Псалъэжь: ШыфIыр ныбжьэгъуфIым хуэдэщ.
ПсынщIэрыпсалъэ: Пыжь пызу пыту жыг.
ГушыIэ: Сыт хуэдиз сымыщIа иджыри сымыщIэныр сыт хуэдиз
Къуажыхь: АдакъэкIэ, пшагъуэхэплъ. (Мазэ ныкъуэ)

УздэщыIэр

Къэплъыхъуэр

ГъэтIылъыныгъэхэр 14.10.2015 папщIэ

Гъубж Мухьэдин

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Гъубж Мухьэдин, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1913-1997)

Гъубж МухьэдинГъубж Мухьэдин МэчрэIил и къуэр Прохладнэ районым щыщ Иналхьэблэ (Къэрэгъэш) ады-гэ къуажэжьым къыщалъхуащ 1913 гъэм майм и 13-м. Революцэ нэужьым къуажэ школым щIотIысхьэри ар 1929 гъэм къеух. ИужькIэ, 1933 гъэм Псыхуабэ дэт педучилищэр къеух. 1934-1937 гъэхэм Мухьэдин Налшык дэт мэкъумэш хозяйственнэ техникумым щоджэ. 1937 гъэм къеух мэкъумэш техникумыр, ауэ ар и IэщIагъэм куэдрэ ирилэжьакъым республикэм и унафэщIхэм я псалъэкIэ ар «Социалистическэ Къэбэрдей-Балъкъэр» газетым и редакцэм ягъакIуэ. Мис а лъэхъэнэращ абы литературэми зыщритар: усэхэр, рассказхэр итхыу щыщIидзар.

Теунэ Хьэчим

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Теунэ Хьэчим, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1912-1983)

Теунэ ХьэчимТеунэ Хьэчим Исхьэкъ и къуэр Къэбэрдей-Балъкъэрым хыхьэ Тэрч районым щыщ Борыкъуей «Арик» адыгэ къуажэм апрелым и 23-м 1912 гъэм адыгэ мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщалъхуащ. Теунэр япэ щIыкIэ Мало-Кабардинскэ окружной мэкъумэшхозяйственнэ школым и интернатым щеджащ. Абы иужькIэ М. Горькэм и цIэкIэ щыIэ Московскэ литературнэ рабфакыр 1932 гъэм къиухащ.

Нэхъ иужьыIуэкIэ ар щеджащ Москва дэт журналистхэр щагъэхьэзыр институтым. Совет тхакIуэхэм я союзым и литературнэ институту М. Горькэм и цIэкIэ Москва дэтым и литературнэ курс нэхъыщхьэри, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетри къиухащ Теунэм.

Елмэс Хьэжбий

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Елмэс Хьэжбий, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1911-1997)

Елмэс ХьэжбийЕлмэс Хьэжбий ЦIыкIурашэ и къуэр 1911 гъэм октябрым и 25-м Бахъсэн куейм щыщ Ислъэ-мей къуажэм къыщалъхуащ. Ар щеджащ Бахъсэн дэта окружной мэкъумэш еджапIэм, иужькIэ абы Налшык дэта ЛУГ (ленинскэ учебнэ городокыр) 1931 гъэм къиухыжащ. А еджапIэхэм щыщIэса лъэхъэнэхэм Елмэсыр жыджэру хэлэжьыхьащ абыхэм къыщызэрагъэ-пэща драмкружокхэм. Спектаклхэр зытхыу икIи зыгъэуву щытар я егъэджакIуэ ЩоджэнцIыкIу Алийт.
Пасэу тхэн щIидзат Елмэсым. Абы иусащ «Хьэмид цIыкIу», «ЦIыхухэ, фыкъэдаIуэ», «Майм и I-м», «НэщI мазэ», «Париж коммунэ», «Дзэ плъыжь», нэгъуэщI усэхэри. Мыхэр щызэху-эхьэсауэ итщ МэшылI Екатеринэ 1968 гъэм къыдигъэкIауэ щыта «Япэу лъэбакъуэ зычахэр» тхылъым.

