщIэ унагъуэщ. Курыт еджапIэр и къуажэм къыщиуха нэужь, ар 1937 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал пединститутым урысыбзэмрэ литературэмкIэ иIэ и отделенэм щIотIысхьэ. Абы куууэ зрегъащIэ урысыбзэр, лъэпкъ куэдым я литературэхэм фIыуэ нэIуасэ зыхуещI, ЩоджэнцIыкIу Алий цIыхугъэ хуохъу икIи абы и чэнджэщкIэ урыс тхыгъэхэр адыгэбзэкIэ зэридзэкIыу щIедзэ.

ЩоджэнцIыкIу Iэдэм

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр, ЩоджэнцIыкIу Iэдэм

(1916-1995)

ЩоджэнцIыкIу IэдэмАдыгэ лъэпкъ культурэм хэлъхьэкыгъэ хуэзыщIахэм ящыщщ ЩоджэнцIыкIу Iэдэм. Хэку зауэшхуэм и пэкIэ къыщIедзэ абы и литературнэ лэжьыгъэм. Тхылъ куэд и Iэдакъэ къыщIэкIащ Iэдэм. Абыхэм ящыщ куэд нэгъуэщI лъэпкъыбзэхэмкIи зэдзэкIауэ дунейм къытехьащ. Iэдэм ди литературэм хилъхьащ езым и темэрэ и гупсысэрэ. ЩоджэнцIыкIу Iэдэм и усыгъэхэр ди нобэрей гъащIэм поджэж, гупсысэ жанхэмкIэ гъэнщIащ, ахэр адыгэ усэм и фIыпIэм хабжэ.

ЩоджэнцIыкIу Iэдэм Угъурлы и къуэр Бахъсэн районым щыщ Кушмэзыкъуей къуажэм 1916 гъэм къыщалъхуащ.

Шортэн Аскэрбий

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр, Шортэн Аскэрбий

(1916-1985)

Шортэн АскэрбийШортэн Аскэрбий адыгэ культурэмрэ литературэмрэ жыджэру хэлэжьыхьахэм ящыщ зыщ. И творчествэм и инагъкIи, къызэщIиубыдэ Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIи, художественнэ IэкIуэлъэкIуагъкIи Шортэным ди литературэм щыхишащ езым и лъагъуэ. Шортэныр зэхуэдэу купщIафIэу литературэм и жанр зэмылIэужьыгъуэхэм щылэжьащ. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIащ пьесэхэр, очеркхэр, «Къэбэрдей-Балъкъэр театральнэ искусствэ» тхыгъэр, рассказхэр, фельетонхэр. ЗэфIэкIрэ къарууэ иIэ псори тхакIуэм хуиунэтIащ адыгэ IуэрыIуатэр зэхуэхьэсыным, джыным. Шортэныр зи гъащIэри зи гуащIэри литературэмрэ культурэмрэ зегъэужьыным хуэзунэтIа тхакIуэт, критикт, драматургт, фольклористт.

Къашыргъэ ХьэпащIэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Къашыргъэ ХьэпащIэ, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1914-1987)

Къашыргъэ ХьэпащIэКъашыргъэ ХьэпащIэ Хьэмаш и къуэр ноябрым и 14-м 1914 гъэм Шэджэм районым щыщ Щхьэлыкъуэ къуажэм къыщалъхуащ.
Къашыргъэм и нэгу сабийуэ щIэкIащ 1921 гъэм щыIа гъеишхуэр.
Къуажэ школым ХьэпащIэр щезыгъэджахэм ящыщт а зэманым цIэрыIуэу щыта КIыщокъуэ Пщымахуэ, урыс егъэджакIуэ Борисов Федор Харитоновичыр, нэгъуэщIхэри.