Щомахуэ Амырхъан

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр, Щомахуэ Амырхъан

(1910-1988)

Щомахуэ АмырхъанАдыгэ сабий литературэр зэхэзыублахэм ящыщщ Щомахуэ Амырхъан. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэхэм я фIыпIэр зытеухуар щIэблэрщ. Щомахуэр фIыуэ щыгъуазэщ ныбжьыщIэхэм я дунеймрэ я псэукIэмрэ, я гупсысэмрэ я IуэхущIафэхэмрэ. Амырхъан и къа-лэмыпэм къыщIэкIащ сабийхэми балигъхэми гукъинэ ящыхъуа усэ, рассказ хьэлэмэтхэр, повестхэр, адэхэм я революционнэ бэнэныгъэр ди нэгу къыщIэзыгъэхьэж роман, драматическэ тхыгъэ зыбжанэ. Абыхэм я нэхъыбэм къыщыгъэлъэгъуар ди нобэмрэ абы и цIыху ныбжьыщIэхэмрэщ.

Уэхъутэ Абдулыхь

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр, Уэхъутэ Абдулыхь

(1909-1971)

Уэхъутэ АбдулыхьУэхъутэ Нащхъуэ и къуэ Абдулыхь февралым и 25-м 1909 гъэм Къэрэшей-Шэрджэс республикэм хыхьэ Хьэбэз районым щыщ Беслъэней къуажэм дэс адыгэ мэкъумэшыщIэ къулейсыз унагъуэм къыщалъхуащ. Зэман хьэлъэм халъхуа щIалэ ныбжьыщIэм пасэ дыдэу зыхищIащ къулейсызыгъэмрэ гугъуехьымрэ икIи ар зыкъомкIэ гъащIэм хуагъэхьэзыращ а Iуэхугъуэхэм. Абдулыхь щIалэ цIыкIум пашэхэм ящыщ зыуэ еджэн щIидзащ. Ар япэ щIыкIэ къуажэ еджапIэм щеджащ, итIанэ щIэныгъэм хуэнэхъуеиншэ щIалэ цIыкIу гурыхуэр езыр-езырурэ йоджэри, иужькIэ езым я къуажэ еджапIэм и.пэщIэдзэ классхэм щригъаджэу щIедзэ.

Уэхъутэм и тхыгъэ япэ дыдэу къыщытрадзар I934 гъэращ. А гъэ дыдэм шэрджэс тхакIуэхэмрэ усакIуэхэмрэ я тхыгъэ зыбжанэ иту къыдэкIа литературнэ сборникым Уэхъутэм и повесть «Алий» жыхуиIэм щыщ пычыгъуэ къытрадзауэ щытащ.

Нало Жансэхъу

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Нало Жансэхъу, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1906-1937)

Нало ЖансэхъуНало Жансэхъу Мырзэбэч и къуэр 1906 гъэм декабрым и 9-м Старэ Урыху щыщ мэкъумэшыщIэ унагъуэ къызэрыгуэкIым къыщалъхуащ. ПэщIэдзэ еджапIэм щыщIэсам сабий акъылыфIэу зыкъэзыгъэлъэгъуа, щIэныгъэм лъагъуныгъэшхуэ хуэзыщIа ныбжьыщIэм къуажэ еджапIэр къеухри Налшык къокIуэ икIи совпартшколым щIотIысхьэ. ЩIалэр нэхъуеиншэу тхылъым щIоджыкI, адыгэ, урыс тхыгъэ куэдым щыгъуазэ зыхуещI, литературэмкIэ щыIэ кружокым и лэжьыгъэм жыджэру хэтщ. А еджапIэр къиуха нэужьи, ар Дон Iуфэ Iус Ростов дэт Бгырыс-къэхутакIуэ институтым и аспирантурэм щIотIысхьэ. Литературэр IэщIагъэу къызэрыхихам и фIыгъэкIэ а илъэсхэм Налом къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр ирегъэкIуэкI, и япэ тхыгъэхэри дунейм къытохьэ. Еджэныр икIэм нимыгъэсу Жансэхъу лэжьэн щIедзэ.

КIэрашэ Тембот

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: КIэрашэ Тембот, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1902-1988)

КIэрашэ ТемботКIэрашэ Тембот Мыхьэмэт и къуэр Адыгей Республикэм хыхьэ Куэшхьэблэ къуажэм 1902 гъэм къыщалъхуащ. 1913 гъэм ар щIэтIысхьащ Уфа къалэм дэт «Галия» мыдрисэм егъэджакIуэ щагъэхьэзыру иIэ семинарием, ауэ япэ дунейпсо зауэм Тембот и еджэныр къызэпиудащ. ИужькIэ ар щеджащ Краснодар политехническэ институтым, Москва дэт промышленно-экономическэ институтым. КIэрашэр адыгеибзэкIэ Мейкъуапэ къыщыдэкI газетым и редактор нэхъыщхьэу, къэрал тхылъ тедзапIэм и унафэщIу, щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым и директору, Краснодар егъэджакIуэхэр щагъэхьэзыру дэт институтым и доценту лэжьащ.

ЩоджэнцIыкIу Алий

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр, ЩоджэнцIыкIу Алий

(1900-1941)

ЩоджэнцIыкIу АлийЩоджэнцIыкIу Алий Iэсхьэд и къуэр 1900 гъэм Старэ Крепость къуажэм мэкъумэшыщIэ бынунагъуэшхуэм къыщалъхуащ.

Октябрьскэ социалистическэ революцэм и пэкIэ Къэбэрдейм еджапIэ мащIэщ итар, ауэ абыхэм ящыщ зы Бахъсэн дэтащ. А еджапIэр къиуха нэужь, нэгъуэщI зэрыщымыIэм къыхэкIкIэ, ЩоджэнцIыкIур зыкъомрэ щоджэ муслъымэн диным и лэжьакIуэхэмрэ тепщэ гупымрэ Бахъсэн къыщызэрагъэпэща еджапIэм. ИужькIэ илъэс нэблагъэкIэ Алий щоджэ Щагъуэ Нурий и жэрдэмкIэ мэкъумэшыщIэ сабийхэр щрагъэджэн папщIэ Бахъсэн къыщызэIуахауэ щыта «Щагъуэм и университет»еджапIэм. Еджэным гупыж хуэзыщIа, зи щIэныгъэм хэзыгъэхъуэну мурад зыщIа щIалэр Нурий и чэнджэщкIэ икIи и сэбэпкIэ Темырхъан Шурэ (иджы Буйнакск къ. Дагъыстан Респ.) щыIэ егъэджакIуэ курсым щоджэ. ЕхъулIэныгъэ ин иIэу а курсхэр 1916 гъэм къеухри а гъэ дыдэм Алий Кърымым ягъакIуэ Бахъчи-Сарай къалэм дэт педагогическэ училищэм, и щIэныгъэм щыхигъэхъуэну. Мы гъэхэм Алий куууэ щыгъуазэ зещI урыс литературэм, тыркубзэр зрегъащIэ, урысыбзэмкIэ иIэ щIэныгъэм хегъахъуэ.

ЩакIуэ Талустэн

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр, ЩакIуэ Талустэн

(1890-1972)

ЩакIуэ ТалустэнЩакIуэ Талустэн Исхьэкъ и къуэр 1890 гъэм январым и 14-м Шэджэм Езанэм щыщ мэкъумэшыщIэ унагъуэм къыщалъхуащ. Октябрскэ революцэм и пэкIэ абы къиухащ класситI къуажэ школыр. 1918-1920 гъэхэм абы дзэ плъыжьым къулыкъу щищIащ. 1920-1924 гъэхэм ар щоджэ адыгэбзэмкIэ егъэджакIуэхэр гцагъэхьэзыр курсхэм. Абы иужькIэ ЩакIуэм Ростов-на-Дону къалэм журналистхэр щагъэхьэзыр курсхэр къыщеух икIи 1929 гъэ пщIондэ «Социалистическая КабардиноБалкария» газетым и редакцэм щолажьэ. 1932 гъэм къыщыщIэдзауэ 1937 гъэм нэс, и узыншагъэр фIэкIуэдыху, Талустэн тхылъ тедзапIэм и редактору мэлажьэ. И узыншагъэр имыIэж пэтми, абы лэжьэн-тхэн зэпигъэуркъым, 1972 гъэм дунейм ехыжыху.