КIыщокъуэ Алим

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: КIыщокъуэ Алим, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1914-2001)

КIыщокъуэ АлимСоциалистическэ лэжьыгъэм и лIыхъужь, Къэбэрдей-Балъкъэр республикам и цIыхубэ усакIуэшхуэ КIыщокъуэ Алим Пщымахуэ и къуэр Шэджэм районым щыщ Щхьэлыкъуэ къуажэм 1914 гъэм июлым и 22-м къыщалъхуащ. МэкъумэшыщIэ унагъуэм щыщ Алим цIыкIу щIыкIэ зыхещIэ адыгэ уэрэдхэмрэ хъыбарыжьхэмрэ ящIэлъ гурыщIэ уэрхэр.

Къуажэ школыр къиуха нэужь, 1928 гъэм КIыщокъуэр Бахъсэн окружной мэкъумэшхозяйственнэ школым щIотIысхьэри ехъулIэныгъэкIэ ар къеух. Абы иужькIэ Алим 1931 гъэм Севернэ Осетием и къалащхьэм щыIэ пединститутым щIотIысхьэри, 1935 гъэм ар къеух. А гъэ дыдэм щыщIэдзауэ КIыщокъуэм япэ щIыкIэ егъэджакIуэ щагъэхьэзыр курсхэм, итIанэ педагогическэ рабфакым урысыбзэмрэ урыс литературэмрэ щрегъаджэ. 1936 гъэм и бжьыхьэм Алим Москва аспирантурэм щыщIотIысхьэ. Аспирантурэр ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужькIэ, ар Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ къэхутакIуэ институтым и директору мэлажьэ, Хэку зауэшхуэр къэхъеиху.

Гъуэщокъуэ Хъусин

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Гъуэщокъуэ Хъусин, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1913-1983)

Гъуэщокъуэ ХъусинГъуэщокъуэ Хьэнахъуэ и къуэ Хъусин декабрым и 2-м 1913 гъэм Къэрэшей-Шэрджэсым щыщ Хьэбэз куейм хыхьэ Хьэбэз къуажэм дэс адыгэ мэкъумэшыщIэ къулейсыз унагъуэшхуэм къыщалъхуащ. Уигъуэр хуабжьу хуэмышЛауэ зэрыпсэум къыхэкIыу, пасэу лэжьэн щIидзащ икIи псэкIэ зыхищIащ абы гугъуехьымрэ хьэзабымрэ зищIысыр. И ныбжьыр илъэс пщыкIущым иту гугъуехьымрэ къулейсызыгъэмрэ дахэ-дахэу зрамыгъэужьауэ езыр щIалэ фаджэ цIыкIуу лэжьэн щIидзащ Гъуэщокъуэ Хъусин. БалигъыпIэ имыува щIалэ цIыкур япэ щIыкIэ чырбыш заводым, итIанэ цы ицызэIуащэ фабрикэу Черкесск къалэм дэтым щылэжьащ. Гъуэщокъуэр зыкъомрэ механическэ цехым ученикыу, итIанэ машинистым и дэIэпыкъуэгъуу, нэхъ иужьыIуэкIэ слесаруи, токаруи, электрикыуи лэжьащ. ЗыIута IэнатIэ псоми зэфIэкI иIэу хьэлэлу бгъэдэтащ. 1933—1935гъэхэм Гъуэщокъуэм цы щызэIуащэ фабрикэм и фабкомым и председательш и къалэныр игъэзэщIащ. А IэнатIэм абы зыкъыщигъэлъэгъуащ къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэу, ауэ езыри куэдым хуиущиящ а лэжьыгъэм. И ныбжьыр илъэс 22-м иту Гъуэщокъуэр 1935 гъэм Советскэ Армэм ираджэ Хэкум къулыкъу хуищIэну. А ильэсхэр зыкъомкIэ сэбэп хъуащ Хъусин и зэхэщIыкIым зиужьынымкIэ, гъащIэр нэхъыфIу зыхищIэнымкIэ. Армэ нэужьым Гъуэщокъуэм игъэзэщIащ лэжьыгъэ IэнатIэ зэмылIэужьыгъуэ зыбжанэ, ауэ абы IэщIыб ищIыркъым творческэ лэжьыгъэр.

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 111