ХьэхъупащIэ Амырхъан

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр, ХьэхъупащIэ Амырхъан

(1882-1972)

ХьэхъупащIэ АмырхъанДжэгуакIуэт, лъэпкъ IуэрыIуатэм куууэ щыгъуазэт, Iэзэу уэрэд жиIэрт, псысэхэр, хъыбархэр куэду ищIэрт ХьэхъупащIэ Амырхъан Iэсхьэд и къуэм. Ар 1882 гъэм ноябрым и 8-м Къэхъун къуажэм къыщалъхуащ. МэкъумэшыщIэ унагъуэ къулейсызым къыхалъхуа щIалэм дахэ-дахэу сабиигъуэ щIагъуи иIакъым, къуансэ еджапIэм щIыхьэнри абы хузэфIэкIакъым. Пасэу лэжьэн щIэзыдза щIалэр и адэм куэдрэ и Iэпыдзлъэпыдзщ, сабий щIыкIэ сыт хуэдэ IэщIагъэми ар хэзагъэу егъасэ, и адэм и фIыгъэкIи Амырхъан, лIыпIэ имыувами, пасэу и къару йоплъыж, уэрэдхэр зэхилъхьэу хуожьэ.

Сижажэ Къылъшыкъуэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: Сижажэ Къылъшыкъуэ, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1863-1945)

Сижажэ КъылъшыкъуэСижажэ Къылъшыкъуэ Аслъэмбэч и къуэр Зеикъуэ (жьымкIэ ХьэтIохъущыкъуей Ипщэ) къуажэм 1863 гъэм къыщалъхуащ. Ар къызыхэкIар къызэрыгуэкI мэкъумэшыщIэ унагъуэти, и ныбжь нэмысауэ мэкъумэш лэжьыгъэм пэроувэ. ИгъащIэ псом ирихьэкIа а къалэн хьэлъэхэм ящыщуи ар зыхуэмыIэрыхуэрэ имыгъэунэхуарэ абыхэм зыри яхэтакъым, ауэ игу, и псэ нэхъ зэтауи, и зэфIэкIыр нэхъ къыщигъэлъэгъуауэ щытари фащIэ IэщIагъэрт. Абы и Iэдакъэ къыщIэкIа Iэпслъэпсхэр куэдым я хъуэпсапIэт, егъэлеяуэ щIэупщIэ иIэт, и хьэлэлагъым къыхэкIкIэ мылъку хэкIыпIэ ар хуэмыхъуами.

ПащIэ Бэчмырзэ

Къизылъхьар: "Шыхулъагъуэ", . Зыхыхьэр: ПащIэ Бэчмырзэ, ТхакIуэ, усакIуэхэм я биографиехэр

(1854-1936)

ПащIэ БэчмырзэПащIэ Бэчмырзэ Машэ и къуэр Нартан къуажэм (жьымкIэ Къылышбийхьэблэ) 1859 гъэм къыщалъхуащ. Ар къызыхэкIар мэкъумэшыщIэ унагъуэ тхьэмыщкIэщ. Зи анэр пасэу дунейм ехыжа сабийхэм я фэ куэд докI, анэнэпIэсым и дыджагъыр ягъэунэху. Зеиншэу къэна сабийхэм я нэхъыжьыр Бэчмырзэти, унагъуэм и Iуэху нэхъ гугъухэр абы игъэзэщIэн хуей мэхъу, и ныбжь иримыкъууи мэкъумэш лэжьыгъэ хьэлъэм пэроувэ. Илъэсибгъу ныбжь фIэкI зимыIэ щIалэ цIыкIум Iэхъуэ къуэдзэу къыщIедзэри иужькIэ IэщIагъэу зэмылIэужьыгъуэхэри зрегъэгъуэт, и лэжьыгъэри куэдрэ ехъуэж; нэгъуэщIхэм яхуэлажьэу и щIалэгъуэр зэрыщыту абы егъакIуэ. Ауэ сыт хуэдэ IэнатIэ абы иримыхьэкIами, псэемыблэжу и къалэнхэр имыгъэзэщIами, и унагъуэм зыхуей игъуэту, адрейхэм яхэгъуащэу игъэпсэуныр абы хузэфIэкIакъым. И сабиигъуэм къыщыщIэдзауэ гугъу ехьами, лэжьыгъэ зэхуэмыдэ игъэзэщIахэм щIалэм куэд къратащ: гъащIэр зищIысыр, абы и щытыкIэ пэжыр къыгурагъэIуащ, лъэпкъ IуэрыIуатэм куууэ щыгъуазэ ящIащ, и зэфIэкI, гупсысэ, Iуэху еплъыкIэхэм зрагъэужьащ, и хьэл-щэнхэр япсыхьащ.

Къытхыхьэ

Сайтым къихьар

Яндекс.Метрика Счетчик PR-CY.Rank Рейтинг@Mail.ru
ЦIыхуу еплъар: 165